CHUYỂN HÓA CƠN GIẬN BẰNG SỨC MẠNH BÊN TRONG 

 

Pháp thoại của Thầy Thích Minh Niệm

(Nguyên Tánh chuyển thành văn nói)

 

Kính thưa đại chúng hôm nay là ngày 22 tháng 6 năm 2014. Chúng ta đang có mặt tại tu viện Tường Vân trong khóa tu Một Ngày An Lạc. Tất cả chúng ta đang có mặt ở đây đều đang trên con đường tu tập chuyển hóa theo Đức Phật chắc chắn rằng chúng ta đều thực tập trên nền tảng vững chắc của Tứ Diệu Đế.

Chúng ta nhắc sơ lại Tứ Diệu Đế: Đức Phật nói những ǵ chúng ta đang đeo duổi đam mê như là tiền bạc, quyền lực hay là sắc dục . . . có thể chúng ta cho rằng đó là những cảm giác hạnh phúc nhưng bản chất của nó sẽ đưa tới khổ đau tại v́ khi chúng ta nghiện ngập vào những đối tượng đó th́ chúng ta sẽ luôn luôn đi t́m nó, bức báchcảm thấy khó chịu, không thoải mái, và khi chúng ta chiếm hữu đươc rồi th́ chúng ta lại lo sợ nó mất đi, v.v.. Thế cho nên tài sắc, quyền lực . . . tất cả những thứ đó bản chất nó nếu ḿnh dính vào nó, ḿnh đam mê nó th́ ḿnh sẽ phải rơi vào cái trạng thái khổ đau, khổ đau v́ vậy thành một sự thật có mặt trên thế gian này.

Tuy nhiên Đức Phật nói bản chất của cuộc đời không phải là khổ đau, khổ đau là do tham, sân và si của chúng ta, do chúng ta có tham, sân và si. Khi chúng ta có được hợp thể 5 uẩn này và chúng ta được là một con người th́ trong  bản năng của chúng ta có chứa sẵn chất liệu của tham, sân và si và v́ tham, sân và si làm chủ lấy ḿnh cho nên nó khiến cho chúng ta trở nên khổ đau.

Tập đế tức là nguyên nhân của khổ đau chính là tham, sân và si. Cái này chúng ta đừng có quên, chúng ta đừng có đổ thừa hoàn cảnh hay là người khác mà phải nhớ nguyên nhân khổ đau chính là bên trong  của chúng ta. Và Đức Phật nói cuộc đời này cũng là an lạc, cuộc đời này cũng là Niết Bàn, cuộc đời này cũng là tịch diệt. Tịch diệt là một trạng thái hết phiền năo, hết tham sân và si c̣n gọi là Nirvana hay là Niết Bàn. Cuộc đời này có chất liệu đó, nếu chúng tathể diệt được tham sân và si. Nếu diệt được tham sân và si th́ chúng ta sẽ thấy cuộc đời này là an vui, là hạnh phúc, và Đức Phật đă cống hiến cho chúng ta rất nhiều phương pháp thực tập để làm sao có thể đạt được trạng thái an vui của Niết bàn ngay trong đời sống.  Tuy nhiên chúng ta cần hiểu sâu sắc hơn về tham sân và si.

Ở trong tiếng Ấn Độ chữ tham là lobba, chữ lobba của Ấn Độ mang cái nghĩa rộng hơn là chữ tham mà chúng ta được biết. Thường thường chúng ta nghĩ tham theo nghĩa là ḿnh có ít rồi ḿnh muốn có nhiều hơn nữa th́ mới gọi là tham, trong khi chữ lobba của tiếng Ấn Độ có nghĩa là hể ḿnh có ư niệm mong muốn là khổ đau đă bắt đầu xuất hiện. Có muốn là có khổ đau, thí dụ như là ḿnh muốn người đó phải lúc nào cũng dễ thương cho ḿnh, hay là ḿnh muốn món ăn lúc nào cũng vừa miệng ḿnh, ḿnh muốn hôm nay trời không có mưa để ḿnh đi dự khóa tu, ḿnh muốn tất cả những người nơi đây đều phải giữ im lặng tuyệt đối đừng có làm một cái ǵ ảnh hưởng tới cái sự tu tập của ḿnh, và ḿnh có rất nhiều cái muốn mà khi cái muốn đó nó không có thực hiện được th́ tất nhiên là chúng ta sẽ khó chịu, sẽ  có sự phản ứng. Vậy th́ cái chữ lobba được hiểu là một cái sự mong muốn hơn là cái chữ tham mà tiếng Trung Quốc dịch. Người Trung Quốc dịch là tham th́ tham chỉ là một phần nhỏ của lobba thôi, trong khi lobba có nghĩa là những cái điều nhỏ nhặt nhứt cũng có thể đưa tới những cái phản ứng bức bách khó chịu hay là khổ đau.

Cũng như vậy cái chữ dosha được dịch là sân, sân theo cái nghĩa mà chúng ta thường hiểu cái, chữ sân mà người Trung Hoa dùng và chúng ta cũng dùng chung luôn có nghĩa là một cơn giận, sân là một cơn giận, nhưng mà cơn giận chỉ là một cái cao trào của dosha thôi, trong khi dosha mang cái nghĩa rộng hơn đó là khi chúng ta có những cái phản ứng chống cự lại, một cái ǵ đó mà chúng ta không thích,  chúng ta muốn loại trừ nó, chúng ta muốn tránh né nó, thậm chí chúng ta chỉ đơn giản là không thích thôi,  không muốn tới gần, không muốn tiếp xúc, th́ cái đó cũng được gọi là dosha. Vậy th́ nếu mà các bạn là một cái người chăm tâm nghiêm túc để mà theo dơi cái tiến tŕnh của cơn giận ḿnh, th́ các vị phải theo dơi luôn cái tiến tŕnh những cái phản ứng nhỏ nhặt, như là khi người đó đóng cánh cửa lớn (mạnh) quá trong lúc ḿnh đang ngồi thiền ḿnh hơi bực, hoặc là trong lúc ḿnh đang niệm Phật th́ con chó hàng xóm nó lại sủa um sùm, ḿnh có những cái ư niệm ḿnh muốn đem con chó nó đi, hoặc là ḿnh sẽ viết một cái thơ để cảnh báo với chủ nhà,  cái đó nó cũng là dây mơ rễ má của tâm sân, hoặc là cái xà pḥng của ḿnh người đó không có hỏi mà người đó tự tiện dùng, rồi người đó trễ hẹn, hoặc là hôm nay ḿnh đi dự khóa tu mà trời mưa, hoặc là đến đây có những người họ không chịu thực tập nghiêm túc, họ nói chuyện um sùm, th́ tất cả những cái đó nó tạo ra cái phản ứng  ở bên trong, khó chịu, bực bội, và ḿnh muốn kháng cự lại cái t́nh trạng đó, muốn loại trừ cái đối tượng đó, th́ cái đó được gọi là dosha. Cho nên các vị phải hiểu cái chữ dosha tiếng Việt ḿnh dịch có thể nó sát hơn, đó là sự chống cự, hay là sự chống đối, hơn là cái chữ sân, tại vị sân là đỉnh cao của sự chống đối. Sân chỉ là một phần của sự chống đối thôi.

