Quch Tấn v cha ng Ni :

Đi tm lại đm my trắng trn mi cha xưa.

 

Thch Phước An

 

 

Cch lng qu ti chừng năm cy số c một ngi cha d c tn chnh thức l cha Linh Phong, nhưng người dn sống quanh vng ni ny từ bao đời nay vẫn thường quen gọi l cha ng Ni.

Hồi cn l ch tiểu ở vng qu ny, hể cứ mỗi lần Tết hoặc cc ngy kỵ tổ th thầy ti vẫn thường dẫn ti đi theo. V cha nằm tận trn đỉnh ni, từ chn ni ln đến cha đi bộ phải mất chừng nửa tiếng. Với ci nhn của tuổi thơ th đường ln ni chừng ấy giờ quả thật l đường qu di v ni qu cao.

Nhưng nếu đến cha vo những ngy cuối năm th thấy cha lại cng cao hơn nữa. V vo những ngy cuối đng ấy cha lc no gần như cũng bao phủ bởi my trắng v sương m.

Ci hnh ảnh v ngi cha v những thp cổ chm ngập trong khi sương v my trắng từ những ngy cn thơ ấy lc no cũng sống đậm đ trong k ức xa xi của ti.

Bởi vậy, khi lớn ln mổi lần đọc được bi thơ no c nhắc đến cha v my trắng th bi thơ ấy tất nhin đối với ti phải l bi thơ hay nhất.

Nhưng by giờ thỉnh thoảng c những lc tm thức hoang mang ti đm ra nghi ngờ v băn khoăn tự hỏi: liệu ci hnh ảnh đầy thi ca ấy, ci hnh ảnh một nh sư sống trn ni cao trong một thảo am m một nửa th cho những đm my trời cn một nửa th để cho nh sư như bi thơ của một nh thơ Trung Quốc no đ đ m tả, hay Nguyễn Du của Việt Nam cũng c hai cu tương tự như vậy.

 

Cổ tự v danh nan vấn tấn

Bạch vn thm xứ ngoạ sơn tăng.

(Cha cổ khng c tn, kh hỏi thăm

Trong tầng ni cao my trắng che đầy, c nh sư đang nằm ngủ).

 

Chỉ cn l một hnh ảnh mơ mộng ho huyền của những kẻ đa sầu đa cảm, một hnh ảnh đ hon ton lạc điệu giữa một x hội qu thực dụng như x hội hiện nay chăng?

Những lc m tm hồn bị xao động như vậy, th lập tức ti lại viện dẫn đến hai cu thơ khc cũng của Nguyễn Du :

 

Tri giao qui ng sầu đa mộng

Thin hạ h nhn bất mộng trung

(Những người bạn thn tnh quen biết đều ch trch ti sao hay sầu, hay mộng

Tuy nhin, c ai trong ci người ta m khng ở trong mộng?)

 

Như vậy l ti tự l luận rằng, tiền ti, danh vọng, quyền hnh, địa vị v sắc dục, tức l những thứ m người c đầu c thực dụng phải tốn biết bao cng sức để đạt cho kỳ được, chắc chắn một ngy no đ khng xa cũng phải tan tnh theo my khi. Đ biết như vậy m vẫn cố bm vu giữ lấy một cch tuyệt vọng th khng gọi l kẻ đang ở trong mộng th cn gọi l g nữa chứ?

Cn hạng người thứ hai biết cuộc đời l mộng, nn họ cố đưa tm hồn mnh vươn ln khỏi những phiền toi của cuộc sống hằng ngy bằng cch, ni theo D.T.Suzuki:

Quả thực, đ h khng phải l ci m người ta c thể tm kiếm trong thế giới cạnh tranh v hư nguỵ ny. Một gc phng, d nhỏ nhoi, m nơi đ người ta c thể vượt ln những giới hạn của tương đối để c một thong nhn vo vĩnh cửu sao?

(Thiền luận quyển hạ - Tuệ Sỹ dịch )

ng Ni thuộc mẫu người trn nghĩa l một mẫu người từ trong hữu hạn cố vươn ln để bước vo cnh cửa của v hạn.

 

Cha ng Ni,

link: http://www.baobinhdinh.com.vn/viewer.aspx?macm=26&macmp=26&mabb=33463

 

 

Nhưng v sao gọi l cha ng Ni ?

Theo Quch Tấn, trong Nước Non Bnh Định th:

Người địa phương gọi l ng Ni, v thấy nh sư tu ở trn ni suốt năm.

