“TUI THƯƠNG ÔNG DIỆM LẮM”

 

Hoàng Long Hải

 

 

 

LGT – Kư ức của một người biết khá rơ ông Diệm và gia đ́nh họ Ngô. Bài viết mô tả và đánh giá khá chính xác về ông Diệm, một người chỉ có tâm chất và khả năng của một ông quan phong kiến nhưng lại “được” thời thế đẩy lên làm Tổng thống, bị vây bủa bời một đám anh em lộng quyền và một tập đoàn linh mục tham lam lắm chuyện.  

 

 

Cách đây mấy năm tôi đi Trenton để thăm ông thầy cũ. Ông cũng là hiệu trưởng trường tôi dạy học 10 năm, trước khi tôi nhập ngũ.

Ông tốt nghiệp tiến sĩ toán ở Tây, chức vụ cuối cùng là phó viện trưởng một trường đại học ở nước ta. Những điều nầy không làm tôi suy nghĩ nhiều bằng việc ông từng là người tín cẩn của ông Ngô Đ́nh Cẩn trong ngành giáo dục ở miền Trung, qua đó, ông giúp đỡ không ít cho việc mở các trường Trung học Bồ Đề trong khu vực trách nhiệm của ông, thời điểm phải cạnh tranh với hệ thống trường Thánh Tâm được mở ra rất rộng và rất mạnh. Ông cũng là một Phật tử nhiệt thành, không ít lần giúp ông Trí Quang tŕnh bày với chính quyền VNCH thời ấy, xin giải quyết những khó khăn của Phật giáo do chính quyền địa phương, cấu kết với các ông linh mục địa phương gây ra. Vài sự việc điển h́nh, tôi đă tŕnh bày trong bài viết về ông Ngô Đ́nh Cẩn.

Nói nôm na, như cách của người Huế, th́ ông là “người của cậu Cẩn”, là một trong nhiều người được “cậu Cẩn” tín nhiệm trong các ngành chuyên môn của họ, người thuộc ngành y tế, người thuộc công chánh, người thuộc ngư nghiệp, v.v... Tại sao ông Ngô Đ́nh Cẩn chọn những người “chuyên ngành” như thế để phụ trách các ngành đó, th́ tôi đă giải thích trong bài viết về ông Ngô Đ́nh Cẩn rồi. Riêng những cái ghế tỉnh trưởng, quận trưởng, tưởng ty Công An Cảnh Sát th́ “cậu” nắm quyền quyết định.

Nói sơ như thế th́ độc giả thấy ông thầy cũ của tôi là người gần gũi ông Cẩn, nhưng tôi chẳng bao giờ thấy ông chứng tỏ có cảm t́nh với “cậu”. Ngoài ra, chính ông cũng là người, ­ nói một cách bóng bẩy là “chạy trốn khỏi Huế” ­ để tránh câu đe dọa của ông Ngô Đ́nh Thục: “Kỳ nầy tôi về trôi trị cái thằng H.,” “Thằng H.” là tên ông thầy cũ của tôi. Chuyện nầy tôi cũng có kể trong bài viết về ông Ngô Đ́nh Thục, “siêu tổng thống” của nước Việt Nam Cộng Ḥa, thời Đệ nhứt. (1)

Nói chung, có thể ông thầy cũ của tôi chẳng có cảm t́nh ǵ với anh em nhà Ngô cả, riêng về ông Ngô Đ́nh Diệm, th́ ông ấy nói một cách thực t́nh, tôi nghĩ là thực t́nh, ­ thầy tṛ mà có ǵ phải dối trá nhau ­ rằng “Tui thương ông Diệm lắm!

Cái t́nh cảm ấy, nói cho đúng, không phải riêng một người. Có thể không ít người Huế cũng “thương ông Diệm” như ông thầy cũ của tôi vậy, và oán hận nhà Ngô cũng ngất trời xanh vậy. Tại sao ?

Chiến tranh Việt ­ Pháp bùng nổ ở Huế, nói cho đúng với thực tế, ­ là từ giữa năm 1946, sau khi Tây trở lại Huế, đóng quân ở Morin và dinh Khâm Sứ cũ. Thế rồi “toàn dân kháng chiến”, theo lệnh Việt Minh, dân Huế tản cư hết, số đông về miền quê, ai giàu có nhanh chân th́ chạy ra Thanh Hóa, theo lệnh Việt Minh. Từ Huế, Tây đánh ra các phủ huyện, các tỉnh chung quanh. Sau đó, người Huế hồi cư, lục tục kéo về thành phố trở lại, dưới sự kiểm soát của Tây. Phía Việt Nam th́ có “Hội đồng Chấp chánh Lâm thời”.

Người Huế chạy tản cư về lại Huế có nhiều tâm trạng khác nhau, đặc biệt là vẫn chống Pháp nhưng không theo Việt Minh được, lư do quan trọng nhất là họ phải có nơi cư trú, sinh nhai. Chạy giặc quanh quẩn ở miền quê, không nhà cửa, không đất ruộng, không buôn bán ǵ được, làm sao mà sống, nên dành phải hồi cư. Bên cạnh đó, họ cũng sợ chiến tranh, ghét chiến tranh. Tây đi “lùng” làm bao nhiêu điều khiếp đảm: bắn giết bừa băi, đốt nhà, lấy của, hiếp dâm đàn bà con gái. Trở về vùng Pháp chiếm đóng, tuy trong ḷng không muốn, nhưng dù sao th́ cũng được an toàn hơn, c̣n kế sinh nhai qua ngày.

Trong hoàn cảnh đó, người ta hy vọng cái ǵ ? Hy vọng ở ai ?

Nh́n chung, người ta vẫn có khuynh hướng ủng hộ kháng chiến, nhưng Việt Minh bắt đầu ló ra cái mặt Cộng Sản qua những sự tàn ác, độc tài, thù hận giai cấp, đặc biệt là ghét “người thành phố là theo Tây”... Người ta bắt đầu “sợ Việt Minh”, v.v...

Không thể hy vọng Việt Minh. Người ta nghĩ đến nhà Nguyễn. Công lao của 9 chúa 13 vua vẫn c̣n đó, chưa phai mờ trong tâm trí người Việt miền Nam, huống chi Huế là nơi vua chúa nhà Nguyễn đóng đô đă lâu đời. Tâm lư hoài Nguyễn vẫn c̣n, văn hóa “quân sư phụ” vẫn c̣n, tư tưởng Nho giáo vẫn c̣n... Trong viễn tượng đó, có tin “Quốc trưởng hồi loan”, có nghĩa là ông Bảo Đại, sau khi thoái vị năm 1945, sau một thời gian lưu vong ngắn ngủi, nay lại trở về cầm quyền, cứu dân cứu nước. “Quốc trưởng hồi loan” là một biến cố lớn với người Huế. Tháng Tư năm 1949, Quốc trưởng Bảo Đại trở lại Huế. Sau những cuộc biểu t́nh cướp chính quyền hồi tháng 8 năm 1945, chưa bao giờ người Huế tập trung đông đảo như thế để đón Cựu hoàng. Từ đầu cầu Trường Tiền, phía tả ngạn lên tới Phú Văn Lâu, người ta đi “chen chân không lọt”, nói theo cách nói thông tục. Bây giờ không gọi là vua, mà gọi là Quốc trưởng, cho có vẻ một chút nào đó “dân chủ” hơn.