Và chữ cuối cùng là cái chữ moha được dịch là si. Si chúng ta lại hiểu theo cái kiểu của người Trung Hoa dịch , đó là si là một t́nh trạng vô minh, thiếu hiểu biết về bản chất chân thật của con người ḿnh, hay là bản chất chân thật của vũ trụ vạn hữu, đó gọi là vô minh, trong khi cái chữ moha được hiểu rộng hơn là khi ḿnh không có biết cái ǵ xảy trong tâm ḿnh, mờ mịt, nh́n vào nó như một đám sương mù , nh́n không thấy ǵ hết.  Ḿnh đang giận mà không thấy ḿnh đang giận, ḿnh đang ích kỷ nhỏ nhoi mà ḿnh nghĩ ḿnh đang cao thượng,  ḿnh có lỗi mà ḿnh lại nghĩ người khác chính là nguyên nhân gây ra cái đau khổ của ḿnh, th́ cái này gọi là si. Si là mờ mịt, hay là mù mờ, ḿnh nh́n mà ḿnh không thấy được t́nh trạng của chính ḿnh, ḿnh không  hiểu được con người của ḿnh, th́ cái đó cũng được gọi là si. Cho nên cái nghĩa của si nó rất rộng,  vậy th́ khi chúng ta nắm được cái nghĩa rộng như vậy, th́ sự tụ tập của chúng ta sẽ sát hơn, nó sẽ bao trùm được những phiền năo của ḿnh tại v́ ḿnh cứ nghĩ là tham là ḿnh mong muốn có nhiều, bây giờ ḿnh tu ṛi ḿnh đâu có mong muốn cái ǵ vật chất nữa đâu mà gọi là tham? Hoặc là sân, ḿnh cũng đâu  có nổi giận đùng đùng, ḿnh đâu có nhảy dựng như ngày xưa đâu mà gọi là sân? Và thậm chí là si cũng vậy, ḿnh đâu  có u mê dại khờ, đam mê một cái ǵ đâu mà gọi là si? Nếu mà ḿnh nghĩ theo cái nghĩa cô đọng như vậy, hay là phiến diện như vậy th́ minh sẽ không có biết hết được những cái phiền năo của ḿnh. Thật ra những phản ứng kia,  những cái phản ứng nhỏ nhặt, những sự mong muốn nhỏ nhặt, những sự chống cự nhỏ nhặt, hay là những t́nh trạng mù mờ nhỏ nhặt kia đều có dây mơ rễ má với tham sân và si cả, đến lobba, dosha hay là moha cả, đều ảnh hưởng tới cái phiền năo gốc ở trong tâm chúng ta. Nếu mà chúng ta không có biết ǵ về nó , không có nhận dạng ra được th́ tất nhiên là chúng ta sẽ trở thành nô lệ của nó,  bị nó điều khiển.  Cho nên chúng ta có rất nhiều phương pháp để tu tậpTuy nhiên phương pháp tụ tập nào cũng phải nhắm thẳng vào cội rễ của phiền năo là tham sân và si.

ức Phật là một người giác ngộ toàn vẹn, trong cái giác ngộ đó Đức Phật thấy rằng tâm của ḿnh quyết định nên cái thấy của ḿnh, tâm ḿnh như thế nào th́ ḿnh sẽ nh́n cuộc đời này như thế ấy. Cái này được diễn đạt trong kinh Hoa Nghiêm là :"Vạn pháp duy tâm tạo" tức là "Các pháp đều do tâm tạo ra". Các pháp là ǵ? Tức là ḿnh nh́n cuộc đời này theo kiểu nào, vui hay là buồn, đáng sống  hay là không đáng sống,  nó đều tùy thuộc vào t́nh trạng tâm hồn của ḿnh. Khi ḿnh vui, ḿnh an lạc, ḿnh ổn, th́ ḿnh sẽ nh́n thấy mọi thứ đều vui, đều an lạc và đều ổn.  C̣n nếu tâm ḿnh có vấn đề, có căn thẳng, có bức bối (bực bội?), có mệt mơi, rệu ră, hoặc là nó có sự sợ hải, nói chung là nó có phiền năo th́ nh́n mọi thứ đều bất ổn, cho nên Đức Phật đề nghị chúng ta nên thay đổi cái bên trong, thay đổi chính cái t́nh trạng tham sân và si của ḿnh,  điều chỉnh nó lại thay v́ chúng ta cố gắng thay đổi cái bên ngoài.  Hoàn cảnh rất là khó thay đổi, chúng ta không thể nào thay đổi hết mọi hoàn cảnh, cũng như chúng ta không thể nào thay đổi những người sống chung quanh ḿnh theo cái ư ḿnh muốn được, cái đó là vấn đề không thể, tại v́ cái xă hội này, cái môi trường chúng  ta sống sở dĩtồn tại là nó đứng trên những điều kiện khách quan,  ngoài tầm tay của chúng ta và người kia cũng vậy, người kia là người thương yêu của ḿnh,  mà lỡ họ là một người không dễ thương,  một người khó chịu,  th́ chúng ta chỉ đóng góp vào sự thay đổi đó thôi chớ chúng  ta không phải là người duy nhứt thay đổi được người đó.  Vậy th́ trước khi mà ḿnh có thể chờ đợi cái sự thay đổi toàn vẹn của người đó th́ ḿnh nên cố gắng thay đổi cái thấy,  cái nh́n của ḿnh trước,  tức là cái mà ḿnh có thể thay đổi được đó là tâm của ḿnh. Ḿnh có thể biển từ tâm bất an trở thành tâm an, ḿnh có thể biến tâm phiền năo trở thành tâm không phiền năo, ḿnh có thể biến từ tâm khổ đau trở thành tâm an vui hạnh phúc,  cái đó là cái ḿnh có thể  làm được.  Và Đức Phật bỏ  ra nhiều năm trời để cố gắng chỉ dạy cho chúng ta những phương pháp để chuyển hóa tâm hồn của ḿnh. Mà một trong những thứ làm khổ ḿnh nhứt đó là cơn giận. Ḿnh tu ǵ không biết nhưng mà mỗi ngày phải bớt giận th́ sự thực tập của ḿnh mới có kết quả.  C̣n ḿnh tu ǵ mà lúc nào ḿnh cũng vẫn c̣n độc tài cố chấp, lúc nào ḿnh cũng hằn họcbực bội, lúc nào ḿnh cũng dùng quyền lực để đàn áp người khác, lúc nào ḿnh cũng nhảy dựng lên mỗi khi có điều bất như ư xảy ra, th́ ḿnh phải kiểm tra lại chuyện tu học của ḿnh. Một, là ḿnh thực tập chưa có tinh chuyên, chưa nghiêm túc; hai,là ḿnh thực tập với một thái độ rất là sai, cái cách thực tập của ḿnh sai; ba, có thể là ḿnh chưa nắm đủ những thông tin, những kỹ thuật trong phép thực tập; bốn, là phương pháp thực tập chưa phù hợp với ḿnh.

