MÙA VU LAN

 

Quách Thị Mộng Hoa

 
 

 

 

BÀI I :  NGÀY CỦA MẸ.

(Kỷ niệm Ngày của Mẹ)

Là một ngày lễ của Phương Tây song đối với ḷng tôi là một ngày lễ lớn chung cho nhân loại. Mẹ là tên chung của các con trên toàn thể giới. Sáng nay tôi ngồi lắng nghe ḍng nhạc hát về Mẹ: Mẹ Yêu. Giọng hát của các danh ca Cẩm Ly, Mỹ Tâm, Thu Hà, Thu Hiền nhẹ rót vào ḷng tôi âm thanh tŕu mến về Mẹ.

Ngoài song cửa, trên giàn hoa nhỏ bé đôi chiếc hoa vàng rung rinh trong nắng nhẹ. Màu vàng của sắc hoa lung linh trong màu vàng của nắng mai ḥa nhịp cùng với tiếng hát. Tên bài ca cùng với tên các danh ca không c̣n nhớ nữa. Chỉ nhớ về Mẹ không thôi. Âm thanh dịu dàng trong sắc nắng. Tâm hồn nhẹ khẻ rung. Ngày của Mẹ không gian đồng vọng nhạc. Ngày của Mẹ vàng tươi sắc nắng hồng.

Bên cạnh đóa hoa vàng, có con chim sâu đậu nghiêng nghiêng chiếc đầu bé nhỏ. Chim đứng im bên sắc hoa, như đang lắng nghe âm thanh ḍng nhạc hát về Mẹ. Những buổi sáng trước đây chim thường về nhảy nhót và khẻ kêu tiếng nhỏ nhẹ. Giờ đây chim im lặng. Nắng vàng ban mai như một bức màn màu vàng choàng lên ḿnh chim. Nắng vàng như cùng chim đang lắng nghe âm thanh nói về Mẹ. Ai nói chim và nắng vàng ban mai không hiểu về t́nh con đối với Mẹ. Thân chim lắng đọng sắc vàng như ḷng con lắng đọng muôn sợi tơ vàng nhớ thương về Mẹ. Tôi và chim cùng yên lặng nghe những ḍng suối mát tuôn về ḷng đang nhớ Mẹ. Rồi nhạc hát về Mẹ lắng im.

 Con chim sâu vẫn c̣n lặng yên đứng trong nắng. Chiếc hoa vàng bở ngở rung rinh. Những ḍng nhạc hát về Mẹ ngân măi lên khắp bầu trời.

Ngày của Mẹ có nắng vàng ban mai đầy tiếng hát thân t́nh, tha thiết bóng con chim sâu bé nhỏ về cùng chung ḷng nhớ Mẹ với tôi. 

 

 Cộng Ḥa Liên Bang Đức,

14 tháng tư năm Giáp Ngọ (12 tháng 5 năm 2014)

Quách Thị Mộng Hoa

 

*

*         *

 

 BÀI II :  HỦ MẮM CUA.

 Tôi được nghỉ hè. Về nhà tham gia công tác hè. Giúp gia đ́nh ngoài việc quyét nhà, tưới luống ớt cạnh giếng và coi nhà. Cả ngày đều nhàn rỗi Chỉ có ban đêm mới tham gia công tác sinh hoạt thiếu nhi thôn Phú Hiệp.

Một hôm tôi nghe hai bà hàng xóm ngồi nói chuyện với nhau. Họ bàn đến việc bắt cua đồng về làm mắm cua. Năm nay trời hạn sớm, cua tự nhiên ít hẳn đi. Cua càng ít, mắm cua lại càng ngon. Rồi hai bà bảo với nhau là chỉ c̣n cánh lúa đồng bà Lặn là c̣n nhiều cua song phải cái xa làng.. Tôi lắng nghe, để bụng. Tối về tôi hỏi má tôi, cách bắt cua và cách làm mắm. Má tôi dạy:

- Bắt cua có hai cách. Một là tḥ tay vào hang cua mà bắt. Hang cua nằm dọc theo các bờ ruộng. Ngồi chồm hổm trên bờ, thọc tay vào rồi tóm lấy cua. Muốn cua không kẹp th́ phải nắm thật chặc Gặp hang nào hẹp và sâu cua chạy ẩn tận đáy hang, không tóm được th́ phải dùng cách “thụt”: Nắm bàn tay lại cho vừa kín miệng hang, đẩy nắm tay vào từ từ rồi rút thật nhanh nắm tay ra. Nước trong hang theo nắm tay trào ra khỏi hang lôi theo chú cua. Chộp cho nhanh là được.. Bắt cua trong hang th́ chắc ăn hơn hết song nhiều khi lại tóm phải rắn nước. Tuy nó không cắn song rất “nhờm tay”

Cách bắt thứ hai là phải đợi đến trưa tṛn bóng. Ánh nắng nắng mặt trời lúc ấy chiếu thẳng xuống gốc lúa nung nóng nước ruộng. Cua lúc này sẽ leo lên cây lúa. Đi men theo bờ, nh́n vào gốc lúa tḥ tay cụp lấy mấy chú cua đang trốn nước nóng trong ruộng. Cua có hai loại. Cua đực gọi là cua ḱnh, lớn con và có màu tím pha đỏ. Cua cái gọi là cua mén màu phơn phớt vàng mảnh mai hơn cua đực nhiều..

Cua bắt đựng trong giỏ cua, đan bằng tre có nắp đậy. Bắt con nào bỏ vào giỏ cua con nấy. Cua ít khi ḅ được ra ngoài. Nhiều khi nắp giỏ cua rơi mất  người bắt cua liền lấy một nắm bèo Nhật bản dùng lạt hay giây rơm cột lại thành một bó nhỏ vừa miêng giỏ làm nút đậy vào.

 

Link : http://monngonbinhdinh.vn/dac-san-mam-xu-nau-48/ct

 

Cua bắt về, đổ ra rỗ, xối nước lên, vừa lắc vừa sàng. Xối thêm vài gàu nước nữa th́ cua đă sạch. Nhiều con đă rụng cả càng lẫn que. Bỏ vào cối đá hoặc cối giă gạo đă rửa sạch, đâm nhè nhẹ cho cua nát ra, thịt lẫn với vỏ thành một khối lầy nhầy. Khi thịt và vỏ đă nhuyễn, đổ vào cối một khối nước đun sôi để nguội dùng đủa khuấy đều rồi dùng vá múc ra đổ lên rây sắt lọc lấy nước.Nếu không có rây th́ dùng một tấm vải mùng hay một tấm vải thưa để trùm lên một cái thau rồi vắt lấy nước. Vắt xong lại bỏ xác vào cối giả thêm vài lần nữa rồi cũng đổ nước vào khuấy và đổ ra rây vắt nước. Làm chừng ba lần là chỉ c̣n lại xác vỏ cua. Làm mắm cua nếu đổ nước ít th́ mắm cua đặc và ngon. Nếu hà tiện th́ đổ nhiều nước, mắm được nhiều. Lược xong th́ đổ muối hột vào và khuấy cho đều. Độ muối mặn lạt tùy theo người làm. Nhiều muối th́ mắm mặn, để được lâu. Mắm lạt th́ mau chua, nếu lạt quá th́ có mùi “mắm cua trở mùi”. Người trong cuộc th́ biết ngay.Tuy nhiên khi trong nhà có hủ mắm cua trở mùi lại có những bữa ăn rất mặn mà thú vị : 

Mắm cua mùi trở vị ngon

Chồng chan vợ húp lũ con cợt đùa

Ngày ngày rau luộc mắm cua

Gia đ́nh giật giải thi đua nhất làng.

 Mắm cua cũng có hai loại : mắm cua đầu và mắm cua chua.

Mắm cua đầu là mắm cua sau khi làm xong đưa ngay lên bếp nấu chín. Thịt cua đổi màu đỏ hồng và kết tủa lại thành đám.Ngoài Bắc gọi là rêu cua. Mắm cua đầu cần bỏ thêm gia vị: lá gừng xắc nhỏ. Hương vị này khiến cho mùi mắm cua đầu có vị đặc biệt. Rau muống luộc hay rau lang luộc chấm với mắm cua đầu lúc c̣n nóng ăn trong buổi chiều mưa, gia đ́nh đầy đủ cháu con, vợ chồng, cha mẹ th́ hạnh phúc nào trên thế gian này đầm ấm bằng.