Thế rồi người Huế lại thất vọng. Quốc trưởng Bảo Đại tuy có đạt được một số thành quả nào đó, như việc “thống nhất Nam ­ Bắc ­ Trung”. Đất Nam bộ trở về lại với nước Việt Nam. Nhưng trong thực tế, Nam bộ đă trở về với Việt Nam rồi, trong tuyên bố của vua Bảo Đại sau khi Nhựt đảo chính Pháp, trao trả chính quyền cho nước Việt Nam. Nam bộ kháng chiến với sự ủng hộ tài sản của người miền Trung, miền Bắc, với những thanh niên lên đường tham gia kháng chiến Nam bộ.v.v...

Trong thực tế, thành quả của nhà vua vẫn không thấy ở đâu cả. Quốc trưởng nỗ lực chấm dứt chiến tranh, nguyện vọng tha thiết nhứt của dân chúng, vẫn c̣n mù mịt tăm hơi. Tại thành phố, vẫn c̣n những cuộc khủng bố, chiến tranh vẫn tiếp diễn ở thôn quê, vẫn giết người, bỏ tù, đốt nhà, cướp của, hiếp dâm xảy ra trong các cuộc hành quân của Tây. Chính quyền quốc gia đă có nhưng không nắm thực quyền. Quân đội Quốc gia h́nh thành, nhưng Tây vẫn nắm quyền chỉ huy, dưới cái ngụy danh cố vấn, v.v...

Tuyệt vọng càng cao khi trận Điện Biên Phủ xảy ra, Pháp càng ngày càng bại. Viễn tượng một chính quyền Việt Minh sẽ hiện diện ở Huế làm cho người Huế lo lắng, nhất là sau khi có những cuộc “biên chế” loại bỏ các thành phần quốc gia, trí thức, tư sản, tiểu tư sản ra khỏi hàng ngũ Việt Minh. Tin tức về những hành động tàn ác trong cải cách ruộng đất ở miền Bắc làm cho người Huế sợ Cộng Sản.

Bấy giờ có tin chí sĩ Ngô Đ́nh Diệm về làm thủ tướng làm cho người Huế vui mừng, hy vọng.

Cái hào quang “chống Pháp từ quan” của ông Ngô Đ́nh Diệm, câu đồng dao “Đày vua không Khả” giúp ông ta được ḷng ngưỡng mộ và yêu mến của người Huế không ít. Người ta cũng hy vọng ông Diệm sẽ là “vị cứu tinh” dân tộc, đuổi quân Pháp ra khỏi bờ cơi và giúp dân xây dựng một đời sống ấm no, hạnh phúc.

Cũng như “quốc trưởng hồi loan” dân Huế lại xuống đường đón mừng “Ngô Chí Sĩ”, “Ngô Thủ tướng”, như biểu ngữ căng ngoài đường phố. Lại từ cầu Trường Tiền lên tới Phú Văn Lâu, người đi “chen chân không lọt” để nghe “Ngô Chí Sĩ” nói chuyện cùng đồng bào.

Ngoài cái “hào quang” như đă nói, ở Huế, người ta yêu mến ông Diệm v́ cá tính của ông. Hồi trước 1945, ông sống đơn giản, trong cách ăn mặc, ăn uống cũng như đi lại. Đến khi làm tổng thống rồi, trong tủ sách của ông ở tại nhà, ông vẫn c̣n giữ những cuốn vở khi ông mới đi học. Ông thích ăn bánh nậm, một món ăn b́nh dân của người Huế. V́ vậy, sau khi làm tổng thống, ông Cẩn t́m được một bà cụ già làm bánh nậm ngon nổi tiếng ở Huế, đưa vô Dinh Độc lập để “làm bữa ăn sáng cho cụ”. Tiếp chuyện với mọi người ông nói năng nhỏ nhẹ, nhưng vài khi cũng nổi nóng bất tử. Người ta kể lại câu chuyện một hôm ông Diệm tiếp một ông linh mục người Việt Nam. Hai người nói chuyện một hồi, bỗng ông Diệm nổi nóng đuổi ông linh mục ra khỏi cửa. Ông Diệm nói vối ông cha nhà thờ: “Bộ cha tưởng theo Tây là không có tội với Chúa hay sao?” Hiểu chuyện, té ra ông cha nhà thờ có giọng điệu theo Chúa là phải theo Tây, khiến ông Diệm bất b́nh. Nhưng câu chuyện như thế làm cho người ta hy vọng, ông Diệm biết tách rời quyền lợi của giáo hội La Mă ra khỏi quyền lợi của dân tộc Việt Nam. Dân tộc không thể qú gối trước giáo hội La Mă như mấy ông cha nhà thờ mong muốn.

Vậy mà hơn nửa thế kỷ sau, ngay tại xứ Mỹ văn minh tân tiến nầy, không ít người vẫn c̣n muốn dân tộc Việt Nam, đất nước Việt Nam phải là Dân Chúa, Nước Chúa, và làm như ông Diệm đă làm năm 1959: qú gối trước thánh giá mà “Dâng nước Việt Nam cho Đức Mẹ.”

Người ta vẫn cho ông Diệm là người có khả năng, không phải là khả năng của một người làm cách mạng. Ông Diệm không phải là người như thế. Ông Diệm cũng không có khả năng một người làm chính trị, v́ vậy nên khi làm tổng thống, ông Diệm phải dựa vào ông em là Ngô Đ́nh Nhu, khổ nỗi ông Nhu là người giỏi Bá đạo hơn Vương đạo, nên anh em nhà Ngô sớm dẫn nhau vào chỗ chết.

Tài ba của ông Diệm là một nhà hành chánh giỏi, rất giỏi là đằng khác, lại có đạo đức, thanh liêm. Có người nói ông làm tham mưu trưởng th́ hay lắm, không làm tư lệnh được. Giả tỉ như có ai làm tổng thống, làm vua, làm quốc trưởng, chọn ông Diệm làm thủ tướng th́ t́nh h́nh đất nước sẽ rất tuyệt vời. Trên thế giới không ai bằng ông. So với miền Bắc, thủ tướng 20 năm Phạm Văn Đồng là đồ bỏ. Với chức vụ đó, người dân có hoan hô “Ngô Thủ tướng muôn năm” cũng là chuyện thường. Ngoại trừ lần về thăm đầu tiên, ông Ngô Đ́nh Diệm đến giữa đồng bào Huế, nói chuyện trực tiếp cùng đồng bào, những lần sau, có nói chuyện với đồng bào Huế, ông chỉ nói qua đài phát thanh.

Việc đón thủ tướng Ngô Đ́nh Diệm, cũng như sau nầy đón “Ngô Tổng thống” của người Huế, càng ngày càng khác đi. Lần đón ông lần đầu tiên là dân chúng tự ư. Những người theo “pḥ ông Diệm” thời đó, nh́n đi ngó lại, nhiều lắm cũng chỉ vài chục “ngoe”. Vă lại, họ thuộc tầng lớp trên xă hội, không phải là người trong giới b́nh dân, nông dân, để có thể vận động đông đảo (tôi nói là đông đảo) dân chúng tham gia việc vui mừng và hy vọng chào đón “Ngô Chí sĩ” về nước cầm quyền.