Tại v́ có rất nhiều tiêu chuẩn để có thể thẩm định phẩm chất tu học của ḿnh,  mà một trong những tiêu chuẩn đó chính là cơn giận. Muốn biết người này tu giỏi cở nào th́ thử coi cơn giận của họ lớn cở nào, họ có c̣n giận như trước nữa không? Tôi nói giận như trước nghĩa là ta vẫn c̣n giận, giận cho tới khi thành thánh th́ thôi. Nhưng mà cái giận của một người tu tập nó phải khác cái giận của người b́nh thường. Có thể là người b́nh thường khi gặp một điều trái, hoặc là họ t́m cách trả đủa, phải trừng phạt người khác, phải làm cho người kia khổ th́ ḿnh mới bớt khổ, phải nói một câu làm cho người kia phải tái mặt, phải rơi nước mắt th́ ḿnh mới thấy đă, thấy dễ chịu. C̣n ḿnh là một người tu tập th́ ḿnh không làm như vậy, không phản ứng như vậy. Khi người đó làm khổ ḿnh, khi người đó tấn công ḿnh,  khi người đó đem tới những điều bất hạnh cho ḿnh th́ phản ứng đầu tiên của người gọi là tu tập có phẩm chất là quay vào bên trong. Quay vào bên trong làm ǵ? Chưa biết, nhưng không quay ra bên ngoài, không tiếp tục rượt đuổi theo người đó để trả đủa, để trừng phạt. Khi nhà chúng ta bị kẻ nào đốt cháy nhà mà trong nhà ḿnh có chứa nhiều tài sản quư giá, nếu ḿnh hăng hái rượt đuổi theo kẻ mà ḿnh chỉ mới t́nh nghĩ là kể đốt nhà ḿnh thôi th́ chắc chắn căn nhà ḿnh sẽ cháy tan tành, mà một khi ḿnh túm được người đó rồi th́ ḿnh tát cho người đó vài cái tát tai là cùng, hoặc đem ra ṭa mà cuối cùng th́ những sản vật trong gia d́nh ḿnh cháy hết, cho nên Đức Phật nói cách đó rất là vô minh, cách đó không có khôn ngoan.

Cách khôn ngoan là trở về cứu chửa căn nhà của ḿnh trước, chửa cháy trước, rồi chuyện ǵ hạ hồi phân giải.  Khi ḿnh nổi giận th́ căn nhà ḿnh bốc cháy. Th́ bây giờ câu hỏi đặt ra là: rượt đuổi để tát một tát tai cho đả? hay là quay về chửa căn nhà? Th́ một hành giả tức là một người đang bước lên trên con đường tu tập chuyển hóa, th́ phải có một động thái là quay vào chửa căn nhà trước, c̣n cái phương pháp chửa căn nhà th́ tùy thuộc vào các pháp môn mỗi người đang hành tŕ mà chửa cháy . Nhưng hành động đă cho thấy người này đang tu tập, và tu tập có phẩm chất đó là dừng cuộc rượt đuổi để quay vào bên trong, nh́n vào t́nh trạng của ḿnh. Ḿnh phải biết cái ǵ đang xảy ra trong tâm của ḿnh, cơn giận đă xuất hiện, xuất hiện lớn cỡ nào và sức tàn phá của nó cỡ nào và nó đang bắt đầu điều khiển ra lời nói và hành động như thế nào. Suốt tiến tŕnh cơn giận xuất hiện trong tâm thức của ḿnh, ḿnh đều ghi nhận hết, ḿnh đều biết được hết, th́ đây là một người được gọi là một người sống trong tĩnh thức.

Người sống trong tĩnh thức là người trước hết luôn nhận diện được tất cả những ǵ xảy ra trong con người ḿnh mà đặc biệt nhứt là tâm của ḿnh.  Tại v́ sao? Tại v́ tâm là nguồn gốc của khổ đau và của hạnh phúc.  Cho nên ḿnh tu ǵ th́ tu cũng phải tu tâm. Câu này nghe rất quen,  rất b́nh dị: Tu tâm dưỡng tánh, nhưng kỳ thực đó chính là cốt tủy của Đạo Phật. Ḿnh tu mà tu ngoài da, tu sơ sơ không, tu trên h́nh thức không, mà không thấy ǵ trong tâm ḿnh hết, tu mà vẫn cứ giận hờn hoài,  mà không thấy đó là một vấn đề,  tu mà cứ nổi nóng hoài mà không thấy đó là một vấn đề, th́ rất là nguy hiểm. Có thể chúng ta chưa có chạm được trái tim của Đạo Phật.

Có một người hỏi chứ: "Thầy tu thiền lâu năm thầy c̣n giận không? ". Câu trả lời của tôi là: "C̣n, chút chút". Nhưng cái giận của người hành tŕ lâu năm phải rất khác người b́nh thường. Nó c̣n chút phản ứng nhỏ nhoi ở bên trong,  nó không hài ḷng, nó c̣n cái đó, tức là khi ḿnh đổi diện với một điều trái nghịch, một điều bất như ư, th́ trong tâm ḿnh le lói một chút phản ứng không hài ḷng, th́ cái đó vẫn là dây mơ rễ má của tâm sân, nhưng có đều những cành nhánh lớn ḿnh đă chặt được rồi, c̣n những cái gốc rễ như vậy ḿnh chưa đào tận cùng được, chớ ḿnh không nhảy dựng lên, không la hét, không nguyền rủa, không mắng chửi, hoặc là không có hai mắt long ṣng sọc lên, không có mặt một đống nhưng ḿnh phải nh́n thấy rất rơ t́nh trạng của ḿnh. Tôi th́ tu thiền cho nên công việc chính của tôi là suốt ngày ngồi giữ tâm ḿnh thôi, quan sát tâm thường trực, khi ḿnh nói cũng quan sát tâm có sự tŕnh diễn, có sự đối phó,  có sự khoe khoang có sự bực tức hay không. Khi ḿnh làm việc chung với những người khác cũng vậy, người không có khả năng ngang như ḿnh, ḿnh có bực tức,khó chịu, ḿnh có độc đoán hay không th́ đó là những lúc công phu tu tập ḿnh có thể phát triển được tốt nhứt.

