QUCH TẤN V CHA CHIỀN

 

Trần thị Phong Hương

 

 

 

Quch Tấn khng những lm thơ m cn viết văn nữa. Những tc phẩm văn xui của ng phần lớn đều c một phong thi đặc biệt. Viết về lịch sử ng c những nhận xt rất đặc th như khi bnh luận về Nh Ty Sơn c sự bất ho giữa Nguyễn Nhạc v Nguyễn Huệ, ng đ c những nhận xt rất tinh tế: Ngoi cc yếu tố thng thường ng đ đưa ra yếu tố tnh kh của mỗi người để đi đến một kết luận rất hợp l . Đ l giận nhau rất dể m ho nhau cũng rất mau.

Viết về thi thoại ng đ c những nhận xt tinh tế để ni ln những điều đng nghi ngờ m trước đy c nhiều nh ngin cứu văn học đ nhận thức sai lầm đ trt ghi vo văn học nn khng một ai dm nu ln để thảo luận v đnh chnh.

Ring về cc tc phẩm c tnh cch địa phương ch th ngoi tấm lng của nh thơ đối với non sng, nhất l đối với qu hương, ng đ c những nt duyn dng ring, văn phong ring khi ni đến phong cảnh thin nhin. Tc phẩm viết về địa phương ch của ng gồm c ba cuốn: Nước Non Bnh Định, Xứ Trầm Hương, Bước Lng Du. Trong phạm vi hạng hẹp của bi ny ti chỉ ni đến ci nhn đặc biệt của nh thơ đối với cha chiền trong ba tc phẩm đ xuất bản.

Trước tin l cuốn Nước Non Bnh Định. Cha trong Nước Non Bnh Định c mặt hầu hết trong khắp lng x. Những nt đặc biệt trong  ngi bt ni về cha của Quch Tấn  l lồng ngi cha trong cảnh tr thin hin trong một sự tch hoặc c thật hoặc huyền thoại. Cc yếu tố ny đ gy cho người đọc c cảm tưởng như đứng trước một cảnh tr vừa như huyền mơ vừa như c thật. Những ngi cha như cha Nhạn Sơn, cha Thập Thp, cha Linh Phong, cha Hang đều để lại trong lng người đọc những nt ghi đậm đ sau khi đọc xong.

Cảnh cha Nhạn Sơn được diễn tả : Cha ẩn hiện dưới bng xoi xanh, dựa lưng vo ni Long Cốt, trng như một bnh hoa để trước một bức Tam Sơn mu đỏ gạch. Trước mặt cha c một ao sen rộng hơn 50 mẫu, hnh trăng lưỡi liềm, tn l Tn Nguyệt Tr. Ma xun, ma  hạ th trước cha hiện một vnh trăng non, sắc hồng thay sắc vng, hương sen thay hương quế. Ma thu, ma đng th trăng non lai lng sắc bạc, khi th ng nh dưới bng trời xanh, khi th lờ mờ trong mn mưa xm.

Nếu chng ta để lng tưởng lại lc nước Chim Thnh đương thạnh th chng ta sẽ trng thấy một bức tranh đẹp phảng phất những cảnh của Cao Min, Thi Lan hiện thời.

Dưới vm trời xanh, nắng vng rực rỡ, hay sưong lam lờ mờ, ba ngọn thp mu đ non chung quanh c người đ, voi đ, ngh đsắc xm, đứng sừng sững trn dy ni ba ngọn, nửa trn mu gạch chn, nửa dưới mu xoi xanhDưới chn ni, mặt Ty mặt Nam, đồng xanh trải lụa gợn sngTrước mặt hồ Tn Nguyệt khi th hồng, khi th bạcnằm cong cong như chiếc nỏ m ni Long Cốt l lảy nỏ.. Ở pha Bắc, thnh Đồ Bn nguy nga v lộng lẫy như như người Chim nữ mới điểm trang m Long Cốt l vầng trn khảm ba hạt kim cương thp Quang cảnh v cng ngoạn mục!

Thp nay khng cn nữa, thnh Đồ Bn khng cn nữa, hồ Tn Nguyệt cũng khng cn nữa nhưng linh hồn của cảnh tr vẫn cn mi với văn chương trong cuốn Nước Non Bnh Định. Đồng thời, cha Nhạn Sơn cũng cn được nh thơ Quch Tấn lm cho sống mi với cu chuyện  hai tượng đ to lớn trong cha: Hai tượng đứng đối diện nhau. Mỗi tượng cao đến 3 mt Ty v lớn c đến hai m người lớn. Mnh khot o đại bo, đầu đội mo vũ đằng, tay cầm vũ kh (một tượng cầm giản, một tượng cầm kiếm), mặt my dữ tợn, người yếu bng va khng dm đứng cận kề. Cu chuyện lẫn lộn giữa hai vin tướng Huỳnh Tấn Cng, L Xun Điền đời nh Trần được người Chim tc tượng thờ với hai tượng đ của người Chim. D c d khng khch tham quan cũng được thưởng thức một cu chuyện m tc giả vừa kể vừa phn tch, ph phn v nhất l cu chuyện đ đưa du khch đến một vng tm linh nửa  tin nửa ngờ.