Nhưng sau lần thứ nhứt “Chí sĩ Ngô Đ́nh Diệm” gặp dân chúng Huế, tại Phú Văn Lâu, th́ việc đó không bao giờ diễn ra lần thứ hai. Về Huế, ông đi thẳng một mạch từ phi trường Phú Bài tới nhà ông ở Phú Cam. Người dân Huế và tỉnh Thừa Thiên đón ông vẫn đông, lại có những biểu ngữ hoan nghênh rất lớn, giăng ngang đường. Cái lớn nhứt là biểu ngữ giăng ngay bùng binh đầu cầu Trường Tiền, chỗ khúc quanh từ đường Duy Tân qua đường Lê Lợi với hàng chữ “Nhân dân Quận Phú Vang chào mừng (hay tri ân ǵ đó?) Ngô Tổng Thống”. Câu biểu ngữ phải nói rơ là “quận Phú Vang”, nhưng dân chúng Phú Vang được th́ không được ǵ cả. Người được có lẽ là ông quận trưởng Phú Vang, được “vua biết mặt, chúa biết tên”. Dĩ nhiên cái lợi đó của ông quận trưởng th́ không nhỏ.

C̣n dân chúng, sau mấy lần đón “Ngô Chí sĩ”, đón “Ngô Thủ tướng” hay “Ngô Tổng thống”, chẳng thấy làng nước được thêm cái ǵ, thay đổi cái ǵ nên cũng chán đi đón “vị lănh tụ anh minh”, bèn muốn ở nhà. Chỉ muốn ở nhà thôi, nhưng cái muốn ấy không thể thực hiện được. Chính quyền xă, chính quyền quận, và xe thông tin tỉnh đă phát lời kêu gọi đồng bào đi đón “Ngô Tổng thống” với câu tḥng: “ai không đi phải chịu hoàn toàn trách nhiệm”. Trách nhiệm ấy phải trả lời trước công an. Thành ra, sợ ông xă, sợ ông quận, và nhứt là sợ công an... mà người ta phải đi. Sự t́nh đă quay 180 độ. Trước kia th́ tự ư người dân đi đón, bây giờ th́ “bị lùa đi”, là câu dân chúng thường nói. Lùa dân đi cho đông để lập công.

Nói như vậy th́ ông Diệm không làm ǵ cho dân chúng Huế cả hay sao ? Có đấy chứ : Về giáo dục.

Học sinh Huế, phần đông là học sinh trường Khải Định, sau khi đậu tú tài, ít ai học cao hơn, nhất là học các ngành có chương tŕnh học lâu dài như kỹ sư, bác sĩ. Rất nhiều người xin bổ dụng làm giáo sư trung học đệ nhứt cấp, một số vào cao đẳng sư phạm ở Hà Nội, trước 1954 hay Saigon, sau 1954.

Ông Diệm thành lập nền Cộng ḥa năm 1955, hai năm sau, ông cho khai giảng viện Đại học Huế. Nhờ đó, học sinh Huế, cũng như học sinh các trường trung học miền Trung tiếp tục học đại học ở viện đại học Huế. Cũng không ít nhân tài từ viện đại học nầy mà ra. Cho nên, người Huế biết ơn ông Ngô Đ́nh Diệm khi ông cho mở trường đại học nầy.

Về cấp trung học, Huế cũng mở thêm mấy trường, các tỉnh đều có cấp trung học, trường tư, trường bán công cũng được chính quyền giúp đỡ, v.v...

Bên cạnh đó, nhà máy vôi Long Thọ, nhà máy Nông Sơn, nhà máy đường Quảng Ngăi, cũng được trang bị lại, tăng số lượng sản xuất. Xa vào trong Nam, kế cận Sàigon là khu chế xuất được xây dựng, với nhiều nhà máy do công lao của ông Ngô Đ́nh Diệm mà có, như nhà máy dệt Sicovina, nhà máy giấy Cogido, v.v... Ông Ngô Đ́nh Diệm là người có trí óc xây dựng và mở mang đất nước: Ngoài các ngành tài chánh, công nghiệp với những công ty xí nghiệp chuyên môn, ông c̣n xây dựng củng cố về quân sự, hành chánh. Do đó, trường Liên quân Đà Lạt trở thành trường Vơ bị Quốc gia để đào tạo cán bộ quân sự, và trường Quốc gia Hành chánh đào tạo cán bộ hành chánh. Không rơ hai ngôi trường Đồng Văn và Chấn Vơ dành cho du học sinh Việt Nam trong thời kỳ Đông Du của cụ Phan có ảnh hưởng ǵ tới ông Diệm trong việc đào tào cán bộ quân sự và hành chánh của ông ta ?

Về chính trị, ông Ngô Đ́nh Diệm đă dựng nên một nền Cộng ḥa có tam quyền phân lập, có hiến pháp, giống như một chế độ tự do dân chủ Âu Mỹ. Chỉ tiếc là những định chế dân chủ đó, chỉ là h́nh thức, như người bù nh́n mà không có thực quyền. Thành ra, một chế độ dân chủ mà không có chi là dân chủ cả. Đằng sau cái vỏ dân chủ là một chế độ độc tài và đảng trị, tôn giáo trị.

Tuy nhiên, dù có cái vỏ dân chủ, nhân dân miền Nam vẫn có một vai tṛ và một lư tưởng thật sự, phát xuất từ sau Hiệp định Genève 1954, thời Đệ nhứt Cộng ḥa, kéo dài cho tới bây giờ, khi miền Nam đă không c̣n. Vai tṛ và lư tưởng đó là bảo vệ Tự do cho chính Nhân dân miền Nam, và cho Thế giới Tự Do. Từ ư nghĩa đó, Quân đội Việt Nam Cộng ḥa trở thành một quân đội có lư tưởng và có một vai tṛ lịch sử thật sự, không c̣n mơ hồ như Quân đội Quốc gia dưới thời kỳ Quốc trưởng Bảo Đại. Đó là cái công lớn nhứt của Tổng thống Ngô Đ́nh Diệm.

Những người miền Nam, yêu miền Nam, yêu Tự do và chống Cộng sản Bắc Việt xâm lược miền Nam, có hoặc không tham gia Quân đội Cộng ḥa, có hoặc không tham gia chính quyền miền Nam, ắt nhận thấy cái lư tưởng đó của người miền Nam, và phải thừa nhận cái công lao đó của ông Ngô Đ́nh Diệm, không phải là người tạo ra, nhưng chính là người làm sáng lên cái lư tưởng đó của hai nền Cộng ḥa của miền Nam Việt Nam.

Vậy th́ người Huế bắt đầu “chán” ông Ngô Đ́nh Diệm từ khi nào để đến nỗi “ân biến thành oán” ­ Tấm ḷng của người Huế đối với ông Diệm là cái ân cho ông ấy. Tại sao ông lại trả bằng cái oán để cho đến nay oán vẫn chưa dứt. Chưa dứt là phía những người theo ông Diệm, chớ không phải phía người Huế.