Đối với chúng tôi những giờ ngồi thiền không quan trọng bằng sau khi rời gối ngồi thiền, tiếp xúc với cuộc sống, tiếp xúc với mọi người.  Tâm mà đối với cảnh,  đó là cơ hội để có thể thấy hết được những phiền năo của ḿnh. Hồi nảy Quư thầy có phanh phui chút lư lịch của tôi. Đó là làm một chuyến tu bụi đi ṿng nước Mỹ. Đây là từ mới, tu th́ phải tu ở chỗ thanh tịnh sạch sẽ,  chớ tu ở chỗ bụi bậm mà tu cái ǵ? Th́ thật ra là tôi cũng muốn trải nghiệm thêm những hoàn cảnh khắc nghiệt, thậm chí là rất nguy hiểm tới tính mạng của ḿnh. Khi tôi chọn chuyển đi đó ḿnh đă nghĩ tới chuyện có thể chết, tại v́ rất nguy hiểm. Ḿnh có thể gặp thú dữ ở trong rừng, có thể ḿnh gặp sư tử núi hay là rắn độc, hay là sói, hoặc ḿnh có thể gặp những người. .Ở Mỹ cũng có những người ba trợn v́ tâm thần họ có súng, hứng là họ bắn thôi, thấy ḿnh đi lang thang ở trong rừng họ sợ, họ tưởng là người xấu họ bắn ngay, hoặc là ḿnh đi ngang khu nhà của họ chẳng hạn, rồi có thể ḿnh bị lạc đường, rồi ḿnh đói khát, hoặc là ḿnh, có khi ḿnh đi trên những xa lộ ḿnh có thể gặp những tai nạn giao thông chẳng hạn, nhiều thứ lắm cho nên nếu ḿnh sợ chết th́ ḿnh không thể đi được ḿnh phải lấy cái chết ra ḿnh đặt cuộc luôn tất là có thể chết. Và khi ḿnh chấp nhẩn rồi th́ rất là khoẻ.   Hên quá chưa chết! Giống như khi người đó đối xử với ḿnh tệ, có nhiều người Mỹ vẫn c̣n kỳ thị người Á đông, hoặc là có nhiều người bản chất  của họ rất khó chịu, th́ cái hành tŕnh lang bạc của tôi một phần là sống ở núi rừng mang lều lên rừng núi ở, một phần là xuống những nông trại của người Mỹ để làm thiện nguyện, làm rẫy,  làm nương để họ cho ḿnh một pḥng ở, cho thức ăn, và cho ḿnh một số lương khô để ḿnh tiếp tục cuộc hành tŕnh.  Rồi cho nên có nhiều người họ bóc lột sức lao động của ḿnh, hoặc là họ có những thái độ khinh miệt hay là thậm chí là xúc phạm ḿnh,  th́ ḿnh rất dễ chấp nhận. Tại v́ sao? Tại v́ ḿnh đặt vào vị trí là không có ǵ hết, khi tôi chọn cái hành tŕnh đi tu bụi là tôi bắt đầu đặt ḿnh vào vị trí con số không.  Không có đại đức ǵ ở đây hết, không có ông thầy dạy thiền ǵ hết, không có tu hai mươi mấy năm ǵ hết, coi như ḿnh là người mới bắt đầu có mặt trong cuộc đời này, để mở ḷng ra học hỏi khám phá. Tưởng tượng như ḿnh từ hành tinh khác tới vậy, cái ǵ ḿnh cũng muốn khám pháhọc hỏi cho nên không có sẵn một bản ngă để đối phó. Tât nhiên là ở trong sâu thẳm bản năng sinh tồn vẫn c̣n, tức là sức chịu đựng của ḿnh tới lúc nào đó sẽ bùng vỡ nhưng hầu hết những cách đối xử không dễ thương của người khác ḿnh dễ dàn chấp nhận được tại v́ ḿnh đă không có sự đ̣i hỏi. Ḿnh không đặt trước là người đó phải đối xử với ḿnh như thế này hay như thế khác, cái ǵ cũng được hết cái ǵ ḿnh cũng chịu hết th́ tự nhiên là ḿnh sẽ lướt qua hoàn cảnh đó rất dễ dàng. Đức Phật nói sở dĩ chúng ta nổi giận là v́ chúng ta có quá nhiều sự đ̣i hỏi, sự mong muốn từ khác. Nổi giận là ǵ?  là phản ứng thể hiện sự không hài ḷng, sự bất măn. Đó là bản năng tự vệ. Khi chúng ta là một con người th́ chúng ta tồn tại hai bản năng: bản năng sinh tồnbản năng tự vệ.  Bản năng sinh tồn tức là ḿnh phải có thức ăn, phải có chỗ để che nắng che mưa, phải có quần áo mặc, một số các điều kiện căn bản như vậy để ḿnh có thể sống sót được. C̣n bản năng tự vệ là cái ǵ ảnh hưởng tới sinh mạng ḿnh, th́ ḿnh phải phản ứng, thí dụ như trời giông băo th́ ḿnh phải t́m chỗ trú ngụ, hay gặp thú dữ th́ ḿnh phải t́m cách chạy hay né tránh. Tất cả những phản ứng đó đều là phản ứng tự vệ để giữ lấy mạng này.  Nhưng câu nói kia, câu nói không dễ thương kia, hành động không dễ thương kia đâu giết chết ḿnh đâu mà ḿnh cũng tự vệ, ḿnh cũng nhảy dựng lên, ḿnh cũng co tay, co chưn, rồi ḿnh lên hẳn một kế hoạch để trả đũa người đó,  th́ cái này gọi là những phản ứng dư thừa, không cần thiết. Chỉ v́ ḿnh ít có nh́n vào bên trong, nh́n vào tâm hồn của ḿnh,  ḿnh phản ứng riết rồi ḿnh quen, ḿnh tưởng chuyện ấy là b́nh thường, nhưng theo tuệ giác của Đức Phậtdư thừa.