Truyền rằng, ng Ni dng vỏ cy lm y phục, v t khi xuống đồng bằng. Thỉnh thoảng cần lương thực th gnh một gnh củi xuống chn ni để nơi ng ba đường rồi trở ln. Người quanh vng đem muối gạo đến để đ rồi gnh củi về dng. Hm sau nh sư đến nhận muối gạo, nhiều t khng biết, mất cn khng bận. Nhưng những khi trong hạt c bệnh dịch, th tự nhin nh sư đem thuốc xuống ni cứu chữa. Chữa xong đi ngay, một ci vi cho cũng khng nhận.

 

 

Tc giả Thch Phước An (thứ 2 từ tri) cng tr chuyện với nh nghin cứu Bi Văn Nam Sơn
(thứ 2 từ phải qua)

Link:  http://www.daophatngaynay.com/vn/phatgiao-qt/con-nguoi-qt/22440-su-ong-thich-phuoc-an-nguoi-con-lai-cua-nhom-tao-nhan-mac-khach.html

 

Nhưng rồi một hm, những người đốn củi, những đứa trẻ chăn tru ln ni nhn vo hang đ nơi ng Ni tu Thiền th khng thấy ng nữa. Tương truyền rằng, ng Ni v cảnh lầm than của nhn dn trước sự chuyn quyền của nịnh thần Trương Phc Loan m bất lực khng lm g được để chia xẻ bớt cảnh lầm than cơ cực ấy của dn, nn đnh phải đau lng m bỏ ra đi

Năm 1885, Đo Tấn đang lm Thượng thư bộ cng cho triều đnh Huế th đột ngột từ quan về qu ln cha ng Ni tu Thiền gần cả năm. Đo Tấn tự nhận mnh l Tiểu Linh Phong Mai Tăng. Trong thời gian ẩn tu ở đy, Đo Tấn c để lại bi thơ được khắc trn một hn đ hiện vẫn cn, bi thơ ấy như thế ny:

 

Bch bt chung thinh khước thọ đin

Ngẫu tuỳ ngm tuyết khấu đn Thiền

Thập nin hồ hải quy lai mộng

Nhất cảnh yn h tự tại thin

Giai sĩ từ bi ninh thị Phật

Sơn ng danh tự bn nghi tin

Thanh tuyền tế ẩm chn tri sự

Bất phụ nhn gian phất diễm truyền

 

Đặng Qu Địch, một nh sưu tầm v nghin cứu Đo Tấn ở Bnh Định đ dịch bi thơ ấy như thế ny:

 

Một trăm linh tm tiếng chung của hồi chung Bt Nh lướt nhanh trn đm cy.

Ta chợt hứng, vừa ngm thơ bạch tuyết vừa theo hướng tiếng chung pht ra m đến lm lễ trước thạch đn của Thiền sư.

Ta mười năm lăn lc ở chốn hồ biển thường ước mơ được trở về với cảnh điền vin.

Nay đứng trước cảnh khi sớm rng chiều ngỡ rằng trời dnh ring ci ny cho lng ta tự tại.

Ta l kẻ sĩ hiền lnh, th nết na cũng như tnh Phật

Cn Thiền sư tn gọi l ng Ni khiến lng ta ngỡ l tin.

Ta uống từng ngụm nước nhỏ trong lnh ở con suối ny m ngẫm biết sự thật về cuộc đời của bậc Thiền sư.

V Thiền sư đ khng phụ với người đời, nn hương thơm vẫn được truyền khắp từ xưa đến nay.

 

Sau đ khng lu, Đo Tấn lại bị triệu ra Huế lm quan trở lại. D sống trong cảnh vinh hiển giữa chốn triều đnh nhưng mỗi lần ci xuống nhn lại chnh mnh th Đo Tấn vẫn xem đ như l thứ bụi đường bẩn đang bm vo chiếc o phong trần của ng m thi, v lc no cũng mong ước về lại ngi cha xưa, nơi m dường như một lần Đo Tấn đ thong thấy được cảnh huyền vi của đạo Thiền:

 

Vi tiếu lậu Thiền ky

Phong trần khng mn y

Linh Phong tam thập tải

Vị kiến thử Tăng quy

Miệng mỉm cười như để lộ lẽ huyền vi trong đạo Thiền.

M gi bụi đ bm đầy o

Cha Linh Phong đ ba chục năm nay

Chưa thấy lo tăng ny trở về.

( Mai Tăng tiểu chiếu )

 

Sau Đo Tấn gần một thế kỷ l Quch Tấn, người m Phạm Cng Thiện đ gọi l:

Một Phật tử trọn vẹn, đ thu tm tất cả những thơ mộng của Phật gio vo trong cục đời trầm lặng của mnh. Quch Tấn đ đi ngược lại tất cả phong tro thời thượng.