 

Mặt tiền cha Thập thp,

link: https://giacngo.vn/PrintView.aspx?Language=vi&ID=7E5658

 

 

Kế đến l cha Thập Thp. Cha xy trn mặt nổng g rộng hnh mai ra. Trn g xưa kia c mười ngọn thp được ngi Bch Hon Ho thượng thời cha Nguyễn Phc Tần (1648-1687) ph mười ngọn thp lấy gạch xy cha nn c tn l Thập Thp Di Đ Tự. Sau được vị thuyền sư Nguyn Thiều khai sơn cho phi Lm Tế. Cc ko, trnh, quyết trong cha đều bằng gổ sao v đều chạm chữ Phạn, cn cột th bằng gổ k to đến trn một m. Cha lại c được ba tạng kinh cổ cng hai pho tượng Hộ php v 36 tượng La hn bằng gỗ chạm khắc tinh vi. Cha Thập Thp chẳng những được người dn Bnh Định sng bi m cn được cc đệ tử nh Phật trn ton quốc coi như cha gốc của phi Lm Tế. Từ cha Thập Thp chng ta biết được tường tận tiểu sử ngi Nguyn Thiều v sự diễn tiến phi tu thuyền Lm Tế cng với sự tch vỏ la nơi cha.

Kế đến l cha Linh Phong. Cha c tn thiệt l Linh Phong Thiền Tự, tục gọi cha ng Ni. Cảnh tr thật tuyệt mỹ: Cha nằm trong rừng cy cổ thụ, tịch mịch thm u, nhiều cy sống lu đời, hnh th cổ qui. Nhiều cy cao vt bng my. lại nhiều cy nằm ngửa nghing trong sắc cỏ. Quanh cha đ mọc ngổn ngang, hoặc đứng sừng sững giữa trời hoặc chen chc cng cy cối. Nơi chồng chất thnh hn giả sơn, nơi lại dựng đứng như vch, nơi lại nằm rải rc như một bầy voi nằm đấu vi.

Cha cất trn đầu ni, nhưng sau lưng vẫn c ni cao. Nước khe trn ni cao chảy xuống, đến cha th chia lm hai nhnh lớn chảy bọc quanh thềm. Hai nhnh lớn lại chia thnh nhiều nhnh nhỏ chảy vo sn sau, chảy vo bếpquanh co rc rch, rồi nhập lại nơi sn trước để chảy xuống hồ sen trước cha.

Đ l cảnh cha, cn cảnh chung quanh th như sau: Xa tt tận chn trời, đồng la bt ngt bao trm hai mặt Ty v Nam. La non trải sắc xanh mươn mướt, la chn trải mu vng hươm; thoảng ngọn gioa đưa, la vờn sng lụa v hết đy lại đ đn c điểm những điểm trắng rung rinh. Lẫn trong mu sắc của đồng ruộng mnh mng, từng chm từng khoảnh nổi ln mu lục đậm của cy, mu xam xm hoặc đo đỏ của chợ qun, ngh cửa, cha đền.. ẩn hiện dưới bng my ln khi.

Nhn về pha Đng th biển xanh lnh lng. Pha Đng Nam th đầm Thi Nại long lanh, v rừng dương liễu chạy từ Cch Thử đến G Bồi, qung dy qung thưa, chập chờn trn bi ct nửa vng nửa trắng. Xa xa thnh phố Qui Nhơn thấp thong trong sương sng, nửa tỏ nửa mờ. khi ẩn khi hiện. V gi biển thổi vo rừng dương liễu dưới bi, thổi vo rừng cổ thụ trn non, tiếng nghe ro ro lẫn lộn cng tiếng sng vỗ nơi gnh xa bi vắng.

 

Cha Linh Phong ( cha ng Ni)

link: http://kenhdulichxuyenviet.blogspot.com/2013/12/van-canh-chua-linh-phong.html

 

 Cảnh tr của cha thật l thần tin cn cu chuyện của cha th lại thật l huyền b.  Từ cuộc đời ng Ni đến cng cứu độ chng sinh v được  cc cha Nguyễn ban sắc tứ đến chuyện nh thơ, nh tuồng đặc sắc Đo Tấn ln cha tị nạn, đề thơ đ gy cho người đọc v cng thch th.

