XÉT LẠI HUYỀN THOẠI “NGUYỄN TRƯỜNG TỘ”

nhân đọc “NGUYỄN TRƯỜNG TỘ: THỜI THẾ & TƯ DUY CÁCH TÂN” của HOÀNG THANH ĐẠM

 

TRẦN CHUNG NGỌC

III. Kết Luận.

Trong phần phân tích trên, dựa trên những sự kiện lịch sử và những bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ, tôi đã chứng minh Nguyễn Trường Tộ không phải là người yêu nước.  Lòng yêu nước chỉ có trong những lời tự nhận của ông mà tôi đã chứng minh là chúng chứa đầy mâu thuẫn và hoàn toàn không đúng với lịch sử.  Tôi cũng đã chứng minh rằng kiến thức của Nguyễn trường Tộ về chính trị, quân sự v..v.. cũng chẳng có gì đặc biệt, chẳng qua chỉ là những kiến thức thu thập được vì có cơ hội đọc qua loa cuốn Tân thư và vài cuốn khác của Tàu do các thừa sai dịch từ tiếng Pháp ra tiếng Tàu.  Đa số những bản điều trần của ông viết song hành với sách lược xâm chiếm Việt Nam của Pháp và chỉ có lợi cho Pháp.  Những đề nghị giúp triều đình Huế trong việc "bàn hòa", "thu hồi sáu tỉnh Nam Kỳ", hay "kế hoạch đánh úp thành Gia Định" thuộc loại hoang tưởng, mơ hồ, và có hại nhiều hơn chứ không thể thành công.  Những điều bàn về khoa học rất mơ hồ, hời hợt, phiến diện. Vài chương trình dài hạn về giáo dục, quân sự, cải tổ phong tục v..v.. có đôi chút giá trị nhưng thực ra chỉ là cái bình phong che dấu bản chất làm tay sai cho Pháp, đúng như Trần Tiễn Thành đã nhận xét: "Xét các khoản này năm trước y cũng đã trình bày nhưng chưa tiện thực hành, nay lại đề cập viện dẫn lý thế hiện tại và điển cố biện thuyết, chẳng qua chỉ là muốn tỏ ra có lòng vì mình thôi." (NTT: TBC, trg. 479).

Trước đây, do hoàn cảnh đất nước và do thiếu sử liệu, và vì huyền thoại Nguyễn trường Tộ đã được truyền tụng qua nhiều thế hệ, cho nên có một số học giả đã đánh giá không đúng mức nhân vật Nguyễn Trường Tộ.  Đây thật ra không phải là lỗi ở họ, và không ai có thể trách họ về những điều bất cập này.  Nhưng ngày nay, trong thời đại mà những sử liệu đã quá rõ ràng, những văn bản điều trần bằng chữ quốc ngữ đã xuất hiện, điều khó hiểu đối với tôi là, một cuốn sách thuộc loại nghiên cứu một nhân vật lịch sử như cuốn Nguyễn trường Tộ: Thời Thế & Tư Duy Cách Tân của Hoàng Thanh Đạm vẫn có thể ra đời.  Nếu cuốn đó viết bởi một tác giả không biết gì về sử thì không nói làm gì, nhưng đây lại là một tác phẩm viết bởi một sử gia lão thành, đã từng nghiên cứu về Nguyễn trường Tộ⠴rong 20 năm.  Tôi chưa được hân hạnh đọc những tác phẩm trước của tác giả Hoàng Thanh Đạm.  Nhưng sau khi đọc cuốn NTT: HTĐ tôi thấy việc tìm đọc những cuốn này không còn cần thiết nữa.

Một điều rất đáng phàn nàn trong cuốn NTT: HTĐ là tác giả đã phải dùng đến cái bình phong "vận dụng tư tưởng và phương pháp luận của chủ thuyết Mac - Lênin và Hồ Chí Minh" để chống đỡ mọi sơ sót và yếu kém trong tác phẩm của mình, mà không nghĩ ra rằng chính những luận cứ sai lầm trong tác phẩm đã hạ thấp cả Mac - Lênin lẫn Hồ Chí Minh.

Điều đáng phàn nàn thứ hai là tác giả đã đưa ra vài nhận xét của cụ Phan Bội Châu hay chủ tịch Hồ Chí Minh về Nguyễn Trường Tộ, rằng Nguyễn trường Tộ là người kính Chúa yêu nước v..v.., và ngụ ý những nhận xét đó là không thể sai lầm mà quên rằng những nhận xét đó được phát biểu trong thời đại nào và trong hoàn cảnh chính trị nào.

Điều đáng phàn nàn thứ ba là tác giả cũng phải viện dẫn đến Lênin và Đặng Tiểu Bình để ca tụng "nhân cách lớn" của Nguyễn trường Tộ nhưng lại viết một cách ngược chiều, thí dụ như: "Lập luận của ông (Nguyễn Trường Tộ) tựa hồ như chính sách tô nhượng của Lê Nin...và cũng giống như chính sách khai phóng mở cửa của Đặng Tiểu Bình.."  mà quên rằng cả LêNin lẫn Đặng Tiểu Bình đều sinh sau Nguyễn trường Tộ cả mấy chục năm (phải chăng Lênin và Đặng Tiểu Bình đều lấy ý của Nguyễn trường Tộ?) và chính sách khai phóng mở cửa thì chính Trung Hoa, Nhật Bản, và Thái Lan đã thực hiện từ thế kỷ 19.