Đức Phật nói nếu các vị có trái t́m lớn, đủ lớn, rộng lớn, th́ các vị có thể ôm lấy hết những khó khăn kia không có khó khăn ǵ hết,  một cách rất dễ dàng.  Cái này c̣n tuỳ thuộc vào dung lượng trái tim các vị. Tim của chúng ta có sức chứa của nó, có cái dung lượng. Chúng ta có chữ nhẫn nhục và trong truyền thống thực tập Phật giáo Đại thừa nhẫn nhục ba la mật ..santiparamitta. Nhẫn nhục là ǵ? Nhẫn nhục không phải là ḿnh cắn răng chịu đựng. Thí dụ dung lượng trái tim ḿnh là một gang,  nó chỉ bằng một gang thôi mà sự khó chịu của người kia cũng là một gang luôn th́ ḿnh không cách nào có thể chứa đựng được. Trong trường hợp này ḿnh phải nới dung lượng trái t́m ḿnh lên một gang rưỡi th́ ḿnh mới ôm được cái khó khăn của người kia. Mà nếu ḿnh nới trái tim ḿnh lên thành một gang rưỡi rồi mà sự khó chịu của người kia cũng tăng theo một gang rưỡi luôn th́ ḿnh phải làm sao? Nới thành 2 gang. Câu hỏi đặt ra là tại sao ḿnh phải nới mà tên kia không chịu nới, tên kia không chịu thu lại sự khó chịu? Để giải quyết một t́nh trạng như thế này th́: 1. người kia phải giảm bớt sự khó chịu th́ ḿnh mới sống chung được hay là ḿnh có thể giữ được liên hệ này tốt đẹp, 2 là ḿnh phải nới rộng trái t́m ḿnh ra. Có 2 cách để giải quyết.  Nhưng ḿnh nh́n kỹ đi, người kia không thể thay đổi được trong lúc này. Họ đuối rồi, kiệt sức rồi và họ không có một phương pháp tu tập nào cả. Họ không may mắn như ḿnh, được sinh hoạt tu học, được nghe các thầy thuyết giảng., được tiếp xúc với giáo lư thậm thâm mầu nhiệm của Đạo Phật. Cho nên ḿnh có nhiều cơ hội thay đổi hơn người kia, cho nên ḿnh xung phong muốn được thay đổi. Vậy th́ trong trường hợp này ḿnh sẽ học cách để nới trái tim ḿnh từ một gang rưỡi thành 2 gang. Câu hỏi vẫn c̣n, đó là làm sao để nới trái tim từ một gang rưỡi thành 2 gang? Ai cũng muốn nới trái tim ḿnh rộng hơn hết phải không? Mà đâu phải ḿnh muốn là được đâu! Đâu phải từ một gang rưỡi ḿnh úm ba la biến thành 2 gang . Không có đâu, trái tim ḿnh nó cũng cứng đầu lắm! Nhiều khi ḿnh muốn tha thứ mà không tha thứ được, ḿnh muốn thương mà thương không nỗi, thương không vô, chớ không phải ḿnh không muốn. Th́ vấn đề c̣n lại là ḿnh phải biết phương pháp thực tập như thế nào để trái tim ḿnh được nới rộng ra.

Trong kinh agutaranikaya tăng chi bộ Đức Phật đưa ra một h́nh ảnh rất tuyệt vời mà tôi rất yêu thích h́nh ảnh này và nó măi là một h́nh ảnh đẹp để nhắc nhở sự tu tập của tôi. Đó là Đức Phật nói nếu có người nào đó lấy một nắm muối bỏ vào trong một tô nước th́ tô nước đó mặn lắm, không uống được. Phải không? Một nắm muối bỏ trong một tô nước thôi th́ tô nước đó mặn lắm, nhưng nếu người đó lấy nắm muối thảy xuống ḍng sông,  người đó có thể thảy thêm vài chục nắm nữa th́ nước của ḍng sông vẫn uống được như thường. Tại sao? Tại v́ lượng nước quả mênh mông thành ra vài chục nắm muối không nghĩa lư ǵ cả.

Đức Phật nói ai cũng có những khó khăn, ai cũng có những nghịch cảnh hết, chớ không phải một ḿnh ḿnh có đâu, đừng tự nhận ḿnh là người khổ nhứt trên đời. Ở đây ai cũng tự nhận ḿnh là người khổ nhứt trên đời hết, không ai là khổ nh́, khổ ba hết, mỗi người đều có những khó khăn, các vị có những khó khăn của quư vị, và tôi cũng có những khó khăn của ḿnh. Tuy nhiên vấn đề c̣n lại là mỗi chúng ta có một thái độ như thế nào để đón nhận những khó khăn đó. Hoặc là dung lượng trái tim của chúng ta lớn như thế nào để đón nhận những khó khăn đó. Một câu nói không dễ thương hay một hành động không dễ thương không làm ḿnh nổi giận được nếu trái tim ḿnh đă đủ lớn rồi, c̣n ḿnh nổi giận, c̣n ḿnh bực tức, là tại v́ trái tim ḿnh nhỏ xíu, ḿnh tu tập, ḿnh làm ăn sao mà cuối cùng trái tim ḿnh không phải một tô mà là một chén, hay có một chum, cho nên vài cục muối vào là nó mặn chát. Và Đức Phật nói các vị trái tim chúng ta hay lắm, tuyệt vời lắm, nó có khả năng nới rộng, tới cái mức là vỏ lượng, không c̣n biên giới, vô lượng tâm, nó không c̣n giới hạn nữa, nó c̣n vượt cả đại dương nữa, đừng nói chi một ḍng sông. Nhưng nói chi cho cao siêu chúng ta chỉ mơ ước ḿnh là một ḍng sông thôi, trái tim ḿnh là một ḍng sông để rồi những người xung quanh ḿnh muốn thảy vào bao nhiêu muối cũng được, vài chục nắm, thậm chí là vài vạ cũng không sao hết. Đức Phật nói cái này tùy thuộc vào dung lượng trái tim ḿnh, vậy th́ chữ santi, chữ nhẫn nhục, có nghĩa là mở trái tim ra để đón nhận những khó khăn mà không loại trừ. Nhẫn nhục tiếng Việt ḿnh có thể dịch là chịu đựng,  tiếng Hán Việt là nhẫn nhục, nó tương đương với tiếng Việt ḿnh là chịu đựng, chịu là đồng ư, là chấp nhận. Ḿnh có đứa con hư,  ḿnh chịu, ḿnh có một người chồng không dễ thương,  ḿnh chịu, ḿnh có cuộc sống có khá nhiều khó khăn, chưa có hướng nào giải quyết hết, ḿnh chịu. Hoặc là khi ḿnh đến khám bịnh, bác sĩ nói: "Này chị, chị đă bị ung thư rồi" th́ lúc đó ḿnh không chịu. Làm sao ḿnh bị ung thư được? Tại sao không phải là người nào khác mà lại là ḿnh? Cho nên ḿnh đă nhảy dựng lên,  khóc lóc, than trời trách đất. Rồi 2, 3 tuần sao ḿnh mới bắt đầu chịu, tức là chấp nhận ḿnh đang bị bịnh ung thư. Ung thư là một sự thật không thể chối căi được. Th́ các bác sĩ mới nói khi chúng ta bắt đầu chịu rồi, chấp nhận sự thật đang xảy ra mà không c̣n chống cự lại nữa th́ tiến tŕnh trị liệu đă bắt đầu xảy ra, nghĩa là những tế bào ung thư ngưng phát tác, c̣n khi mà ḿnh không chịu, ḿnh tiếp tục kháng cự, kháng cự sự thật đó th́ khổ đau sẽ xuất hiện và các tế bào ung thư phát tán rất nhanh. Ḿnh có đứa con hư, ḿnh phải học cách để ḿnh chấp nhận, đó là sự thật. Chấp nhận không có nghĩa là bỏ cuộc, chấp nhận là không chống cự lại, không có chiến tranh, chấp nhận để rồi t́m cách tháo gỡ. Vậy th́ chữ chịu là đồng ư, c̣n chữ đựng có nghĩa là chứa., giống như ḿnh có cái chén ḿnh đựng được bao nhiêu đó nước, c̣n ḿnh có cái lu th́ ḿnh đựng được một số lượng nước lớn hơn, rồi ḿnh có một ḍng sông th́ ḿnh chứa đựng được nhiều nước, vậy th́ trái tim các vị cũng có khả năng đựng, đựng nhiều hay đựng ít tuỳ thuộc vào công phu tu tập của các vị.