Cảnh cha Linh Phong c lẻ được xem l một cảnh đẹp nhất ở Bnh Định, Cha vừa c cảnh lại vừa c tnh. Nh thơ Quch Tấn khi viết về cha ny đ ho đồng lng mnh vo cảnh tr thin nhin.

Cảnh tr của cha cn được m tả thơ mộng hơn trong cảnh tr Cha Hang. Cha khng c cha m chỉ c hang đ được nh sư đến tu tr m thnh danh. Ở Việt Nam, hang ni c sư đến tu tr v trỡ thnh cha danh tiếng như động Hương Tch, động Phật tch, động cha Trầm ở Bắc Việt,  thạch động H Tin ở Nam Việt v.v Sự tch nh sư khai sơn mơ hồ nhưng phong cảnh th được miu tả rất thi vị:

 Cha ở lưng chừng ni, mặt hướng về Đng.

Ni tn l L Thạch

Dưới chn ni, đồng bằng bao la v đất trồng mt, xoi, dừakhoảnh ny tiếp khoảnh kia, sắc xanh mịt mịt.

Từ chn ni ln cha, đ xy thnh cấp, nửa nhn tạo, nửa thin nhin, quanh co khc khuỷu. Ln khỏi cc bậc cấp th đến sn: một khoảnh đất nhơ khng được vung vức cũng khng mấy bằng phẳng.

Bước vo sn, chng ta thấy ngay dưới bng cy xanh, một tảng đ cực kỳ to lớn từ trong sườn ni d ra như một mi hin bằng b tng cốt sắt. Tảng đ ny dy c đến vi thướcTy, rộng đến năm bảy thước v di c hơn mười thước. Mặt pha trn cong cong như mai ra. Mặt dưới bằng phẳngnhw mặt vn ngựa v cch đất trn hai thước rưỡi.

Dưới tng đ mi hin, một hang đ bng bnh ăn su vo lng ni.

Hang chạy di từ Đng ln Ty. Nền hang thấp hơn mức đất ở ngoi khong bao nhiu. Bề ngang của hang độ chừng bốn năm thước. Bề su c đến vi chục thước.

Bn thờ Phật trần thiết ở giữa hang, đn hương đm ngy, thm u tịch mịch.

Trước bn Phật c một hang nhỏ ăn su xuống đất, su thăm thẳm v tối om om. Truyền rằng hang ny thng thương với biển. C người lấy một quả dừa kh, khắc chữ, quăng xuống hang, rồi ra biển xem th thấy quả dừa tri ở m nước.

Lch ra pha sau bn Phật v đi thẳng vo trong, th tối tăm lạnh lẽo, phải c đn mới thấy đường đi. Trong ny khng c g lạ. Chỉ c đ mọc lỏm chỏm, vch đ h h. V ở cuối hang c một lỗ trống vừa một người qua, ăn thng ln ni.

Như thế l trong hang c hai con đường, một đường ln ni, một đường xuống biển. Cũng c thể gọi l kỳ. Nhưng muốn vui mắt đăng sơn th phải ra ngoi hang, tro ln tảng đ mi hin, nhn quanh bốn mặt. Pha sau l ni, đ chồng chất, cy xanh tươi. Hoa nở rừng su, phảng phất mi hương trộn gi. Pha trước mặt, ruộng vườn bt ngt v trải trm tận phương xa để nối liền với mặt biển khơi nửa nỏi nửa chm trong khi sng. Cảnh kh ngoạn mục.

Nhưng muốn hưởng trọn phong vị, tưởng nn viếng cảnh buổi chiều. Khi nhằnt trong tung ra pha lẫn từ khi đ từ rừng su đưa lại, lờ mờ, phảng phất, vừa c đ lại vụt khng v như quyến lấy, như bung lung những tiếng chim ku, hồi chung vọngV cảnh vật lun theo cảnh chiều thay sắc thiThanh m, hương vị, thực thực hư hưman mc lửng lơkhiến cảnh cha đượm vẻ thanh u huyền diệu.

Cha c tn l Thạch Cốc Tự. Sau ny cn c tn Thin Sanh Thạch Tự. Tuy nhin tn phổ biến l Cha Hang.

Cha ở qu hương nh thơ c cảnh tr thin nhin đẹp v sự tch cc tổ khai sơn được nh thơ  ghi lại rất  tm đắc. Di khch d khng đặt chn đến song khi đọc xong lng vẫn thấy thoả thu như vừa chim ngưởng cảnh cha trước mắt.

Tại Xứ Trầm Hương th sự diễn tả cc cảnh cha tương đối c phần khc. Sự tch cc tổ khai sơn được ghi ch nhiều hơn l quang cảnh chung quanh cha. Cc tổ khai sơn đều l người Việt, khc với  tỉnh  Bnh Định hầu hết l người Trung Hoa.