Điều đáng phàn nàn thứ tư là tác giả đã lý luận rằng, vì nhu cầu đổi mới, vì hòa hợp dân tộc, nên quan điểm của Nguyễn Kha và Trần Chung Ngọc về Nguyễn trường Tộ trong cuốn NTT: NK & TCN, bất đồng  với quan điểm của số đông học giả trong nước, là "ngược dòng", là với tâm, cách nhìn, thái độ không đúng đối với vấn đề văn hóa và cách tân.

Trong một cuộc phỏng vấn của Đinh Quang Anh Thái, nhà văn Dương Thu Hương có những nhận định rất tiêu cực và cực đoan về những trí thức trong nước (Báo Ngày Nay, Minnesota, ngày 1-1-2002).  Tôi không tin như vậy.  Tôi cho đó là những nhận định vơ đũa cả nắm, nhưng có lẽ những nhận định đó có thể đúng với một số nhỏ.  Tôi rất hi vọng ở tầng lớp trí thức Việt Nam, nhất là lớp trẻ, những người có đủ trình độ và lương thiện trí thức để làm những công việc nghiên cứu nghiêm túc trong mọi bộ môn chứ không riêng gì về sử học.  Và tôi đã thấy có nhiều dấu hiệu như vậy.

Trần Chung Ngọc

Mùa Xuân 2002

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Alain Forest & Yoshiharu Tsuboi, Catholicisme et Sociétés Asiatiques, L'Harmattan, Sophia University (Tokyo), 1988.

Cao Huy Thuần, Christianisme et Colonialisme  au Vietnam (1857-1914), Luận Án Tiến Sĩ Quốc Gia, Pháp, Paris, 1968. (Bản tiếng Việt: Đạo Thiên Chúa và Chủ Nghĩa Thực Dân Tại Việt Nam, Hương Quê xuất bản, Cali., 1988.

Chamberlin, E. R., The Bad Popes, A Signet Book, New York, 1969.

Ellerbe, Helen, The Dark Side of Christian History, Morningstar & Lark, Orlando, Florida, Fifth Printing,1999.

Hoàng Thanh Đạm, Nguyễn Trường Tộ: Thời Thế & Tư Duy Cách Tân, Nhà Xuất Bản Văn Nghệ T.P. Hồ Chí Minh, 2001.

Ide, Arthur Frederick, Unzipped: The Popes Bare All, A Frank Study of Sex & Corruption in the Vatican, AA Press, TX, 1987.

Manhattan, Avro, 1. The Vatican's Holocaust, Ozark Books, Springfield, MO., 1986; 2. The Vatican Billions, Paravision Books, London, 1972; 3. Catholic Imperialism and World Freedom, Watts & Co., London, 1952; 4. Vietnam: Why Did We Go?,  Chick Publications, CA., 1984

Martin, Malachi, 1. The Decline and Fall of the Roman Church, Bantam Books, New York, 1983.

Nguyên Vũ (Vũ Ngự Chiêu), Paris Xuân 96, Văn Hóa,  Houston, 1997.

Nguyễn Kha & Trần Chung Ngọc, Nguyễn Trường Tộ: Thực Chất Con Người Và Di Thảo, Giao Điểm, Cali., 1998.

Nguyễn Thế Anh, Việt Nam Thời Pháp Đô Hộ, Lửa Thiêng xuất bản.

Nguyễn Xuân Thọ, Histoire de la Pénétration Francaise au Viet Nam (1858-1897), Trung Tâm Văn Hóa Linh Sơn, HI., 1993.

Rappoport, Angelo S., The Love Affairs of the Vatican or The Favorites of The Popes, Barnes & Nobles Books, New York, 1995.

Rosa, Peter de, Vicars of Christ: The Dark Side of the Papacy, Crown Publishers, New York, 1988.

Trần Chung Ngọc, 1. Công Giáo Chính Sử, Giao Điểm, Cali. 1999; 2. Đức Tin Công Giáo, Giao Điểm, Cali. 2000.

Trương Bá Cần, Nguyễn trường Tộ: Con Người Và Di Thảo, Nhà xuất bản T.P. Hồ Chí Minh, 1988.

Vũ Ngự Chiêu, Các Vua Cuối Nhà Nguyễn, Tập I, Văn Hóa, Houston, 1999.

Nguyễn Trường Tộ Với Vấn Đề Canh Tân Đất Nước, Nhiều Tác Giả, Trung Tâm Nghiên Cứu Hán Nôm, Việt Nam, 1992.

Nguyễn Trường Tộ: Con Người và Sự Thật, Nhiều Tác Giả, Houston, 1998.

     Về trang nhận diện Nguyễn Trường Tộ

 

Home   |  Go top page  |  Về trang mục lục