Chúng ta thường ca ngợi mẹ là biển thái b́nh phải không? Mẹ là biển thái b́nh rạt rào, nhưng nhiều lúc mẹ cũng nổi giận như thường, nhiều lúc mẹ cũng muốn từ bỏ con ḿnh như thường. Vậy th́ mẹ mà muốn trở thành biển thải b́nh th́ mẹ cũng phải tu tập, chớ không phải tự dưng mà ḿnh có thể trở thành biển Thái B́nh liền. Không phải ḿnh sinh con ra rồi ḿnh trở thành biển Thái B́nh liền. Biển Thái B́nh là khả năng lớn nhứt trong tim người mẹ có thể đạt được nhưng cũng phải luyện tập th́ mới trở thành biển Thái B́nh được. Như vậy chúng ta có thể thấy 2 nguyên nhân rơ nhứt đưa tới cơn giận: đó là chúng ta có quá nhiều sự mong muốn và đ̣i hỏi từ người khác, và chúng ta chưa có một dung lượng trái tim đủ lớn để chấp nhận những khó khăn của ḿnh. Đó là 2 lư do lớn nhứt. Tại sao chúng ta hay mong muốn và đ̣i hỏi người khác? Cái này cũng chỉ là chuyện b́nh thường thôi. Trong bản năn tự nhiên của chúng ta, như Đức Phật nói, là luôn  luôn luôn có một thói quen mong muốn mọi thứ xảy ra theo ư ḿnh, tại v́ bản chất của ta là si, là vô minh, cho nên ta tưởng cuộc đời dễ như vậy, là cứ muốn mọi thứ theo ư ḿnh là được, mà khi ḿnh tu tập ḿnh cũng muốn nhiều lắm, muốn mọi thứ diễn ra y như ư ḿnh. Nhưng chúng ta quên rằng cuộc đời là tập hợp những điều như ưbất như ư. Có những thứ xảy ra như ư ḿnh, nhưng cũng có những thứ xảy ra khác với ư của ḿnh, mà ư của ḿnh th́ sao? Ư ḿnh đâu cố định đâu, cũng sáng nắng chiều mưa phải  không, không biết làm sao cho vừa ḷng ḿnh, giá sử có một thượng đế để chiều theo ư ḿnh th́ ông đó cũng đừ luôn, cũng mệt luôn, tại ḿnh đổi ư hoài. Thành ra gọi là như ư ḿnh th́ sao mới gọi là như ư? V́ vậy cho nên ḿnh sẽ phải đổi đầu với những điều bất như ư. Đức Phật nói các vị đă vui vẽ đón nhận những điều như ư rồi th́ cũng nên học cách để đón nhận những điều bất như ư, đó là bí quyết sự sống. Bạn muốn sống vững chải và an lạc trong cuộc đời này th́ bạn phải học cách để chấp nhận càng nhiều càng tốt những điều bất như ư xảy ra đối với ḿnh chớ, không phải là ḿnh chống cự lại, không phải là ḿnh bỏ chạy, mà phải học cách để chấp nhận. Nói th́ dễ như vậy mà làm th́ rơi nước mắt cũng không được, làm sao mà ḿnh chắp nhận được những điều bất như ư như vậy kia chứ? Mong muốn có khác với đ̣i hỏi, mong muốn là ḿnh muốn rồi ḿnh tự làm, c̣n đ̣i hỏi là ḿnh muốn mà nhờ người khác làm cho ḿnh. Muốn người khác làm cho ḿnh như ư của ḿnh, cho nên gọi là đ̣i hỏi. Mong muốn và đ̣i hỏi là một trong những lư do lớn khiến cho ḿnh nổi giận. Nói đơn giảnnổi giận là v́ trái ư ḿnh nên ḿnh nổi giận thôi, nghĩa là trái ư ḿnh tức là ḿnh có cái mong muốn như ư ḿnh phải không? Vậy khi ḿnh thu lại những mong muốn của ḿnh, thu bớt lại, không thu hết được th́ thu bớt lại. Thí dụ một ngày ḿnh có một ngàn cái muốn, hôm nay quyết định là 900 cái muốn thôi. C̣n có một ngày tu an lạc là c̣n có bao nhiêu? 100 cái muốn thôi th́ tự nhiên ḿnh có hạnh phúc ngay. Ḿnh muốn nhiều quá! muốn luôn những điều không cần thiết, những cái muốn của ḿnh rất là dư thừa. Vậy th́ làm sao cho ḿnh có thể buông bỏ hết sự mong muốn, sự đ̣i hỏi? Th́ Đức Phật nói: Cách duy nhứt, đó là quay vào bên trong, nuôi dưỡng những giá trị quư báo bên trong. Tại v́ chúng ta lầm tưởng rằng khi chúng ta có được những cảm giác sung sướng dễ chịu từ hoàn cảnh bên ngoài, như là sự yêu thương, sự kính trọng, sự nể phục, đó là những tiện nghi về tinh thần, hoặc là những tiện nghĩ về vật chất như vàng bạc, của báu, các tài sản, v.v...Những thứ đó mang lại cho chúng ta một cảm giác êm dịu, ngọt ngào, thoải mái, và chúng ta cho rằng như vậy là ḿnh có hạnh phúc. Đức Phật nói: Sai rồi! Bản chất những thứ đó là vô thường, là biến dịch, nó không tồn tại được, ḿnh rượt đuổi, ḿnh nắm giữ một thứ mà bản chất không tồn tại th́ làm sao có hạnh phúc vĩnh viễn được? Cho nên Đức Phật nói rằng đừng lang thang đi t́m hạnh phúc bên ngoài nữa.