 

Cha Linh Sơn, Vạn Ninh, nơi ngi Quảng Đức ẩn tu

link: http://pgvn.vn/tu-vien/201305/To-dinh-Linh-Son-Van-Ninh-Khanh-Hoa-Noi-Bo-tat-Quang-duc-an-tu-16201/

 

 Như ở Vạn Ninh c cha Linh Sơn Tự, cảnh tr thật nn thơ: trước cha l đồng la bt ngt, c hồ sen su rộng, c sng Hiền Lương quanh co. V xa xa ni cao chập chờn. Trong vườn cha c hai cy cổ thụ: một cy xoi, một cy kn.

Cy xoi ở trước cha, cạnh ng bước v. Thuộc giống xoi mủ, sống trn trăm năm. Thn cao vt v nhnh mọc tua tủa như những cnh tay gn guốc giơ ln trời. Sắc l xanh lng, mu da cy lại trăng trắng mng mốc. Đứng xa trng như một cy lọng trương nửa chừng. Vừa kỳ vừa cổ!. Cy kn đứng pha sau cha. Thn cao vt v tuổi chắc l từ 300 năm trở ln. Chnh ngi Đại Bửu ngồi tu nơi gốc cy ny v c một con hổ đến sanh nở bn cạnh một cch tự nhin. (Xứ Trầm Hương).

Ngoi ra cha cn c một sự tch ly kỳ về việc chung cha đ mất đi trong thời hai họ Nguyễn tranh hng v nhờ người dn đi m ốc tại sng Hiền Lương pht gic.Nhưng đ chỉ l chiếc tiểu hồng chung, cn chiếc đại hồng chung th vắng bng song những đm trời trong gi lặng tiếng chung thường nghe vẳng vẳng nơi hồ sen trước cha. Những cu chuyện huyền thoại ny khiến cho du khch cnh thm yu mến cảnh cha v cng tin tưởng vo sự thing ling vốn c sẳn nơi ngi cha xưa cổ knh ny. Đy l ngi cha xưa nhất trong huyện Vạn Ninh.

Về huyện Ninh Ho th ngoi tổ đnh Thin Bửu Tự cn c Phổ Ho Tự v Thanh Lương Tự cng lập vo thời L Cảnh Hưng (1740-1786).Cha Thanh Lương Tự cn để lại cu chuyện quả đại hồng chung. Sang đến dời nh Nguyễn th c hai cha nổi danh v c được hai vị tổ khai sơn l hai đại sư:

Đ l ngi Ho thượng Liễu Đức, php hiệu Huệ Gio m người đương thời thường gọi l Ho thượng Đ v ngi l người đ ra cng bắc cầu cho dn trong vng qua sng hằng ngy. Tc giả đ giải thch:

Khng biết lấy g đền ơn cho xứng đng, người địa phương ghi cng đức trn bia miệng bằng mấy chũ bnh dn: Ho thượng Đ.

Nghe nm na m nghĩa thật su sắc.

Bắc cầu để gip người đời qua khỏi dng nước kh qua l tượng trưng cho việc lấy Phật php để đưa chng sinh ra khỏi biển khổ.

Ho thượng Đ l v Ho thượng đ hiển thn lm chiếc thuyền từ để tế độ chng sinh. Thật l một lời ni thuần đạo vị (Xứ Trầm Hương).

 

Cầu tượng tưng cho cng tế độ của Ho thượng cn biểu thị cho lng từ bi th c cu chuyện đo giếng của Ho thượng. Nguyn vng Bnh Ty l một vng gần biển, gần ruộng muối nn nước giếng thường c vị mặn. Ho thượng ra cng  đo giếng trn sờn non để ca vng đến  mc uống. Nước rất ngọt v nhiều. Dn trong vng gọi l Giếng Thảo. Tc giả giải thch:  Tiếng Thảo đối với người bnh dn c nghĩa tương đương với chữ từ bi đối với giới Phật học. V tm nước ngọt để thay nước mặn l một cch lm cho người hết khổ v đem vui lại cho người. (Xứ Trầm Hương)

Ni thm về đạo hạnh của Ho thượng cn c cu chuyện ngi đ cảm ho được đi cọp mun hung dữ trong vng v cũng chnh đi cọp mun đ cng ngi ra khỏi dn lửa đỏ khi ngi định tự thiu lc duyn chưa mn. Cha được liệt vo danh lam, người được dn chng tn thờ v đều tin rằng ngi đ tu thnh chnh quả.

Huyện Ninh Ho cn c một cổ tự tn l Thin Sơn tự nằm dưới chn ni Hn Độc thuộc x Ninh Hưng. Ch c phong cảnh đặc biệt. Trước tin l gần cha c hang ng Khổng Lồ nơi hang lun lun c nước. Nước tuy cạn song khng bao giờ kh cạn cung cấp đủ cho dn cư chung quanh cha. Người địa phương gọi l giếng Khổng Lồ.