 

http://thanhnien.vn/doi-song/am-thuc/binh-di-mam-cua-binh-dinh-686709.html

 

Mắm cua chua th́ làm xong phải bỏ vào hủ đậy kín hoặc vào chai có nút đậy chặc. Được vài ngày phải đem ra phơi nắng. Sau mươi hôm nước mắm cua trở màu hồng đỏ (nếu đủ lượng muối) hoặc màu hơi đen màu rêu nhạt (thường là thiếu muối). Mắm thiếu muối có mùi thum thủm song vị ăn rất ngon (có lẽ là v́ không mặn). Nước mắm cua chua phần nhiều được đun sôi để tránh bị đau bụng. Người thôn quê có tật là húp mắm cua chua. Dù đă chấm đầy mắm rôi song khi ăn xong một bát cơm người ăn c̣n bưng bát mắm cua lên húp một  cái “chụt” để rồi hà một tiếng như uống một hớp rượu ngon. Húp mắm cua là để thưởng thức cái vị ngon của mắm cua. Cho nên tục ngữ có câu:

“Húp mắm cua nhọn mỏ”. Để diễn tả đôi môi chun ra để húp mắm cua. Và thành tật. H́nh ảnh thật b́nh dân, hóm hĩnh.

Nghe lời má kể tôi để bụng thi hành.

Hôm đó thứ năm nghĩ học, tôi đợi cho cả nhà ngủ trưa xong, lẳng lặng xách nón và giỏ câu cá của anh Năm đi một mạch ra đồng. Nắng trưa gay gắt song nhờ gió đồng thoang thoảng nên không khí dịu mát. Tôi lom khom theo các bờ ruộng t́m bắt những chú cua leo bám trên các cây lúa. Song v́ nước ruộng khá nhiều nên cua ít ḅ ra khỏi hang. Đành phải tḥ tay vào bắt vậy.

Ban đầu tôi c̣n rụt rè song càng lâu cua được bắt càng nhiều nên tôi hăng hái tập trung vào công việc. Trước đây sợ tḥ tay vào hang gặp rắn làm ḷng lo âu song khi được nửa giỏ cua th́ ḷng sợ sờ phải rắn không c̣n nữa Nhất là đôi lúc một hang bắt được đến hai con cua. Cánh đồng ban trưa vắng người. Tôi măi mê bắt cua bỏ giỏ. Ham quá nên quên cả trời nắng và mỏi lưng. May mắn là được nhiều cua. Vừa vui vừa mừng. Về đến nhà th́ má đă đi chợ Cây Bông, anh Năm đi chặt bổi và ba c̣n nghỉ trưa..

Vội vàng đi rửa cua và làm mắm. Hy vọng mắm sẽ ngon và cả nhà sẽ ngạc nhiên. Đến xế chiều th́ hủ mắm cua được đem dấu vào góc bếp.. May quá ba vẫn chưa thức dậy.

Sau đó vài ngày th́ t́nh h́nh trở nên sôi động. Tại mặt trận Tây Nguyên, quân Pháp chuần bị tấn công xuống B́nh Định. Lệnh tản cư được loan báo. Cả gia đ́nh phải gồng gánh chạy tản cư vào Đồng Sim. Đông Sim là một đồn điền trồng toàn xoài, mít của ông ngoại ở tận trong hóc núi cách thôn Phú Hiệp trên 5 cây số.

Khi tản cư th́ người lớn gánh gạo, mắm muối và vật dụng thường ngày. Trẻ con như chúng tôi th́ mang bọc đựng quần áo. V́ đồ đạc cần dùng nhiều nên người lớn phải đi lại nhiều lần. Chúng tôi chỉ việc ngồi đợi giữa đường coi giữ đồ đạc để người lớn về tiếp tục gánh “chuyền”. Gánh chuyền là một cách di chuyển đồ đạt rất thích hợp trong khi đi tản cư. Trên đoạn đường vào núi dài độ 5 cây số th́ người đi tản cư gánh đồ đạc đi độ nửa đường th́ dấu đồ trong bụi rậm và để cho trẻ hay người già ngồi trông coi rồi về nhà tiếp tục gánh nốt số đồ c̣n lại. Như vậy chỉ một vài lần th́ số đồ vật đă ra khỏi nhà và nếu giặc tràn đến th́ là sẽ “vườn không nhà trống”, tuy số vật dụng chưa vào hết trong núi.