Biết bao nhiêu chuyện “trái trăng” xảy ra từ khi ông Diệm cầm quyền. Trước hết là việc truất phế Quốc trưởng Bảo Đại. Người ta không tha thiết chi về cái ghế của ông Bảo Đại. Ông có làm vua như thời cũ, hay ông có làm Quốc trưởng như thời bấy giờ, ông Bảo Đại có làm được điều ǵ hay, có lợi cho dân cho nước, hay cho đồng bào Huế để mà người ta có thể tiếc rẻ hay không về cái ghế ông ngồi c̣n hay mất. Lật đổ một ông vua, phạm một lời thề, lời hứa với ông Bảo Đại, việc làm của ông Diệm cũng chẳng có ǵ đáng chê trách. Những điều ông Bảo Đại không làm được, th́ ông Diệm sẽ làm, người ta hy vọng như thế. Nhưng cái cung cách lật đổ ông Bảo Đại do ông Diệm hay đám đệ tử của ông bày ra, chẳng “cao thượng” chút nào. Lời lẽ th́ nặng nề. Nào là “hôn quân”, nào là “bợ đít đàn bà” (h́nh ông Bảo Đại đưa tay bợ đít bà Mộng Điệp, đẩy bà leo lên một tảng đá), h́nh vẽ th́ thô bỉ (vẽ ông Bảo Đại mặt to xôi thịt, bụng bự), lại cho xe thông tin chạy ṿng quanh diễn tuồng bêu xấu “Quốc trưởng” chỉ làm vui bọn trẻ con như tôi nhưng không làm vui ḷng người lớn tuổi chút nào. Người ta không thích những cái ǵ quá đáng, quá lộ liễu, cực đoan.

Chiến dịch lăng nhục vua Bảo Đại trong cuộc "trưng cầu dân ư" 23-10-1955.

Ông Diệm đă gian lận nên thắng cử với đa số tuyệt đối … 98,2% phiếu cử tri.

Vô địch thế giới về gian lận !!!

 

Tâm lư “bảo hoàng” vẫn c̣n lại ít nhiều trong ḷng dân Huế, cho nên những việc tuyên truyền như thế có phản ứng ngược. Những tṛ bôi lọ như thế là do một đám cán bộ từng sống lâu trong thời kỳ Việt Minh, không tập kết, ở lại miền Nam, cũng đem cái mà người ta gọi là “tṛ Cộng sản” diễn ra ở Huế mà tuyên truyền cho “Ngô Chí sĩ”, hậu quả làm giảm bớt cái t́nh cảm người ta dành cho ông Diệm. Trước ngày “Trưng cầu dân ư”, đám cán bộ thời kỳ mới của ông Cẩn lại bày ra câu bùa “Xanh bỏ giỏ, đỏ bỏ b́” làm cho người ta càng thêm bất măn.

Người ta vẫn tiếc, tại sao không thể ông Diệm vẫn cứ cầm quyền mà không phải “lật đổ ông Bảo Đại”. Người ta nghĩ tới một chế độ quân chủ lập hiến hay cái ǵ khác? Không mấy ai bàn tới một chế độ như thế nào, nhưng điều người ta muốn là có sự trọn t́nh, trọn nghĩa với nhau, không cạn tào ráo máng. Chuyện cạn tào ráo máng của ông Diệm đâu có phải chỉ với ông Bảo Đại. Bao nhiêu người ủng hộ ông Diệm, hoan hô ông Diệm khi “Ngô Chí sĩ” về nước chấp chánh bị ông đối xử như thế nào?

Việc ông Diệm về nước cầm quyền, ở miền Trung, cá nhân hay đảng phái, tu sĩ, tôi không nói tôn giáo ­ không có ai chống. Có lẽ việc dân chúng đón mừng ông lớn quá, khiến ai muốn chống cũng e ngại. Nhưng chống hay không, về sau không ít người vô tù.

Chẳng hạn như chuyện ông Trần Điền. Mới làm thủ tướng ít lâu, ông Diệm về thăm Huế rồi ra thăm Quảng Trị, cách Huế 60 km, nơi có phủ Hải Lăng, ông Diệm từng làm tri phủ ở đây. Người dân Quảng Trị đón ông Diệm nồng nhiệt không kém ǵ dân Huế. Ông tỉnh trưởng Quảng Trị Trần Điền tổ chức lễ đón “Ngô Thủ tướng”. Ông Diệm hớn hở, khen ông tỉnh trưởng, hứa hẹn cất nhắc lên làm Thủ hiến Trung phần (danh xưng hồi ấy). Ngay khi đó, đảng Đại Việt, có nhiều đảng viên là cấp chỉ huy trong lực lượng Nghĩa Dũng Đoàn, lực lượng quân sự của thủ hiến Trung phần thời ấy, cũng chưa có biểu hiện ǵ chống ông Diệm. Ông Trần Điền cũng không phải là người của đảng Đại Việt. Cuối cùng, lực lượng Nghĩa Dũng Đoàn kéo lên Ba Ḷng, chống ông Diệm. Đây là một lực lượng quân sự chống Cộng hữu hiệu nhứt, giống như lực lượng Cao Đài của tướng Tŕnh Minh Thế, dần dần mất đi cái khả năng của ḿnh.

Chuyện ông Diệm phản bội những người từng ủng hộ ông lúc ban đầu, sau dần dần bị ông giết chết ở trong Nam, như chuyện ông Nguyễn Bảo Toàn, Nguyễn Phan Châu... người Huế ít biết tới, không th́ người ta cũng trách xứ ông Diệm lắm. Sau khi làm tổng thống, ông Diệm lo xây dựng các khu trù mật, dinh điền; công việc ở miền Trung, h́nh như ông giao khoán cho cậu Cẩn. Thành ra, ông có về Huế là về thăm gia đ́nh, không phải thăm đồng bào Huế, ông sợ dẫm đạp lên công việc của ông em hay sao ?

Một thời, người ta bàn tán không ít về việc xây lại đập Thuận An. Thời Pháp thuộc, Tây cho xây đập Thuận An, để ngăn nước mặn vào ruộng. Khi quân Pháp chiếm đóng Huế, họ cần tiếp tế từ Đà Nẵng chở ra, bèn phá đập Thuận An để tàu sắt quân đội đi lại dễ dàng, khỏi phải đi ṿng ra cửa Tư Hiền, xa cửa Thuận An những 40 Km. Bấy giờ ḥa b́nh, cần tăng gia sản xuất, càng phải đắp lại đập Thuận An để ngăn nước vào ruộng như thời trước chiến tranh. Việc bàn đi bàn lại mấy năm không xong. Lợi dụng cơ hội đó, bọn Việt Cộng nằm vùng bèn tung tin, giao cho “cụ Hồ” chỉ vài tháng vận động quần chúng tham gia là xong ngay. Cuối cùng, ruộng đồng dân chúng vẫn bị nhiễm mặn, dân vẫn kêu ca. Cái lợi không đứng về phía chính quyền miền Nam, mà có lợi cho Cộng Sản ở bên kia vĩ tuyến, cũng có kẻ “vọng Hồ”.

Thực tế, miền Nam không có chi gọi là dân chủ, tự do cả. Mọi việc chỉ gom vào có hai chữ Thâu Tóm: Thâu tóm Quyền Lực và thâu tóm Quyền Lợi. Mọi quyền lực ở miền Trung đều Thâu Tóm vào tay “cậu”, mọi quyền lợi cũng Thâu Tóm vào tay “cậu”. Như nói ở trên, ai làm tỉnh trưởng tỉnh nào, ai làm quận trưởng quận nào, ai làm phó tỉnh trưởng nội an (tức tiểu khu trưởng, khi tỉnh trưởng là dân sự), ai làm trưởng ty Công An cảnh sát ở đâu, đều từ tay “cậu” mà ra cả. Ấy là thâu tóm quyền lực. Thâu tóm quyền lợi th́ gồm có độc quyền mua bán như gạo, xăng dầu, hàng hóa xuất nhập cảng, quế Quảng Nam, thầu cung cấp, thầu xây dựng đều ở trong tay “cậu” hết. Về gạo th́ có ông H.Gi. H., độc quyền miền Trung là “người của cậu”, xây dựng th́ vào tay “Bà cả Lễ” nên mới xảy ra những vụ giết người, bắt người khảo của như vụ nhà thầu Nguyễn Đắc Phương, ông Hồ Vinh, Vơ Văn Quế, Ngô Đa Hiếu,... tôi đă viết trong “Chuyện Ba Bà”.