Quch Tấn đến cha ng Ni vo một buổi chiều ma h, đến để tm lại cho được ci hang đ m ng Ni đ từng tham Thiền nhập định nhưng hang đ bỏ vắng lu đời, đường vo hang gai rấp, cửa vo hang my phong.Chẳng tm thấy vết tch của ng Ni đu hết, chỉ cn lại ci thp vọng ng Ni đứng trơ vơ trong nắng chiều.

 

C chăng? Chẳng mất: người trong thp

C đ, m khng: ni ẩn cy

( Nước Non Bnh Định )

 

Bởi vậy nn thi nhn chỉ cn biết :

 

Đnh gởi nhớ thương trong k ức

Nghn sau khi nhạt mối tnh xưa

( Nước Non Bnh Định )

 

D khng tm thấy dấu chn của ng Ni đu hết, nhưng Quch Tấn đ tm thấy được một buổi chiều, một buổi chiều m Quch Tấn đ ghi lại bằng những cu rất đơn giản, nhưng sau những cu đơn giản đ, ta c cảm tưởng như  c một mu xanh vĩnh cửu đ chớm dậy trong hồn của thi nhn:

Người đến viếng cha, lng khng rửa m trong, thn khng cnh m nhẹ. Ngồi tựa bng cy đn mt, tưởng chừng mnh đ xa hẳn ci trần tục:

 

Gi ru hồn mộng thiu thiu

Chung cha rơi rụng bng chiều đầy non

 

Nếu khng c tiếng chung lay mộng, th mộng cn mi trong bng my rng

( Nước Non Bnh Định )

 

Đọc mấy dng đơn giản trn ti  chợt nhớ c một người yu thơ QuchTấn đ nhận xt: Người thơ chỉ sống trong một thong cũng bằng kẻ phm trần sống một đời di khi lng mất đi ci bản chất thanh tịnh của thin nhin (Trch Hương thơ Quch Tấn ).

Đng l ta c sống đến một vạn buổi chiều đi nữa cũng khng bằng Quch Tấn sống trong một buổi chiều trn cha ng Ni cch đy hơn nửa thế kỷ.

ng Ni như vậy c lẻ cũng giống như bao nhiu bậc hiền nhn v danh khc đ đến v đi trn cuộc đời ny như con nhạn bay qua giữa bầu trời trong xanh (Nhạn qu trường khng ) m khng hề lưu lại vết tch.

Mặc d vậy, trn đường đến cũng như lc viếng cha trở về, Quch Tấn dường như lắng nghe được tiếng bước chn của ng Ni gnh củi xuống ni qua tấm lng nhớ thương của bao thế hệ người dn đ sanh v lớn ln ở vng ni ny đối với ngi cha cũng như đối với ng Ni:

Dọc đường khi đi cũng như khi về, thường nghe cc em mục đồng, cc chng ngư phủ, với một giọng ht thật th, hồn hậu. Ht những bi ht về cha ng Ni, khi th thnh tht như:

 

Cy che đ chất chập chng

Biển giăng đầu ni cha lồng trong my.

Bụi đời khng gợn mảy may

Cht thn rộng thng di ngy thảnh thơi

 

Khi th ngậm ngi chứa đi nổi u hoi như :

ng Ni đi đu

Bỏ bầu sơn thuỷ

Đủ nhn đủ tr

Thm vĩ thm kỳ

Cha xưa nhạt bng t huy

Xui lng non nước nặng v nước non

( Nước Non Bnh Định )

 

Sự pht triển v tiến bộ của thế giới cng nghiệp hiện đại đ đưa con người đối mặt với sự ngho đi khc cn nguy hiểm hơn cả sự ngho đi về vật chất nữa. Đ l ngho đi về tinh thần.