Những năm đầu tiên đi tản cư, lũ trẻ nhỏ chúng tôi rất thích thú, Được vào vườn xoài vườn mít của ông ngoại, được chạy nhăy lung tung trong rừng có nhiều cây to bóng mát và gặp rất nhiều trẻ em trong làng. Cùng nhau chạy nhảy trong rừng.

Càng ngày cuộc kháng chiến càng gian khổ nên đối với chúng tôi mồi lần tản cư là một lần  cơ cực và gian khổ. Ăn uống thiếu thốn, bệnh tật dồn dập và nhất là phải đi xa đến vài chục cây số đến xứ lạ quê người. Cái nghèo túng cứ chờn vờn trước mắt và in sâu đậm vào tâm hồn thơ trẻ cái ngày mai đầy đen tối.. Tuổi thơ không c̣n những ước vọng đẹp tươi mà chỉ c̣n những khát vọng vật chất tầm thường: có ăn, đủ mặc.

Cuộc tản cư đầu tiên của tôi rất ngắn. Chỉ độ 10 hôm rồi hồi cư. Về đến nhà, cảnh vật đều hoang tàn. Nhà cửa như bẩn đi nhiều, Vườn trước vườn sau như hoang dại. Nhưng khi được trở về nhà th́ hạnh phúc như tràn về. Mái nhà tranh nhỏ bè nhưng thân thương vô cùng.

Sau hai ngày dọn dẹp, tôi mới sực nhớ đến hủ mắm cua “sản phẩm lao động” đầu tiên của tôi. Tôi chạy vào bếp bê hủ mắm ra đặt trước mặt má tôi:

- Con tặng má cái này.

Má tôi đang ngồi lau sạch mấy cái ly uống nước, ngước mắt nh́n tôi :

- Ừ má có thấy nó ở trong bếp mà không biết trong đó đựng ǵ? Muối hầm phải không?

- Không phải, má khui ra coi

Má tôi mỉm cười rồi lấy dao mở nắp hủ.

Một mùi thum thủm lan ra nhanh chóng khắp nhà. Anh Năm đang ngồi thắc gióng ở ngạch cửa bổng hét to lên:

- Mùi mắm cua thúi, Đậy nắp lại giùm đi.

Ḷng tôi đang hớn hở bỗng nhiên tràn ngập u buồn. Trời ơi, công tŕnh một buổi tưa cực nhọc đă hóa thành công cốc. Món quá đầu tiên của tôi dành tặng cho má phút chốc đă tan tành

Má tôi vừa cười vừa đậy nắp hủ mắm  cua lại.

- Mắm trở mùi v́ lạt muối đấy. Thêm muối vào rồi đem phơi nắng vài hôm  th́ hết mùi ngay. Con đi hái cho má một nắm măng ṿi rồi xắc nhỏ bỏ vào.

Tối đến, nằm trong ḷng má tôi, tôi thỏ thẻ kể hết câu chuyện đi bắt cua. Má tôi ôm tôi vào ḷng

- Khi đi chợ về má thấy cái giỏ cua bỏ bên bờ giếng, cái chày giả cua chưa rửa sạch dựng nơi ang nước, má đă biết rơ rồi. Má định bỏ thêm ít muối thêm vào v́ má biết tính con tiết kiệm muối song v́ bận lo chuẩn bị đi tản cư nên má quên khuấy mất. Con dấu làm sao được khi da mặt ửng hồng v́ nắng và cái mu bàn tay đỏ hồng v́ đi “thụt” cua ban đầu. Khi nhỏ đă từng đi thụt cua nên má biết rơ. Tôi úp mặt vào ngực má tôi và ngủ thiếp đi.

Mấy ngày sau, cả nhà hân hoan ăn rau muống luộc chấm mắm cua chua do tôi làm. Mắm không c̣n cái mùi thum thủm lúc ban đầu.

Bửa cơm ngon quá là ngon. Cả nhà ai cũng thích.

 

Phú Phong, năm 1950

Quách Thị Mộng Hoa

 

 

Bài của Quách thị Mộng Hoa (ái nữ của nhà thơ Quách Tấn)

(Mộng Hoa hiện định cư tại Cộng Ḥa Liên Bang Đức)