Thứ Sáu, 24, tháng Ba, 2017
 
 
 
| Nghiên cứu và đối thoại |
Huế, thành phố tâm linh
Nguyễn Đắc Xuân
đăng ngày 21/02/2017
 
(PGVN) Bên cạnh các hoạt động tâm linh của người Việt, người Huế còn có những hoạt động tâm linh riêng. Tất cả được thực hiện trong một không gian tâm linh đặc sắc. Rất tiếc, nguồn tài nguyên du lịch tâm linh vô giá của Huế chưa được khai thác… 

Thế giới tâm linh phong phú

Đời sống người Việt luôn gắn bó với một thế giới khác. Có nhiều cách gọi thế giới khác ấy, đó là thế giới của người khuất mặt, thế giới siêu hình, hay thế giới tâm linh. Hoạt động tâm linh thông thường nhất là thờ cúng ông bà cha mẹ, họ hàng, làng nước, anh hùng liệt sỹ, thờ thần gió, thần mưa, thần sông, thần biển, thần đất, thần nông... Cao hơn là thờ Phật, lễ Phật đản, thờ Khổng tử (Văn Thánh), thờ Chúa... Các ngành nghề, các địa phương còn có những hoạt động thờ cúng, lễ lạt riêng nữa. Đám cưới, đám hỏi phải xem tuổi; sinh con phải chọn năm; làm nhà mới phải nhờ thầy địa xem hướng, chọn ngày động thổ; chết phải nhờ thầy xem ngày chôn và xem huyệt mộ, đi xa phải xem ngày tốt; chọn bạn, chọn người cộng sự phải xem tuổi… Cuộc sống người Việt xưa nay như thế.     
Bia chiến sỹ trận vong dựng trước trường Quốc học Huế 
Người Huế có tất cả hoạt động tâm linh kể trên. Ngoài ra người Huế còn có những hoạt động tâm linh riêng, như hàng năm (hoặc 3 năm) phải tế Nam Giao để cầu cho mưa thuận gió hòa quốc thái dân an; tế Đàn Xã tắc - lễ Cúng đất để cám ơn chủ cũ Thuận Hóa, Phú Xuân trước ngày Công chúa Huyền Trân về Chiêm quốc; cúng âm hồn để tưởng nhớ những người đã chết trong ngày Thất thủ Kinh đô 23 tháng 5 năm Ất Dậu (tháng 7/1885), lễ Điện Hòn chén thờ Mẫu, thờ công chúa Liễu Hạnh, và nữ thần Thiên-y-a-na (rằm tháng 3 và rằm tháng 7 âm lịch), giỗ tổ ca Huế, giỗ tổ Hát Bội - sân khấu ở Thanh Bình, Từ Đường. Mới đây có thêm đền thờ Huyền Trân công chúa và Phật hoàng Trần Nhân Tông. Đầu thế kỷ XX, các nhà nghiên cứu trong Hội Đô Thành Hiếu Cổ khảo sát và thống kê trên địa bàn TP Huế có đến 214 nơi công cộng thờ cúng người khuất mặt. Dân chúng, từ người bình dân cho đến giới quan lại quyền quý, trong nhà luôn có bàn thờ, thờ Phật trước, thờ ông bà cha mẹ phía sau. Dân vạn đò quanh năm sống trên sông nước, trong chiếc thuyền con cũng luôn có am thờ người khuất mặt.
Nói chung, không một người Huế nào không tin có thế giới tâm linh.
"Trong chiếc thuyền con vẫn có am thờ người khuất mặt ở thế giới bên kia".  Ảnh Huế 1967 do NĐX st
Ngày nay, các cơ sở tâm linh chiếm một tỷ lệ lớn trong các tour du lịch Huế. Tương ứng với các chúa, vua thờ trong các miếu trong Hoàng thành là quần thể lăng mộ do hậu duệ của các chúa, và chính các vua xây dựng nên để họ sống sau khi họ qua đời. Nổi tiếng nhất là các lăng Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Đồng Khánh, Dục Đức - Thành Thái - Duy Tân, Khải Định. Bên cạnh các di tích mang tính tâm linh thuộc về triều Nguyễn, Huế còn là trung tâm Phật giáo xứ Đàng với hàng trăm ngôi chùa nổi tiếng, gồm: chùa vua/chùa nhà nước (Thiên Mụ, Diệu Đế, Túy Vân…), chùa quan - do các đại thần lập (chùa Phò Quang, chùa Quy Thiện), chùa tổ (nơi đứng đầu các dòng tu, như Quốc Ân, Thiền Lâm, Thuyền Tôn, Từ Đàm, Tường Vân, Từ Hiếu...), chùa sắc tứ (chùa được nhà vua sắc phong để địa phương có trách nhiệm hộ trì, bảo vệ ngôi chùa ấy, như chùa Báo Quốc, chùa Linh Quang và nhiều chùa khác…