Thứ đến l trước cha c một trảng my rộng đến năm su chục mẫu ta mọc trong snh lầy. Nhn dn gọi  trảng l Lỗ My v cha cũng được mang  tn l cha Lỗ My. Cuộc đời của vị Ho thượng khai sơn  c nhiều  kỳ tch: ăn uống rất đơn sơ, khi th một nắm cơm kh, khi th một nắm gạo rang, đi khi chỉ cần một nắm l cy, bất cứ loại l cy g cũng được v thường đi vn du cả thng trời  hoặc đi ba thng mới về cha một lần, c khi về chỉ ngồi ngoi cửa tam quan cha rồi lại ra đi. Cả gia đnh gồm mẹ v hai chị đều tu tại cha. Khi b mẹ mất Ho thượng ra ngồi bn m đng 12 thng trong, khng kể ngy, đm, mưa, nắng. D c người ch rằng đ khng phải l một cch tu hnh song Ho thượng vẫn an nhin ngồi thiền định. Mn tang mẹ, ngi đi vo ni ngt mấy năm khng về. Hai người chị đi tm v gặp thi thể của ngi tại ni Ch Tn cch cha đến bảy ngy đường, đang ngi kiết gi trn một tảng đ cao, người kh cứng như một gốc cy kh.

Ở Ninh Ho cn c ngi cha cổ tn Bảo Long Tự ở thn Thuận Mỹ x Ninh Quang. Thi nhn họ Quch kể :

Cha lập vo khoảng Đồng Khnh Thnh Thi (1886-1907).

Trong cha c 11 pho tượng bằng đồng đen rất cổ. Pho tượng Phật tổ cao lớn bằng hnh người. Đường nt tinh xảo.

Truyền rằng tượng Phất xưa kia của cha lng Phụng Cang (x Ninh Hưng hiện tại). Một năm lụt lớn cuốn cả cha cả tượng đi mất, khng biết du m tm.

Ở trong vng c con suối su v rộng tục gọi l Suối Bu Sấu. Suối ở giữa Thuận Mỹ v Phụng Cang.

Sau khi cha Phụng Cang bị lụt cuốn tri, nơi suối Bu Sấu thường xy ra nhiều hiện tượng kỳ dị:

Những đm rằm, mồng một, người chung quanh vng thường nghe tiếng chung tiếng m từ đy bu vọng ln. V thỉnh thoảng, vo lc chạng vang. những buổi chiều tạnh mt, trn mặt nước nổi ln một chiếc chiếu hoa c 4 ng gi ru bạc phếu ngồi ni chuyện, tiếng ni nghe văng vẳng tận ngoi xa.

Đồng bo kinh sợ khng dm lui tới nơi bu.

Bốn mươi năm sau, lng Thuận Mỹ vớt được tượng Phật nơi bu, bn lập cha thờ phụng. Trong cha c một quả đại hồng chung cũng rất cổ. Quả chung nầy cũng như cc tượng Phật, l của Trời cho.

Truyền rằng sau khi cha Bửu Long cất xong, người trong lng thường nghe tiếng chung nơi suối Bu Sấu. Lng thu người lặng xuống xem, th thấy quả hồng chung treo lơ lửng trn một rể cy từ bờ suối đm ra. Lng bn cưa rể cy , lấy chung đem về cha.

 

Ngoi ra cn cu chuyện b X Mập nắm đui tru lặn xuống Bu Sấu nhn thấy thuỷ cung v hội kiến long vương.

Những chuyện xưa đ lm tăng gi trị, lm tăng sự ngưỡng mộ của nhn dn đối với ngi cha. Quch Tấn đ để lại trong lng người đọc sự tn knh vĩnh viễn những ngi cha m hiện nay c thể khng cn nữa song vẫn cn vang bng trong nhn gian.

Quch Tấn viết về cha chiền chẳng những thi nhn tả cảnh đẹp của cha, cng đức của vị sư khai ph m thi nhn cn thổi vo cảnh cha , vị trụ tr một hồn thơ, một cu chuyện nhn gian d c d khng chứng minh được song lại lm cho tm hồn những người khch đến viếng cha được thơ mộng , được m đềm hơn khi chưa đến. V c lẽ khi được nhắc đến cha th t ra trong lng du khch chợt hiện ra cảnh quan, cu chuyện đ được thi nhn m tả. C thể by giờ cảnh quan cc ngi cha đ thay đổi, vườn sen trước sn cha đ cạn kh, đ thnh sn trồng cy, trồng la; cy cổ thụ đ khng cn toả bng mt rừng cy bn dưới chn đồi khng cn nữa v.v.. nhưng trong tm hồn khch du quan vẫn cn phảng phất hnh ảnh thuở xưa, cu chuyện ngy nọ. Cảnh tr thin nhin tuy đ mất song nt thơ mộng của cảnh tr thin nhin vẫn lm xao xuyến khi nhn quan cảnh kh ho m bn tay con người đ vi dập theo thời gian.