Không phải vô t́nh mà người ta gọi “cậu” là “lănh chúa miền Trung.” Người đáng thương là ông Diệm. Giao cho em một số quyền hạn, có lẽ ông Diệm muốn em ông giúp ông cai trị miền Trung. Cai trị theo cung cách “thâu tóm” như thế, nên có người nghi ngờ ông Diệm, cho rằng ông đă lên ngôi cửu ngũ, nên cùng anh em chung hưởng ngai vàng, phú quí, chia nhau quyền lợi để sống một đời sung sướng. Khi chia quyền cho “cậu Cẩn” cai trị miền Trung, có lẽ trong thâm tâm ông Diệm không có cái ư ấy !

Dù sao, dưới thời “lănh chúa” cũng c̣n dễ thở một chút hơn dưới thời ông Tổng Giám mục Ngô Đ́nh Thục khi ông nầy vác thánh giá lên đồi Jira.

Trên con đường từ Ngă Ba Thánh Giá qua dốc Bến Ngự, bên sườn đồi, phía Đông, có một cái nhà lầu hai tầng lớn lắm của ông Pháp Lang Sa nào đó, xây từ trước 1945. Ông Tây nầy chắc đă về Tây, ngôi nhà lầu nầy, trên danh nghĩa là bán lại cho Đức Cha, thực chất, chính là việc nhờ đức cha “giúp đỡ”, để mấy ông Tây tư bản được chuyển tiền về Tây, vượt qua thủ tục hối đoái rắc rối của chính phủ Việt Nam Cộng ḥa. Ấy là người ta đồn như thế. Ngôi nhà lầu vừa to vừa đẹp, được trang bị lại toàn đồ ngoại quốc, sản xuất bên Tây, bên Ư, v.v... Sau khi nhà Ngô sụp đổ, dân chúng đổ xô “đi xem lầu Jira”, ngôi nhà của đức cha. Ai ai cũng trầm trồ, “tu hành chi mà sướng quá. Không đi tu cũng uổng.”

Anh em nhà Ngô có hiếu đễ. Tuy ông Thục không phải là anh cả, nhưng ông Ngô Đ́nh Khôi chết rồi, cái ngôi vị đó thuộc về ông Thục, thứ hai (kể theo ngoài Trung), thành ra ông Thục trở thành anh cả, “quyền huynh thế phụ”. Ông ta muốn ǵ, nói ǵ, ông Diệm cũng nghe theo, làm theo. Bên cạnh đó, những năm ông Diệm từ quan, lại nhằm lúc ông Ngô Đ́nh Thục làm hiệu trưởng trường Providence (tên sau nầy là Thiên Hựu), có dành cho ông Ngô Đ́nh Diệm dạy ít giờ ở trường nầy, không biết dạy môn ǵ, cũng kiếm được chút ít tiền dằn lưng.

Năm 1960, ông Ngô Đ́nh Thục về Huế làm Tổng Giám mục địa phận Huế, biết cái uy thế của ông Thục đối với ông Diệm, nên “thiên hạ” bỗng kéo nhau xin vô ra ṭa Tổng Giám mục, ở bên cạnh cầu Phú Cam, mà không tới nhà “cậu”, cũng ở cùng đường, nhưng xa hơn phía trên một chút, gần đường xe lửa xuyên Việt. Chuyện không phải đường đi xa hơn hay gần hơn, điểm chính là được lợi ít hơn hay nhiều hơn. Chung qui, cũng chỉ một chữ lợi mà nhà “cậu” vắng khách, c̣n bên phía Ṭa Tổng Giám Mục, có cầm chổi chà mà đuổi, “thiên hạ” vẫn cứ tranh nhau mà vô. “Thớt có tanh tao ruồi mới đậu, Gan không mật mỡ kiến ḅ chi?!” Ấy là đám cụ Phan Chu Trinh gọi là ong kiến vậy.

Khi ông Diệm chưa về cầm quyền, “cậu Cẩn” c̣n hàn vi, nhà “cậu” vắng hoe. Thậm chí mấy ông công chức, cảnh sát, công an, sĩ quan quân đội... quê ở Phú Cam, cùng xóm làng với “cậu” cũng chẩng mấy ai lui tới. Họ sợ đấy! “Cụ Ngô” có tên trong sổ đen hay chăng? Cụ Ngô là người “chống Tây” ­ chống Tây nên mới từ quan, cách nghĩ thông thường là vậy. Cụ Ngô lại có quan hệ với Kỳ Ngoại Hầu Cường Để, “linh hồn phong trào Đông Du”, cũng lại là người chống Tây. Lănh đạo phong trào Đông Du là cụ Phan (Bội Châu), đang bị giam lỏng ở Bến Ngự. “Đi ba bước” là từ nhà cụ Ngô là tới nhà cụ Phan. Một đám trí thức Huế, con cháu các nhà cách mạng, như cụ Vơ Như Nguyện, ­ con cụ Vơ Bá Hạp, đồng chí với cụ Huỳnh Thúc Kháng, Ngô Đức Kế ­, lại là người ủng hộ “Ngô Chí sĩ”. Qua cụ Vơ Như Nguyện, người ta thấy có một sự quan hệ nhiều phía, mà phía nào cũng có tính chất “cách mạng”: Cụ Phan Bội Châu, Kỳ Ngoại hầu, Ngô Đ́nh Diệm mà phía sau lưng Kỳ Ngọai hầu là Nhựt Bản. Nhựt từng cứu cụ Ngô khỏi bị Tây bắt... Tây đang cai trị, (trước 1945), Tây đang chiếm đóng, (sau 1945) vậy th́ quan hệ với cụ Ngô hay vô ra nhà cụ Ngô đều “nguy hiểm”. Vă lại, “vô ra nhà cụ Ngô liệu cha có bằng ḷng không?” Quyền lợi của giáo hội La Mă có bao giờ không liên hệ “chặt chẽ” với quyền lợi của Tây. Đức cha Phạm Ngọc Chi đă nói: “Bao giờ người da trắng c̣n hiện diện ở đây th́ họ c̣n cần đến ta!

Nhưng khi “đức cha” chưa về Huế, đám người nầy đă lân la đến nhà “cậu”. Thớt đă “tanh tao” rồi đấy. Nhưng với “cậu” dù thêm một chữ “Đ” (2) cũng chưa đủ mạnh. Đến khi “đức cha” về “cầm quyền” ở miền Trung rồi th́ đám khuyển mă nói trên vây chung quanh “đức cha”. Cũng từ đó mà việc kỳ thị tôn giáo càng mạnh hơn, như việc mấy ông thầy chùa ở Phú Yên chẳng hạn. (3)

Ở Mỹ, có lần ông Đặng Sĩ nói vơi ông Cao Xuân Vĩ (? hay ông nào đó) rằng “đức cha” không dính líu ǵ tới vụ đàn áp Phật tử ở đài phát thanh Huế đêm 8 tháng 5 năm 1963. Trong khi đó th́ ngược lại, “đức cha” từ hồi đó, đă nhận có chủ mưu trong vụ nầy. Chuyện là như thế nầy.