Ở trong kinh Pháp Hoa nói chúng ta là những gă cùng tử, chúng ta có những thứ  tự làm cho ḿnh có hạnh phúc được mà không tự khơi dậy, lại đi xin xỏ hạnh phúc từ người khác. Khi các vị tu tập có phẩm chất, các vị quay vào bên trong để mời ra được những chất liệu của sự thư dăn thoải mái, của sự thanh thản, của sự b́nh án, của sự tự do giải thoát, của sự bao dung, độ lượng, của nhẫn nhục, của yêu thương, tất cả những cái đó là tài sản của một con người, những giá trị quư báu của tâm hồn, và từ rất lâu rồi, chúng ta đă bỏ bê, đă không nuôi dưỡng, chúng ta đi t́m kiếm những cái bên ngoài, cần một sự kính trọng của người khác th́ ḿnh mới sống được, cần một sự yêu thương, cần một cú điện thoại thôi là cũng ngủ được. Th́ tất cả những đ̣i hỏi đó là tại v́ thiếu cái chấtở bên trong, thiếu tài sản ở bên trong. Chúng ta sở dĩ làm một gă cùng tử tha phương cầu thựctại v́ chúng ta không biết rằng trong chéo áo có viên ngọc minh châu. Đức Phật nói các vị cũng như tôi các vị ai cũng có những giá trị bên trong rất là tuyệt vời mà khi các vị chịu quay về để khơi dậy, để nuôi dưỡng th́ các vị sẽ cảm thấy đủ, thấy no. Cái tôi, cái bản ngă các vị không c̣n hướng ra bên ngoài để t́m kiếm những thức ăn cảm xúc nữa. Nó đă no đủ rồi. Nó không có mong muốnk, không có đ̣i hỏi,  không hướng ra bên ngoài nữa, hoặc là hướng nhưng rất ít. Mà khi chúng ta không hướng ra bên ngoài nhiều, không chờ đợi, không mong cầu cái ǵ, th́ không có cái ǵ có thể đụng được chúng ta cả, đừng nói ǵ là quật ngả. Chúng ta sở dĩ bị quật ngả là tại v́ chúng ta quá cầu cạnh, quá cần những thứ bên ngoài. Khi chúng ta không cần nữa hoặc là có cũng được, không có cũng không sao tại v́ chúng ta có cái bên trong rồi.

Tu tập phải có hỷ lạc. Ở bên thiền tập chúng tôi có câu "Thiền duyệt vi thực": lấy thiền làm thức ăn, niềm vui từ thiền định làm thức ăn, thức ăn cho bản ngă, không phải thức ăn cho bao tử. Khi ḿnh có niềm vui từ thiền định, ḿnh không khó chịu nữa. Ḿnh khó chịu là ǵ? Là ḿnh đ̣i hỏi cái ǵ bên ngoài nó không như ư ḿnh.

Thiền sư Tuệ Trung Thượng Sĩ có câu:" Phản quang tự kỹ bổn phận sự  bất tùng tha đắc". Thiền sư không phải dạy dành cho những người tu thiền không, dạy cho tất cả chúng ta,  cái câu này nó cần thiết cho tất cả chúng ta,những người đang tu tập hướng tới giải thoát trong đời sống hiện tại. "Phản quang tự kỷ" là quay vào bên trong để nh́n lại ḿnh di, đừng hướng ra bên ngoài,  "bất tùng tha đắc" : không được cái ǵ đâu. Hướng tới bên ngoài được cái ǵ đâu, hăy quay vào bên trong. Mà ḿnh tu 20 năm rồi mà chưa chịu quay vào bên trong, hoặc là quay vào rất là ít, rất là sợ quay vào bên trong. Tại sao sợ? Chúng ta giống như người bỏ nhà đi chơi, chơi lâu rồi, qua nhà người khác chơi. Chơi đến nổi nhà ḿnh nhà dột cột xiêu mà không biết. Khi người ta không cho ḿnh trú ngụ nữa, đuổi ḿnh đi thôi về nhà ḿnh ở đi,th́ ḿnh chạy về tâm hồn ḿnh hỡi ôi rồi cũng nát nhầu, cũng vỡ vụn, sân si đủ thứ hết, lúc nào cũng căn thẳng mệt mơi, lúc nào cũng hờn tủi, cũng trách móc giận hờn. Trạng thái cô đơn là ǵ? Cô đơn là không ai cho ḿnh dựa dẫm nữa, không ai cho ḿnh ở ké nữa, đuổi ḿnh đi, cho nên ḿnh rơi vào cô đơn, tại v́ ḿnh không có đi vào căn nhà  của ḿnh, căn nhà đóng cửa chặt quá không vào được, hay là quên mă số không vào được tâm hồn của ḿnh. Có nhiều người ngồi thiền mà không tịnh tâm được  cứ chạy ṿng ṿng, ṿng ṿng ở ngoài. Đâu phải muốn vô được là vô đâu. Nhưng căn nhà ḿnh rồi th́ ḿnh phải vô thôi, t́m cách đi vào để sửa sang lại. Khi tâm hồn ḿnh như một căn nhà được sửa sang, khang trang, sạch sẽ, gọn gàng, và an toàn, th́ mời người khác tới chơi, chứ bây giờ con người ḿnh mệt mơi căng thẳng, khó chịu, sân si như vậy  mà  có thương ai th́ chỉ làm người khác khổ thôi. Cho nên tụ tập, có thể nói cách khác là về nhà, trở về với căn nhà đích thực của ḿnh. Ở nơi đó nh́n nó rệu ră, nát nhầu như vậy, nhưng sâu thẳm bên trong nó chứa rất nhiều của báu. Nó có thể đưa ḿnh tới vị trí giác ngộ thành Phật được. Nó có thể trở thành một người có t́nh thương quảng đại được, nó có thể thương rất nhiều người và thương mà không cần điều kiện được. Ở trong căn nhà đó cũng kỳ diệu lắm,  cho nên đừng nản ḷng. Hành tŕnh tu tập hành tŕnh quay về tâm, hướng về nội tâm để khám phá, để chuyển hoá những năng lượng tiêu cực, và khơi dậy những năng lượng tích cực.

Một trong những lư do quan trọng nữa khiến chúng ta nổi giận đó là nh́n mọi thứ một cách rất sai lệch. Thấy như vậy mà không phải như vậy đâu. Người đă nói như vậy chứ không ư ǵ hết, chỉ là vô t́nh thôi. Người đă hành động như vậy chỉ v́ trong nhứt thời người đó không kềm chế được cảm xúc, chớ không có ư mạo phạm, không có ư khinh miệt, không có ư coi thường ḿnh. Hồi tôi c̣n là một sư chú sa di tôi thích 2 câu thơ và tôi viết thư pháp. Hai câu đó treo ngay đầu nằm của ḿnh để thường nhắc nhở và tới bây giờ tôi vẫn c̣n nhớ và thực tập theo 2 câu đó. Đó là:

Thanh thủy bản vô ưu, nhân phong tầm diện

Thanh Sơn giai bất lăo, vị tuyết bạch đầu

Thanh Thuỷ bản vô ưu,  thanh thủy tức là mặt nước trong, mặt hồ th́ luôn luôn trong, bản vô ưu là vốn không buồn rầu, không nhăn nhó, nhưng v́ gió thổi, gió tác động vào cho nên mặt hồ lăn tăn, nó xiêu vẹo, nh́n thấy nhăn nhó, nhưng khi hết gió rồi th́ mặt hồ sẽ trong trở lại. Vậy th́ khi thấy mặt hồ nhăn nhó th́ phải thấy được mặt hồ trong, sẽ trong, với điều kiện giúp người đó lấy gió ra đi. Khi người ta nhăn nhó ḿnh chạy mất chét    rồi. Vậy mà nói tu từ bi cái ǵ? Khi người đó khó chịu, khi người đó đang bị phiền năo bứt ngặt, người đó không thể làm chủ được th́ ḿnh là người tụ tập phải thấy được bản chất của người này là mặt hồ trong chớ không phải là mặt hồ nhăn nhó suốt đời, tức là phải tách ra được giữa hiện tượngbản chất. Sự nhăn nhó của người đó chỉ là một hiện tượng. Hiện tượng th́ có sanh và có diệt,  có lên và có xuống, xuất hiện rồi sẽ biến ngay thôi. Vấn đề chúng ta phải giúp. Ḿnh là người có t́nh thương với người đó, phải đưa cánh tay tới giúp người đó lấy cái sự nhăn nhó đó ra để trả lại cái nguyên thủy của người đó, đó là một mặt hồ trong, th́ ḿnh mới là người tử tế,  ḿnh là người dễ thương, người đạo đức hay là người có tu tập chuyển hoá.