Theo nh thơ Quch Tấn th cha trở thnh danh lam nn cần c 3 yếu tố quan trọng. Đ l Cha phải c một thời gian xy dựng từ lu. Phải c một cng trnh xy dựng, một cng đức do vị sư khai sơn lập thnh. V cha cần c một khung cảnh thin nhin, một kỷ vật c nhiều nghĩa, một quan cảnh u trầm tịch mịch hợp với vị đạo, vị thiền.

Tại Nha Trang c cha Kim Sơn ở thn Ngọc Hội, xy dựng đ từ lu, cảnh tr rất thch hợp cho du khch vọng cảnh. Nh thơ đ tả:

Cha hướng về đng Nam, lấy hn đảo Bồng Nguyn, tục gọi l Hn Miễu, ở Cửa B lm tiền n.

Bốn mặt ni non trng điệp. Biển Nha Trang pha Đng trng như một vũng nước nhỏ nh mu ngn.

Từ chn đồi  đến chn ni, mnh mong bt ngt, no lng xm, no ruộng nương vườn tượt, khi ẩn khi hiện dưới bng dừa xanh. Hn Trại Thuỷ cch Kim Sơn chừng vi cy số, xing xing về hướng Đng Nam, trng như một hn c laổnh ngập trong thuỷ triều. V thnh phố Nha Trang đồng ho cng l cy v dnh liền với lng qu đồng ruộng: Những cao ốc biệt thự  phố x chỉ cn l những vệt trắng, vệt xm, vệt đỏ,thấp thong trong sắc xanh của cy của ni của trời.

Trừ trời ra, tất cả, cả ni non, đều nằm dưới mắt. Nhn đn c trắng bay cao, đm khi bay cao, cũng phải cuối mặt xuống. Du khch ngng cuồng, nhiều người tưởng mnh đ cao hơn thin hạ rồi vậy.

Tuy nhin cha thiếu đi bng cy toả mt ( trước kia c song bị giặc Php tn ph) v danh tch của vị sư khai sơn. Cu chuyện truyền lại chỉ l việc cha được vng v b Ngh tu bổ. Tuy vậy song v cảnh quan m tương lai sau ny cha Kim Sơn  thật sự sẽ l một danh lam thắng cảnh  quyến rủ khch du quan của Xứ Trầm Hương.

Ngoi ra cn c một ngi cha ở thn Xun Phong, ban sơ gọi l Lin Hoa Tự. Cảnh tr v cng ngoạn mục. Nh thơ họ Quch đ m tả:

Mặt hướng v Đng Nam.

Pha trước c mương nước đoanh lộn v một bu su c nhiều c, gọi l Bu C Vượt.

Pha Ty tức pha sau lưng, c hn ni như hnh chim phụng s cnh, tục gọi l Hn n.

Pha Ty Bắc, tức pha tả, hn Đ Lố, như con sư Tử ng vo cha.

Pha Nam hn Đ Lố c một hồ sen rộng đến mấy mẫu, hoa ma hạ nở hồng cả mặt nước, cn ba ma kia th nước xanh lục la.

 

By giờ tuy cảnh cha đ thay đổi song vết xưa vẫn cn. Cho nn người c tnh khi qua lại vẫn bồi hi xc động khi nhn thấy nơi nền cũ của ngi cha, cỏ lấp ru mờ, chỉ cn một ngọn cổ thp đứng đu hiu trơ trọi. Nhn nhắc đến cha cũ thi nhn cũng nhắc đến cha Hội Phước tục gọi l cha Ct nằm trong thnh phố Nha Trang. Cảnh quang cha khng đẹp song cha lại c cả một lịch trnh xy dựng, một sự tch đng để người đời nhắc nhở. By giờ th cha đ được trng tu khang trang song khch thập phương vẫn nhớ đến vị khai sơn l ngi Phật Ấn php hiệu Quảng Hiền Lo thuộc phi Lm Tế v cc vị sư kế thừa l Đại Thng v Tri Quang Đại lo Ho thượng v đến 6,7 vị sư nữa. Cha nổi danh khng phải v cảnh tr  m v lịch sử của cha.