Sau vụ “đài phát thanh” mấy hôm, “đức cha” tổ chức một cuộc nói chuyện về vụ “đài phát thanh ở rạp ciné Morin Huế”. Trong buổi nói chuyện đó, “đức cha” bảo rằng Việt Cộng nhân việc tập trung của Phật tử để quăng lựu đạn.

Nói vậy cũng hơi kỳ. “Đức cha” không phải là chính quyền, cũng không thuộc cơ quan t́nh báo, an ninh, công an... th́ làm sao “đức cha” biết quả lựu đạn ném vào Phật tử hôm đó là do Việt Cộng? “Đức cha” là người tu hành, mắc chi “đức cha” lại dính líu vô việc quăng lựu đạn nầy là việc của chính quyền? Một số giáo chức, trong số có tôi và bạn bè, đi nghe “đức cha” nói chuyện xong, về lại trường, kháo với nhau: “Đức cha tự thú đó”, “Đức cha “lạy ông tui ở bụi nầy”. Chưa kể là hôm đó có người bị công an bắt v́ dám nêu thắc mắc với “đức cha”. Ông ra lệnh đàn áp, hay ít ra ông cũng đồng ư đàn áp theo đề nghị của đám tay chưn bộ hạ, và ông tập trung đồng bào nói chuyện như thế ông tưởng rằng ông “cứu đệ tử”.

Nói chung, ông Ngô Đ́nh Diệm làm “đồng tổng thống” chớ không phải làm tổng thống, bởi v́ lúc đó, chính quyền Đệ nhứt Cộng ḥa có nhiều tổng thống, chớ không phải chỉ có một ḿnh “tổng thống Ngô Đ́nh Diệm mà thôi đâu.

Thật vậy, độc giả đọc đoạn thư sau đây, thư của cụ Vơ Như Nguyện, gởi cho đồng nghiệp cũ là cụ Hoàng Đồng Tiếu, th́ biết ngay. Chuyện nầy ở Huế có lẽ nhiều người cũng nghĩ như vậy, bởi v́ khi họ gọi ông Ngô Đ́nh Cẩn là “lănh chúa” tức là coi ông như một tổng thống rồi. Lại khi ông Thục về Huế, giành lấy cái quyền của ông Cẩn, th́ ông Thục không là một tổng thống nữa hay sao ?

Tóm tắt Cụ nói: “chú Cẩn và thím Nhu có nhiều lỗi lầm, các vị Linh mục và cả Đức cha nữa cũng lầm lỡ, nhưng Nguyện là nho học, Nguyện có biết câu “Gia nan thiện hạ dị” không? “Chuyện nhà là vậy, khó giải quyết mau, để lần lần sửa chữa, nếu gấp, mau sẽ lâm vào cảnh “B́ oa trữ nhục” của Nguyễn Nhạc, Huệ, Lữ, tôi biết cả và cũng v́ bọn làm việc chung quanh cái ǵ cũng chạy đến thưa tŕnh với chú Cẩn, chú thím Nhu, Đức Cha. Tôi đă từng la rầy họ chỉ có một Tổng thống thôi như Nguyện đă biết.”

Đối với anh em, ông Diệm là người cả nể hay nhu nhược ?

Nói sao cũng được, nhưng quả t́nh ông ta bị anh em ông xâu xé nhiều quá, khiến ông ta trở thành cái xác chết thảm trong xe M­113.

Đừng quên, bản chất ông Diệm là một ông quan của triều đ́nh, một “phụ mẫu chi dân”. Ông có đánh dân, theo cách nghĩ của ông, cũng như cha mẹ đánh con, chỉ là giáo dân, và cũng thương dân và dân cũng thương ông như con cái phải thương cha mẹ vậy. (4). Dù ông có đi Tây, đi Mỹ, tâm lư ông cũng không thoát ra khỏi Đạo Nho mà ông rất ngưỡng mộ. Đối với ông, tứ thư, ngũ kinh hay ho cao siêu hơn cả Lư Thoa hay Mạnh Đức Tưu Cưu. Cũng v́ những tư tưởng đó, v́ “huynh đệ như thủ túc” mà ông chết thảm v́ anh em ông vậy.

Bởi v́ bản chất là một ông quan, một phụ mẫu chi dân, nên ông nghĩ ông có quyền tuyệt đối với dân, khi ông quan trở thành ông vua.

Cách đây hai năm, tôi đi Canada để thăm một ông anh bà con. Ông mới đến định cư ở Montréal sau khi ở “tù cải tạo” hai mươi năm với cái “án tù chung thân được giảm khinh”, trong vụ án chung với ông Tuệ Sĩ, ông Trí Siêu. Hỏi anh sao không di tản hồi 30 tháng Tư có sướng hơn không? Anh bảo: “Đi cũng được, nhưng không lư không c̣n chống Cộng nữa sao?” Tôi cười nói: “Qua đây, người ta cũng chống Cộng đấy, chống Cộng bằng mồm, cho thật to để mai mốt có về lại trong nước, tham gia chính quyền cũng được một chỗ ngon.” Nghe tôi mai mỉa như thế, anh ấy chỉ cười. Trong cái âm mưu tranh quyền sau nầy, người ta cần bôi đen cái nầy, đánh bóng cái kia. Ấy là đánh bóng ông Ngô Đ́nh Diệm, dựng lại cái hồn ma ấy, gắn cho nó một tinh thần, gọi là “Tinh Thần Ngô Đ́nh Diệm”.

 

Một ông Tiến sĩ Mít ở Thụy Sỹ dựng tượng Ngô Đ́nh Diệm sau vườn nhà để
“phục hung tinh thần Ngô Đ́nh Diệm”. Nhưng tượng ông Diệm cầm gậy batoong,
tay dơ cao mủ phớt, trông giống hề Charlot, nên chỉ làm tṛ cho đồng hương chê cười.

 

Về tinh thần ấy, trong hồi kư “Sống C̣n Với Đất Nước”, ông Hà Thúc Kư, lănh tụ đảng “Đại Việt Cách Mạng” viết như sau, về thời gian ông mới ở tù về, sau biến cố 1­11­1963:

“Người đồng chí đến thăm tôi đầu tiên là anh Nguyễn Văn Mân. Anh Mân ôm lấy tôi chảy nước mắt, làm tôi cảm động và nhớ măi đến bây giờ. Ngoài những cuộc thăm viếng của bà con, bạn bè, anh em đồng chí, tôi c̣n có một cuộc tiếp xúc đặc biệt, với một nhân vật quan trọng dưới chế độ Diệm là người đă trực tiếp giam giữ tôi, đó là Bác Sĩ Trần Kim Tuyến. Nhớ lại quăng đời tù tội ở trại Lê Lợi, sống như con vật trong sở thú, lẽ ra tôi phải qui trách nhiệm giam giữ chính trị phạm một cách khắt khe vô nhân đạo như thế cho Bác Sĩ Tuyến, nhưng lạ lùng là tôi thấy ḷng ḿnh dửng dưng, b́nh thản, không vướng bận một chút trách oán nào cả. Về sau chúng tôi trở thành bạn. Mấy năm trước đây, có dịp gặp ông Vĩnh Phúc, tác giả tập sách “Những huyền thoại và sự thật về chế độ Ngô Đ́nh Diệm”, không biết câu chuyện mà ông Tuyến kể lại về sau nầy có phải là huyền thoại hay không, nhưng tôi nghe nói hôm tôi vừa bị bắt, ông Tuyến vào tŕnh ngay với Tổng Thống Diệm th́ ông ra lệnh: “Giết đi”. Ông Tuyến được lệnh nhưng chưa thi hành ngay v́ nghĩ rằng với một thành phần quốc gia chống cộng như tôi mà xử sự như vậy th́ quá đáng.