Gio sư L Triều Phương hiện đang sống v lm việc tại Đức, một nước cng nghiệp hng đầu của thế giới hiện nay đ viết rằng: Trong thế giới cng nghiệp người ta thường nghe đến tưởng tiến về qu khứ.Tại sao khng quay lui vo qu khứ, m lại tiến về qu khứ? Tại sao bao nhiu thế hệ thanh nin cc nước cng nghiệp khi trưởng thnh, đều nhận thức rằng, mnh đ dầm người đến độ chn chường trong đời sống my mc o ạt, ồn o, tiu thụ v bị bắt buộc phải tiu thụ, d mnh muốn hay khng. Họ thấy mnh bị đnh mất sự thanh tĩnh v tự tại của qu khứ v cố gắng đi tm chng trở lại.. ( Trch Hương thơ Quch Tấn )

Điều gio sư L Triều Phương ni đng như nhan đề của cuốn sch viết bằng tiếng Anh m ti đ ngẫu nhin vừa mới đọc được l Hunger in the time of plenty. Bởi thế, những ngi cha tiu biểu như cha ng Ni chẳng hạn th ngy nay dường như đ khng cn nữa. Hay ni đng hơn l bốn bức tường của cha th vẫn đứng đ nhưng ci hồn của những ngi cha xưa th đ mất rồi.

Quch Tấn băn khoăn đi tm ci hồn của những ngi cha đ mất ấy.

C ai ngờ được rằng, giữa một thnh phố Nha Trang tn tiến v hiện đại, giữa dng ngựa xe như nước, o quần như nim ny, c một buổi chiều Quch Tấn một mnh đ ngơ ngc đi tm ci  hồn của những ngi cha ấy:

 

Đi ngang qua đường Hai Cha

Nhn cy me cỗi lng chua xt lng

Hai Cha xưa đứng song song

Đường Hai Cha đ sao khng thấy cha.

( Xứ Trầm Hương )

 

Hoặc c khi trong những đm buồn tỉnh giấc Quch Tấn bng hong chợt hỏi :

Cha đu ? Chung trở lạnh !

( Giọt Trăng )

 

Nỗi ngậm ngi ny dường như cứ đeo đuổi mi trong suốt ton bộ những tc phẩm của Quch Tấn.

Trong một chuyến về thăm qu mới đy, ti c ln thăm lại cha ng Ni. Buổi chiều trn ni vắng vẻ, ti đứng lại nhn cổng Tam Quan, vẫn như thủa no, nghĩa l vẫn con đường đất nhỏ dẫn vo cha, vẫn mấy cy đa gi đứng đ như khng hề biết rằng đ c biết bao lớp người đến rồi ra đi khng bao giờ trở lại để cng với chng lắng nghe niềm tịch mịch của những buổi chiều heo ht ở đy.

Ti đi ln pha Ty của cha, lội qua con suối nhỏ. Con suối m ti tin chắc rằng hồi xưa thế no khi đốn củi hoặc ngồi Thiền xong, ng Ni cũng ra đy rồi ngồi trn những hn đ nhỏ ny để nghĩ mệt. Qua khỏi con suối nhỏ, ti leo ln một tảng đ lớn, hn đ m lần viếng cha cch đy hơn nửa thế kỷ Quch Tấn thế no cũng đ ngồi nhn về pha trước mặt như một cu thơ của Trần Nhn Tng:

 

Bn v bn hữu tịch dương bin

(Bn bng chiều (cảnh vật) nửa như c nửa như khng.)

 

Lẫn trong mu sắc của đồng ruộng mnh mng, từng chm từng khoảnh nổi ln mu lục đậm của cy, mu xam xm hoặc đo đỏ của chợ qun, nh cửa, cha đền ẩn hiện dưới bng my ln khi

(Nước Non Bnh Định)

 

Ngồi trn tảng đ rồi nhn buổi chiều đang xuống chậm trn ni rừng u tịch, lng ti bổng chợt u hoi nhớ về những năm cuối đời nhiều phong ba bo tp của Quch Tấn.

Nhưng chừng như cng bo tp bao nhiu, th tm hồn của ng cng hướng về cha chiền bấy nhiu, d cha chiền lc ấy cũng bất an chẳng khc g cuộc đời của thi nhn:

 

Nhớ cha lng muốn ln thăm

Sườn non đ dốc đ dăm lại nhiều

Lắng tai nghe tiếng chung chiều

Mặt hồ gợn sng my điều bay qua.

(V tư)

           

Tượng Phật trắng cha Long Sơn trn đỉnh đồi Trại Thủy,

link : http:/vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BB%93i_Tr%E1%BA%A1i_Th%E1%BB%A7y

 

Đồi Trại Thủy khng chỉ l một di tch lịch sử m cn l một trung tm văn ha, tn gio. Ba ngi cha Hải Đức, Bửu Phong, Long Sơn l nơi qui tụ nhiều tăng sư danh tiếng như Ha thượng Thch Quảng Hương, Thch Tr Tn, Thch Tr Thủ v.v

Link: http://phatgiao.org.vn/tham-luan-sach/201301/doi-Trai-Thuy-chua-Long-Son-9493/

 

Lc đ anh Tuệ Sỹ vẫn cn ở tại cha Hải Đức trn đồi Trại Thủy của thnh phố Nha Trang. Ti nhớ, thỉnh thoảng vo buổi chiều ti v anh thường xuống nh thăm Quch Tấn. Những lần viếng thăm như vậy, đ an ủi tm hồn Quch Tấn rất nhiều :

Bạn thơ ry chẳng cn ai

Tới lui tr chuyện chỉ vi nh sư

Chung tr hớp vị v tư

Chia tay nhn bng thanh hư gởi lng.