 

Gc Chung Cha Hải Đức

link: http://quangduc.com/a23828/chua-hai-duc

 

Tiếp đến l cha Hải Đức. Cha ny c hai vị tr. Ban đầu ở gần cha Họi Phước trong thnh phố Nha Trang nằm trn đường Hai Cha. Sau dời ln hn Trại Thuỷ. Tổ khai cơ l Vin Gic Thiền sư (lập cha ở đường Hai Cha) người lập cha trn ni l Đại sư Bch Khng. Cha ở vị tr rất hữu tnh, gần thnh phố v c tầm nhn bao qut cảnh chung quanh thnh phố. Tuy nhin  nt đặc sắc của cha khng phải chỉ ở cảnh thin nhin m cn ở cch kiến trc  v nhất l ở nơi tc phẩm văn chương nơi tự tch của Đại sư khắc chạm trn vch trn cột m mưa nắng vẫn cn nguyn:

C thể ni một cch mạnh dạn rằng đ l những tuyệt phẩm của thiền mn Khnh Ho..

Cha Hải Đức chẳng những được liệt vo danh lam m cn c thắng cảnh:

Một con đường mới trổ, chạy ngang qua lưng dồi Trại Thuỷ, từ Ty xuống Đng, nối liền cha Hải Đức v cha Long Sơn, lm cho cảnh cha thm linh động nhờ bng tu sĩ bng du khch thấp thong trong đ trong cy. V cy bồ đề trước san chun, những cy mt cy xoi, cy khế ở quanh cha, ở triền đồi mỗi ngy mỗi cao cội xum cnh, gip cho cảnh cha thm thm u tỉnh mịch.

Đứng nơi cha nhn ra bốn mặt, vọng cảnh thật bao la. Ni đồi sng biển ngoi xa; nh cửa vườn tược dưới thấp; đồng ruộng mnh mng, phố phường chen chc, ở trước mặt. Mun nghn mu sắc, cng thm ưa.

 

Ở Din Khnh c ba ngi cha c di tch ngoạn mục v sự tch ly kỳ. Trước tin l cha Vạn Thiện  ở thn An Ninh x Din An. Ngoi cu chuyện kỳ tch về ngi Thiện Khng tn Keo c phận sự chăn tru cho cha. Mỗi chiều tru về chuồng trn lưng đều c một b củi. ng Keo đ dng tay khng khuấy chảo dầu si v khi thnh chnh quả đ ho thn trn dn hoả. những cu chuyện linh thin về chiếc mng tay của  ngi Ho thượng đề lại với chuyện đi tru c lm tăng thm kỳ tch của cha. Cảnh xưa nay chỉ cn lại:

Ba ngọn cổ thp v hai cy cổ thọ l cy dầu v cy song gi.

Những cổ vật ny trước kia nằm trong phạm vi cha. Hiện chỉ cy dầu v ngọn thp ngi Linh Ph nằm trong vườn cha.Cn thp ngi Bửu Hạnh v tổ khai sơn nằm ở bn ngoi. Cy song gi đứng che thp tổ. Xa trng như một cy tầm thường, nhưng lại gần xem thật l kỳ cổ: thn cy vốn hai, nhưng thng ngy đ nhập thnh một v lng cay đ rỗng thnh bộng c thể chứa được hai người đn ng vc to.Nhnh lưa thưa v gầy guộc rắn rỏi trng như bằng đ hay bằng gang. Cy v thp đứng bn nhau, tạo thnh một bức cổ hoạ kỳ mỹ. Nhưng v ở trong đm cy cỏ tm lum, nn khch du quan khng mấy ai để .

 

Kế tiếp l cha Hoa Tin. Cha trước vốn thờ Đức Quan Thnh sau đổi thnh cha. Cu chuyện đền đổi thnh cha rất l thu song cảnh quang của cha  cn lưu lại sự tch cy cốc cổ thụ v những bức tượng Chm trong vườn cha. Sự tch tượng Chm ny như sau:

Tượng ny l một phiến đ xanh hnh khối chữ nhật. Cao chừng năm, su tấc, dy chừng một tấc, một tấc rưởi, rộng chừng một tấc rưởi hai tấc. Khng biết l một tc phẩm điu khắc bị bỏ dở, hay l hnh tướng một vị qui thần của B La Mn. Tượng chỉ khắc c nửa thn pha dưới:Mặt c đủ mắt mũi miệng, hai tay chấp nơi ngực, đầu đội chiếc mũ nhọn như ngọn thp Cao Min. Cn pha sau lưng v khc mnh th để nguyn dạng đ.

Người trong ấp  đ tm được khi đo giếng xy cha. Trng thấy nt mặt đn b, đồng bo cho l tượng b Thin Y A Na bn đem vo cha thờ phụng. V nhn việc đo giếng được tượng, ấp lấy tn l Phật Tỉnh v tin rằng b Thin Y cũng l một vị Bồ Tt như đức Qun Thế m. Cn hai tượng nữa th ở dưới gốc cy cốc lồi ln. Hai tượng ny xưa lắm. Nt chạm khắc đ mn hết, lại bị hư honge nhiều chổ. Một tượng cao chừng 6 tấc, một tượng cao chừng 5 tấc. Tượng mới lồi ln chừng bốn năm mươi năm nay.