Hôm sau, ông Tuyến vào dinh tŕnh lại th́ ông Diệm đổi ư: “Đem giam”. Tôi thường nghe những người thân cận ông Diệm nói lại là tính ông Diệm hay thay đổi bất thường, lại ưa tin dùng con cháu các quan lại đồng triều với ông ngày trước. Có thể nhận xét nầy đúng với sự thật. Các anh Hồ Đắc Khương, Tôn Thất Thiện, Vơ Văn Hải, Hà Thúc Luyện, Cao Xuân Vĩnh, Cao Xuân Linh, v.v...đều là con cái các vị đại thần triều trước. Như vậy, việc thay đổi quyết định đem giết đi và đem giam lại chỉ qua một đêm của tổng thống Diệm phải chăng liên hệ đến t́nh cảm đồng liêu của ông Diệm với thân phụ tôi ngày trước, lúc cùng làm việc cho Nam Triều. Lúc ông Diệm làm Quản Đạo Phan Rang, tỉnh Ninh Thuận th́ thân phụ tôi làm Quản Đạo Kontum. Đến khi ông Diệm đổi đi làm Tuần Vũ tỉnh B́nh Thuận, thị xă Phan Thiết th́ thân phụ tôi về làm Quản Đạo Phan Rang thay thế ông. Thời gian ông Diệm về làm Thượng Thư Bộ Lại, thân phụ tôi đổi về làm Tham Tri Bộ H́nh, rồi chuyển qua làm Tham Tri Bộ Lại th́ ông Diệm từ chức.

Kể lại chuyện cũ đổi cái án “đem giết đi” bằng cái án “đem giam lại” của ông Diệm cũng là một cái ơn đối với tôi, nhưng tôi không thể không nêu lên nhận xét là ông Diệm đă phế bỏ chế độ phong kiến để xây đắp nền móng cho thể chế Cộng Ḥa, th́ sao lại tự chuyên dành quyền xét xử và định tội của ṭa án? Sau nầy, ông Ngô Đ́nh Luyện và một số những người cũ của chế độ Diệm định xướng lên phong trào “Bảo tồn tinh thần Ngô Đ́nh Diệm”, vậy tinh thần Ngô Đ́nh Diệm có ǵ khác biệt với tinh thần vua chúa thời xưa. Vua muốn là Trời muốn, tha ai giết ai tùy tiện, không đếm xỉa ǵ đến nguyên tắc phân lập giữa hành pháp, tư pháp, và lập pháp.”

 

(Sống C̣n Với Đất Nước ­ Hà Thúc Kư trang 248, 249, 250)

Hoàng Long Hải

 


 

GHI CHÚ:

(1) Khoảng đầu hay giữa năm 1962, “tổng thống” dự định cải tổ nội các. Có hai ông Huế được đưa tên thăm ḍ. Ông dân biểu l/s L.T.Q. sẽ nắm ghế “bộ trưởng phụ tá Quốc pḥng”. Ông NVH., giáo sư cử nhân, giám đốc nha đại diện Giáo dục Trung nguyên Trung phần sẽ nắm ghế bộ trưởng Quốc gia Giáo dục.

Dư luận Saigon về ông thứ nhứt : Nhắm bộ hết người hay sao mà đưa một anh lính ba gai làm bộ trưởng quốc pḥng. (Bởi v́ ông nầy bị động viên khóa 2/ Thủ Đức. Trong thời gian thụ huấn, đánh lại tên cán bộ người Pháp, nên khi tốt nghiệp, thay v́ loon thiếu úy, ông ta chỉ có loon trung sĩ, về làm ở văn pḥng tướng Pháp tư lệnh Miền Trung. Bộ tư lệnh nầy ở trên đường Duy Tân Huế, thường gọi là lầu ông Sáu).

Dư luận Saigon về ông thứ hai : Việt Nam không có ai tài giỏi hay sao mà đưa một anh cử nhân làm bộ trưởng Giáo dục. Cả hai ông đều bị xù.

Sau đó, một hôm, Ngô Đ́nh Thục gọi ông NVH. tới ṭa Tổng Giám Mục, bảo: “Tôi sẽ cho anh làm bộ trưởng Giáo dục, nhưng anh phải “trở lại đạo.” Ông nầy hoăn binh : ­ “Thưa đức cha, con là giám đốc ngoài nầy th́ được. Làm bộ trưởng, vô trong đó, con sợ có nhiều khó khắn. Đức cha để cho con coi lại.” Một tháng sau, ông Ngô Đ́nh Thục đi Saigon về. Hai người đứng đón ông Ngô Đ́nh Thục tại chân cầu thang máy bay ở phi trường Phú Bài, một bên là linh mục Nguyễn Văn Thích, một bên là linh mục Nguyễn Văn Thuận, (sau nầy là hồng y, gọi ông Ngô Đ́nh Thục bằng cậu). Tới chân cầu thang, ông Ngô Đ́nh Thục nói với hai ông linh mục: ­ “Kỳ nầy về tôi trị thằng H., Tôi cho nó làm bộ trưởng mà nó giám chống tôi.” Ông linh mục Nguyễn Văn Thuận về nhà nói ngay với mẹ, bà Ấm, tên là Ngô Thị Hiệp, để bà Ấm kịp báo cho “cậu” hay. “Cậu” gọi ông NVH., lên cho biết và dặn: ­“Đức cha mà làm, không ai cản được. Anh đang xin du học bên Tây, thôi vô Saigon làm hồ sơ cho mau mà đi.”

(2) “Một Đ mới đứng ngoài sân / Hai Đ mới được bước chân vô nhà / Ba Đ con cháu ruột rà /  Bốn Đ là chủ, là cha trên đời” .

Giải thích :  a)­ Một Đ là đoàn viên thuộc “Phong Trào Công Chức Cách Mạng Quốc Gia”, “Thanh Niên, Thanh Nữ Cộng Ḥa”, “Phong Trào Giáo Chức Cách Mạng Quốc Gia”, v.v… b)­ Hai Đ là đoàn viên các phong trào nói trên, cộng thêm Đảng viên đảng Cần Lao. c)­ Đ thứ ba là Đạo, người đă có đạo Thiên Chúa hay phải xin “rửa tội” theo đạo. d)­ Bốn Đ: Đồng hương, cùng là dân Quảng B́nh với cậu Cẩn. Những người không có chữ Đ nào, hoặc chỉ một Đ mà thôi th́ dù có chức, dần dà sẽ bị mất chức, chỉ c̣n lại nhân viên, sĩ quan thường, “ngồi chơi xơi nước”. Ở ngành công an th́ nguy hơn, muốn yên thân cũng không được, bị thuyên chuyển, “phát văng” lên cao nguyên: Kontum, Pleiku, Bamêthuột, v.v... Ông Lê Xuân Nhuận là một trường hợp tiêu biểu. Ai là công chức, sĩ quan mà thường đi chùa, hoạt động cho Phật giáo th́ căng hơn, bỗng nhiên có giấy... thuyên chuyển khỏi miền Trung, c̣n như chuyện lên loon, thăng quan, tiến chức th́ khó lắm. Những nhân vật chung quanh “cậu” phần đông là ngựi Huế, người miền Trung, ngoài những “tiêu chuẩn” chữ Đ như vừa nói ở trên. Không có ai là người Bắc.