Hoạt động tâm linh không ngừng phát triển

Trải qua thời Âu hóa (nửa đầu thế kỷ XX) và Cách mạng xã hội chủ nghĩa (cuối nửa sau thế kỷ XX), nhiều hoạt động tâm linh ở Huế đã bị hạn chế hoặc dẹp bỏ. Tuy nhiên, những hoạt động tâm linh mang tính truyền thống vẫn được giữ lại và không ngừng phát triển. Các hoạt động tôn giáo có lễ Phật đản (Đức Phật Thích ca Mâu ni ra đời), lễ Giáng sinh (Chúa Jesus ra đời). 50 năm trở lại đây, Phật đản ở Huế còn là dịp để tưởng niệm các Thánh tử đạo đã “vị pháp” hy sinh trong cuộc đấu tranh chống chính phủ Ngô Đình Diệm bách hại Phật giáo vào năm 1963. Ngoài ra còn có lễ Kỵ tổ - lễ giỗ các vị khai sơn, các vị Tỳ - kheo đã có công lớn xây dựng các chùa Phật; lễ Điện Hòn Chén (đền Ngọc Trảng) của giới thờ Mẫu trên toàn quốc; lễ hội cầu ngư ở Thuận An… Các chùa tổ (như chùa Từ Hiếu) tổ chức nhiều khóa tu thiền ngắn ngày, ngoài phật tử ở Huế, phật tử nhiều tỉnh, thành khác cũng về dự.
Một vị Tỳ-kheo trụ trì chùa Thiên Mụ (1931) Ảnh t/c National Geographic (1931)
Trong các hoạt động tâm linh truyền thống của cộng đồng có việc làng, làng tế ở đình làng để nhớ ơn các vị khai canh, khai khẩn lập nên làng. Việc làng ở đình làng Phú Xuân phường Tây Lộc có ý nghĩa lịch sử đặc biệt. Năm 1804, dân làng Phú Xuân nhường đất cho vua Gia Long xây dựng Kinh thành Huế, dân di tản đến nhiều địa phương khác, lập các làng Phú Xuân mới. Nhà vua cho giữ lại đình làng Phú Xuân gốc trên đất làng Phú Xuân cũ. Hàng năm, dân các làng Phú Xuân từ Quảng Nam ra đến Quảng Bình đều cử đại diện về dự lễ tế ở Đình làng gốc tại phường Tây Lộc, TP Huế. Ngoài ra còn có việc họ, là lễ tế những người đứng đầu các họ. Việc họ của Nguyễn Phước tộc đồng thời cũng là lễ hiệp kỵ các vua Nguyễn tổ chức ở Thế Miếu trong Đại Nội có ý nghĩa quốc gia. Việc họ của các đại tộc như Thân Trọng, Hồ Đắc, Nguyễn Khoa, Hoàng Trọng thường năm có con cháu trong nước và nước ngoài về dự. Chạp mả là ngày con cháu trong họ cùng nhau đi tu sửa, phát dọn cỏ rác mồ mả người quá cố trong họ. Ngày đi chạp thường diễn ra vào cuối năm hoặc đầu năm âm lịch. Phải chăng vì thế mà tháng 12 âm lịch cũng gọi là tháng Chạp?

Từ sau ngày Huế được Trung ương giao nhiệm vụ là thành phố Festival, nhiều lễ tế được phục hồi, trong đó có lễ tế Nam Giao, tổ chức vào tháng 2 âm lịch, lớn nhất trong năm (sau này khó khăn 3 năm tổ chức một lần) của Việt Nam thời quân chủ. Nhà vua (thiên tử = con trời) thay mặt thần dân tế Trời đất và các thần linh quan trọng nhất trong bờ cõi quốc gia. Lễ tế cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an. Ngoài ra còn có lễ tế Xã tắc. Thời quân chủ, việc dựng nước phải quý trọng nhân dân. Dân cần có đất để ở nên lập nền Xã để tế thần Hậu thổ; dân cần có lúa để ăn nên lập nền Tắc để tế thần nông. Về sau nhập hai nền lại thành đàn Xã tắc. Xã tắc cũng có nghĩa là quốc gia. Mất nước là mất xã tắc. Một số lễ khác như lễ Ban sóc (phát lịch), lễ Phất thức (chùi rửa ấn để cất trước khi nghỉ Tết), lễ Tịch điền (cày ruộng) cũng sẽ được phục dựng để phục vụ các Festival sắp tới.

Những hoạt động tâm linh kể trên chỉ là một phần nổi, không cần khảo sát, thống kê cũng có thể thấy. Tất cả hoạt động tâm linh ấy được thực hiện trong một không gian tâm linh đặc sắc. Đó là cảnh quan thiên nhiên rộng lớn ở phía đông nam Huế, ở hàng trăm ngôi chùa Phật, ở các đền đài mang đậm tính tâm linh, ở cảnh quan các lăng vua đầu triều Nguyễn, ở các nghĩa trang, ở Ba Đồn (ba đàn đặt ở ba nghĩa địa). Người Việt Nam rất tin tưởng các hoạt động tâm linh ở Huế. Nhiều Thiền sư người Huế tổ chức các hoạt động tâm linh (ví dụ như tổ chức các khóa tu thiền) ở nước ngoài như Pháp, Mỹ, Thái Lan, Hàn Quốc, Hong Kong rất thành công.

Rất tiếc, du lịch tâm linh ở Huế chưa phát triển, nguồn tài nguyên du lịch tâm linh vô giá của Huế chưa được khai thác, nên người Huế chưa hưởng được chút lợi lộc nào. Trước thực tế lãng phí như thế, ngày 24-6 vừa qua, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Đà Nẵng đã tổ chức hội thảo khoa học tại Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế, nhằm “nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững loại hình du lịch văn hóa tâm linh trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế”. Hội thảo được giới nghiên cứu và phát triển du lịch ở miền Trung rất quan tâm. Có thể xem đây là bước khởi động có ý nghĩa, góp phần xây dựng kinh tế cho Huế - thành phố nhân văn sau này.

Nguyễn Đắc Xuân

Source : http://phatgiao.org.vn/van-de-quan-tam/201702/Hue-thanh-pho-tam-linh-25754/

Link: http://www.giaodiemonline.com/noidung_detail.php?newsid=11160
 
| Chủ Trương | Hướng dẫn kỹ thuật | Tài liệu Anh ngữ | Cài đặt Unicode |