Cho l vật linh thin, vị trụ tr đem vo cha thờ. Nhưng nửa đm tự nhin rớt xuống đất. Một tượng bị gy đầu. Vị trụ tr sợ, bn đem ra thờ dưới gốc cy cốc, nơi tượng đ lồi ln. Ngoi ra cn một điểm được lưu l cha được đi vo cửa hậu. Cu chuyện cc bức tượng Chm của cha Hoa Tin khiến chng ta nhớ đến  sự tch hai pho tượng nơi cha ng Đ ở Bnh Định.

Khnh Ho cn c rất nhiều ngi cha c nhiều sự tch kỳ lạ, c nhiều cu chuyện đng lưu tm như cha Linh Quang, Thin Quang ở Din Khnh với cu chuyện ngi Nhơn Nguỵện ngt ba năm nhập thất chỉ ăn c rau muống sống v ớt lc đng ngọ v được mệnh danh l Ho thượng Rau. Cha Thin Quang được nổi danh nhờ vị sư tổ khai sơn l ngi Trừng Thng em ngi Nhơn Nguyện c php hiệu l Nhơn Duệ. Cả hai đều thiết hoả đn tr t. Phong cảnh của Linh Quang v Thin Quang rất ngoạn mục.

Tuy nhin c một ngi cha tuy mới được xy dựng (1956) song nhờ ở cảnh quang m cha được lưu . Khc với cc ngi cha  trn đất xứ Trầm Hương, ngi cha Hải Gic được nh thơ Quch Tấn lưu tm khng phải vi cc huyền thoại m v l một bức tranh sơn thuỷ hữu tnh.

Cha dựng trn một ngọn đồi tục gọi l Ni ng Sư. Mặt ng vo Nam.

Đồi trước đy hoang vu, gai gốc rậm rạp. Nhưng xưa kia dường như đ c cha hoặc am, nn đồi mới mang tn l Ni ng Sư. Thm nữa trn đồi c hai cy me gi cổi, tuổi ước trn vi trăm, đứng song song một cch cn đối. Khng phải mọc tự nhin, m chắc l hai cy me trồng trước sn để lấy bng mt. Rồi cha am mất, cy cn lại với nắng mưa.

Thượng toạ khai sơn đ dng hai cy me cổ thọ, để nhắm phương hướng cho ngi cha. Hiện hai cy đứng trước cha  Gic Hải như hai trụ ba biểu.

Kiến trc của cha khng c g lạ. Nhưng phong cảnh thật l mỹ quan.

Ngọn đồi hnh mai ra.

Pha ty hn Phổ Đ Sơn tức l ni Bồ Đ, giống con voi nằm ng ra Bắc, chung quanh g đống ngổn ngang.

Dưới chn đồi, cũng pha Ty, con đường quốc lộ s 1 chạy từ Nam ra Bắc, vượt qua đo Giốc Thị, như một con rắn mn x đương đi, khc cong khc thẳng.

Pha Nam, pha Bắc, nh cửa ruộng nương của thn Xun Tự ẩn hiện dưới bng dừa xanh xoi xanh.

V pha Đng, vịnh Vn Phong trng như hồ bn nguyệt, my nước thương mang, nửa mờ nửa tỏ.

Đứng nơi sn cha trng ra, cảnh Vn Phong trng v cng ngoạn mục.

Bn đảo Bn Sơn ở pha Bắc, bn đảo Phước H ở pha Nam như hai cnh tay mlấy vịnh v hn Đại Dự tức Hn Lớn đứng lmbnh phong. Biển xanh mu chm, non xanh mu l, trời xanh mu dương. V hn Đại Dự trng giống người đn b nằm trở đầu vo Nam, ngửa mặt ln trời, chn tri co, chn phải duỗi; trn cằm ngực bụng c đủ v đường cong nt thẳng r rng, nhịp nhng như một pho tượng bằng đ xanh. V pha Ty c hn Phổ Đ Sơn v vịnh Vn Phong lại thuộc về Nam Hải nn người cửa Phật bảo đ l tượng đức Qun Thế m Bồ Tt.

Cảnh l hnh ảnh của tm.Những người khng c Phật tm m c thnh tm hoặc thị tm ht nhất định thấykhc.

Nhưng khng ai khng cng nhận l bức tranh sơn thuỷ hữu tnh.

 

Tm lại, những cảnh cha nơi qu hương Bnh Định v Khnh Ho của nh thơ Quch Tấn lung lun mang mu sắc thi vị v thing ling. Trong cha c tm, trong tm c cảnh v trong cảnh c tnh. Đ l tnh yu thing nhin của nh thơ vậy.

 

Trần Thị Phong Hương