Ngay cả những người Bắc giữ chức vụ giám đốc ở Huế, như ông Nguyễn Hân, Trịnh Lâm, giám đốc nha Thông tin, th́ cái ghế cũng ngồi không bền. C̣n như ông Vơ Thu Tịnh, làm giám đốc nha Thông Tin những năm 1956, 57 th́ cũng phải vào Saigon sớm v́ ông nầy gốc là Việt Nam Quốc Dân Đảng, ngồi lâu sao được!

(3) Vụ Phú Yên. Sau khi ông Ngô Đ́nh Thục thay vai tṛ “lănh chúa miền Trung” của ông Ngô Đ́nh Cẩn ít lâu th́ xảy ra vụ đàn áp các ông thầy chùa ở Phú Yên. Trong suốt 9 năm chống Pháp (1945­54), Tây không chiếm đóng Phú Yên được. Vùng này được gọi là vùng Việt Minh. Việt Minh th́ gọi là “vùng tự do (?)”. Từ trước 1945, B́nh Phú (B́nh Định – Phú Yên) được xem là “đất cách mạng”. Người dân tự hào với những nhà cách mạng nổi tiếng như Trương Tử Anh, Tạ Chương Phùng. Sợ ảnh hưởng của các nhà cách mạng nầy đối với dân chúng nên chính quyền Diệm phải “cảnh giác cao” (nói theo cách Việt Cộng). Sau khi nắm được quyền bính, để củng cố “ngai vàng”, anh em nhà Ngô bắt đầu loại trừ đối lập và cả những người từng ủng hộ ông Ngô Đ́nh Diệm khi ông mới về nước, nay không đồng ư với việc ông ta làm. Việc đàn áp chính trị tiến hành song song với chính sách kỳ thị Phật giáo. Ông Ngô Đ́nh Thục, cùng các linh mục địa phương có những biện pháp đàn áp mạnh bạo, cùng với sự tiếp tay của các viên chức chính quyền địa phương, từ tỉnh trưởng đến xă trưởng mà phương tiện bạo lực là Công an. Ở Phú Yên một số nhà sư bị Công An bắt. Đại diện Phật giáo ở tỉnh Phú Yên chạy ra chùa Từ Đàm cầu cứu. Ông Trí Quang nhờ ông NVH., “người thân cậu của cậu” báo cáo với “cậu” để xin cứu xét. Ông NVH., sau khi tŕnh với cậu, “cậu” nói: ­ “Việc nầy là của “đức cha”. Từ ngày “đức cha” về đây (Huế­ tg), “đức cha” coi tôi có ra chi mô! Thôi, anh vô (Saigon – tg) tŕnh với cụ. Cụ nói với “đức cha” được.” Ông NVH. Vô Saigon, tŕnh với “tổng thống”. Tổng thống nói: “Tại răng không bắt mấy ông cha ni bỏ tù, mà lại bỏ tù mấy ông thầy chùa?” Tổng thống hứa xem lại, nhưng việc không được giải quyết ǵ cả. Ở địa phương, tiếng nói “đức cha” được người ta ngoan ngoản tuân theo. (Do chính ông NVH kể lại cho tg)

(4) Trước hết, xin nói chuyện “ăn mừng sinh nhật Ngô Tổng Thống”, dĩ nhiên là chuyện vui, kỷ niệm học tṛ. Không ít bọn học tṛ Huế cỡ tuổi tôi biết ngày 3 tháng giêng là ngày “sinh nhật Ngô Tổng Thống.” Hồi ấy, khoảng các năm 1956, 57...Ai học giỏi, xuất sắc th́ “đại diện cho trường” đi Saigon, vô dinh Độc lập, “ăn mừng sinh nhật Ngô Tổng Thống”. Các học sinh đó thuộc các trường Quốc Học Ngô Đ́nh Diệm (tên hồi ấy), trường Đồng Khánh Huế, trường Phan Chu Trinh (Đà Nẵng), trường Vơ Tánh (Nha Trang), trường Chu Văn An, Vơ Trường Toản (Saigon), trường Phan Thanh Giản (Cần Thơ), v.v...Phải là học tṛ trường công mới được chọn. Tổng thống tiếp khoảng trên một trăm học sinh ở pḥng tiếp tân dinh Độc Lập. Bàn kê dài, học sinh ngồi hai bên. Tổng thống ngồi ở đầu bàn.

Một người bạn thân của tôi, đại diện trường Quốc Học Ngô Đ́nh Diệm, tham dự lễ “sinh nhựt Ngô Tổng Thống” kể lại:

 “Ông đi quanh bàn, hỏi thăm từng học sinh: “Học trường mô? Con ai?” Khi hỏi tới hai cô gái họ Lữ, cũng học sinh Quốc Học, ông hỏi có phải con ông Lữ Mông Liên? Ông nầy làm thừa phái ở phủ Hải Lăng, khi ông Diệm làm tri phủ ở đây.” “Ông tổng thống kể: “Khi tôi làm tri phủ Hải Lăng, tôi lo đào kinh Vĩnh Định để cho dân có nước làm ruộng, thêm ruộng cho dân. Từ phủ Hải Lăng theo đường Mỹ Thủy đi về hướng Đông,… tới bụi tre th́ rẻ phải,… tới cái miếu...rẻ trái là tới chỗ đào kinh.” Người bạn tôi nói tiếp, vẻ kính trọng: “Đường đi trong phủ Hải Lăng mà ông thuộc ḷng.” Tôi nghĩ, người làm quan như vậy mà nói là “không lo cho dân” sao được! V́ lo cho dân nên ông đi nhiều, biết nhiều. Làm quan phải biết lo cho dân. Ai làm quan cũng phải biết điều ấy, nếu muốn là ông quan giỏi.

Người bạn kể: “Ông ngồi ở đầu bàn, nói chuyện cho học sinh nghe: “Tụi địa điểm trưởng Dinh Điền, dân không chịu làm ruộng mà không biết làm răng. Tôi th́ tôi lấy hèo phết vô sau đít.” Người bạn tôi nói thêm: “Đúng là giọng quan tri phủ, không phải cách nói của ông tổng thống nước dân chủ.

Nói như thế là phê phán “Cụ Ngô”, bản chất là ông quan của triều đ́nh. Làm tổng thống, tức là đứng đầu một nước dân chủ, không thể đánh dân được. Nhưng quan huyện đánh dân v́ phải “giáo dân”, tức là phải dạy dỗ cho dân, như “phụ mẫu chi dân” hay cha mẹ đánh con là dạy con vậy.

Việc ấy không sai, nhưng t́nh h́nh ấy đă qua hàng chục năm rồi, sau khi ông Bảo Đại thoái vị. Bây giờ mà “Lấy hèo phết vô sau đít” th́ quả là lạc hậu, nhưng trong cách nói như thế, ông Diệm vẫn c̣n có cái ư tưởng dạy dân chứ không phải ghét dân. Dù ông không làm vua mà làm tổng thống, tổng thống một nước tự do dân chủ có hiến pháp đàng hoàng. Ông từng đi Tây, ở Mỹ, nhưng h́nh như t́nh cảm, tư tưởng của ông Diệm chưa thoát ra khỏi bốn lũy tre làng.

 

Nguồn: VietnamDaily.com số 6678

http://hoangnamgiao.blogspot.com/2016/10/tui-thuong-ong-diem-lam-hoang-long-hai.html