 

Khi tiễn chng ti về cha rồi th Quch Tấn ngồi một mnh nhn đi chim n đa rỡn với đm my trắng trn bầu trời cao trước hin nh :

Gặp nhau nửa buổi chuyện tr

Người về am vắng thơm tho gi ngn

Một mnh ngồi tựa lan can

Nhn đi chim n cặp ln my bay

(Một mnh)

 

C trải qua những năm thng sau 1975 th mới thấy thấm tha những từ như v tư, thanh hư hay nhn đi chim n cặp ln my bay trong bi thơ trn. Chng ni ln hết tất cả tm trạng của một người đang ngụp lặn giữa một x hội bưng bt v hận th nhưng lc no cũng khao kht vươn ln bầu trời cao rộng.

Quch Tấn c hai người bạn (vong nin), cả hai cng ở cha Hải Đức Nha Trang v cả hai đều l những tn tuổi lẫy lừng của văn học v tư tưởng Phật gio Việt Nam hiện đại.

 

Trong Mộng Ngn Sơn, Quch Tấn c bi tặng Phạm Cng Thiện:

o giủ ngy sương gi

Ln cha thăm cố nhn

Non nghing thềm nắng xế

Lịu địu bng nhn vn

(Lịu địu)

 

Đ l thời gian của những năm cuối thập nin 50 v những năm đầu thập nin 60, đất nước chưa ly loạn, bởi vậy chốn thiền mn cũng được sống trong khng kh m đềm v đạo vị m ta đ thấy được qua bi thơ trn.

 

Nhưng đến bi tặng Tuệ Sỹ th khng kh lại hon ton khc:

Ngoi trời những gi cng mưa

Bng khung nhớ bạn cửa cha viết văn

Hoa đn nở nhuỵ chung ngn

Từng trang giấy lật hương xun ngọt ngo.

(Nhớ bạn)

 

Thật l cảm động v Tuệ Sỹ đến sau Quch Tấn gần nửa thế kỷ m Quch Tấn vẫn xem như bạn th đủ biết rằng tấm lng của Quch Tấn trang trọng với Tuệ Sỹ biết chừng no.

Ti cn nhớ, c một lần Quch Tấn giảng cho ti nghe hai cu cuối trong bi thơ Hong Hạc Lu của Thi Hạo:

 

Nhật mộ hương quan h xứ thị

Yn ba giang thượng sử nhn sầu

(Trời tối qu nh đu t nhỉ?

Trn sng khi sng dục ai sầu).

 

ng ni rằng, v Thi Hạo l một nh nho, nn mới hoang mang khng biết qu mnh ở đu? Chứ mnh l Phật tử mnh biết r qu hương của mnh rồi, khng cần phải băn khoăn thắc mắc g nữa.

Tất nhin trong tinh thần của thi ca th qu hương trong bi thơ trn ta c thể hiểu nhiều cch khc nhau. C thể đ l tm trạng của một người đang lang thang phiu bạt nơi chn trời gc bể khi chiều xuống th chạnh lng nhớ về qu hương, chứ khng hẳn l qu hương tm linh theo như cch hiểu của Quch Tấn.

Nhưng cch giải thch như vậy, đ khẳng định rằng, Quch Tấn l một phật tử trọn vẹn, một phật tử đặt niềm tin tuyệt đối của mnh vo một qu hương tm linh theo nghĩa của Phật gio.

V theo ti, Quch Tấn đ khẳng định qu hương tm linh ấy qua bi thơ sau đy:

Nghn xưa khng cn nữa

Nghn sau rồi cũng khng

Phảng phất bờ trăng rạng

Hương Ưu đm trổ bng

(Thong hiện )

 

V ti vẫn cầu mong rằng hiện nay Quch Tấn đang đứng ngắm hoa ưu đm trổ bng ở một quốc độ no đ, Nơi đ tất nhin khng cn sự đau khổ v dằn vặt như kiếp người m ng vừa vứt bỏ để ra đi .

 

Thch Phước An