Thanh Sơn giai bất lăo, vị tuyết bạch đầu: thanh sơn là ngọn núi xanh nhưng do . . .giai bất lăo nghĩa là vốn không già nhưng v́ tuyết phủ, mùa đông tuyết về phủ ba bốn tháng trời,  ḿnh xớn xơ xớn xác nh́n ngon núi này ḿnh tưởng ngon núi già, cho nên trắng bạc màu. Không phải, tuyết phủ thôi, mùa đông qua rồi th́ ngọn núi sẽ xanh trở lại thôi mà. Người đó chỉ khó chịu trong một giai đoạn, người đó chỉ đáng ghét trong một giai đoạn thôi rồi th́ mọi thứ đều là vô thường, sự khó chịu đó cũng là vô thường, sự không dễ thương đó cũng vô thường. Vậy th́ nếu ḿnh muốn thấy được bản chất của đối phương, ḿnh sẽ không nổi giận. Tại v́ ḿnh kẹt trên hiện tượng nên ḿnh mới nổi giận. Vậy th́ làm sao để thấy được sự khác biệt giữa hiện tượng và bản chất? Cái này cần độ b́nh tĩnh rất lớn . Nó cần có sự tĩnh tại, cần một sức sống nội tâm vững vàng. Tại v́ khi ḿnh nh́n vào bên trong ḿnh nuôi dưỡng sức sống nội tâm, ḿnh có cái thấy sáng suốt luôn luôn, th́ khi nh́n vào bất cứ câu chuyện nào, một đối tượng nào, một t́nh huống nào, ḿnh cũng thấy được bản chất của câu chuyện, thay v́ ḿnh cứ rượt đuổi theo hiện tượng. Cho nên tôi mê Đức Phật mà muốn xách gói đi theo Đức Phật, chỉ v́ một câu nói thôi. Đó là năm tôi16 tuổi tôi đọc cuốn sách trong đó có ghi câu Đức Phật tuyên bốcảm thấy khủng khiếp quá đó là: Không có con người xấu xa mà chỉ có hành động xấu xa mà thôi. Câu này vượt hơn hẳn mọi tôn giáo khác, không có con người xấu xa mà chỉ có hành động xấu xa: hành động là nhất thời, hành động là vô thường hành động là hiện tượng, c̣n con ngườibản chất. Đức Phật nói bản chất th́ ai cũng có thể là một vị Phật hết, nhưng trên mặt hiện tượng th́ họ không xài được chất Phật đó. Họ không có sự khéo léo trong sự tu tập cho nên họ để cho chất chúng sanh chế ngự. Thành ra ḿnh nh́n vào đó thấy toàn là chúng sanh không thấy Phật đâu hết. Nhưng nếu ḿnh là người tử tế, ḿnh là người tốt bụng, th́ ḿnh tới giúp người đó đi, lấy cái chúng sanh ra để coi chất Phật hiện lên. Các vị biết là cách ḿnh xuất hiện trước người nào ḿnh có thể mời lên chất Phật hay là chất chúng sinh trong người đó ra. Tôi nói lại: cách ḿnh xuất hiện trước người nào ḿnh có thể mời lên chất Phật hay là chất chúng sinh trong người đó ra.. Năng lượng của ḿnh b́nh an, ḿnh nói giọng ḿnh cũng b́nh an, cách hành xử ḿnh cũng b́nh an thành ra người kia sẽ ứng xử với ḿnh một cách rất là b́nh an. Ḿnh khó chịu trước, mặt hầm hầm thấy ghét, tu ǵ cái mặt quẹo đeo như trái chuối khô, mà nói một câu cụt ngủn không đầu đuôi ǵ hết, có tính chất phán xét nữa, thành ra người kia phản ứng là phải . Đúng không?  Cho nên người kia trở nên không dễ thương, có thể một phần do chính chúng ta. Chúng ta đă phát ra cái năng lượng nào rồi. Thành ra nhiều khi ḿnh tu tập ḿnh đừng nôn nóng sửa người khác. Sửa ḿnh trước. Đức Phật nói khi ḿnh thật sự đă sửa được rồi và năng lượng của ḿnh thật sự tốt, đẹp, an b́nh rồi th́ chắc chắn sẽ mời được năng lượng an b́nh của nguời kia ra. Có một câu chuyện một đứa bé mồ côi cha mẹ từ nhỏ và được một ông chú đem về nuôi. Ông chú này làm nghề măi vơ nên con bé cũng phải học vơ và 2 chú cháu giống như 2 thầy tṛ nương tựa vào nhau để mà sống c̣n, làm nghề sơn đông măi vơ. Mỗi lần tŕnh diễn người thầy sẽ ôm cây cột rất là to, giữ chặc, rồi con bé phí thân lên trên đầu ngọn cây đứng một chân, th́ mọi người sẽ vỗ tay tán thưởng, và nhờ vậy mà kiếm sống qua ngày. Và cứ mỗi lần tŕnh diễn người thầy hay dặn cô bé học tṛ nhỏ của ḿnh :"Này con, con giữ cân bằng cho thầy, và thầy sẽ giữ cân bằng cho con. Hai thầy tṛ ḿnh phải giữ cân bằng qua lại cho nhau th́ ḿnh mới có thể sống c̣n được. Đứa bé căi lại nói: " Thầy nói như vậy không đúng, c̣n giữ cân bằng phần con, thầy giữ cân bằng phần thầy, mỗi người tự giữ cân bằng phần ḿnh là giữ ǵn cho nhau".Đức Phật khen, cô bé nói đúng hơn, tức là nhiều khi ḿnh ép ông xă ḿnh đi tu, .

Đi dự Một Ngày An Lạc, ḿnh cứ là một người an lạc đi, đi một ngày an lạc về có sẵn nụ cười trên môi, không hạch hỏi, không hỏi nhà dọn dẹp chưa, rồi chén bát rửa chưa,tại sao giờ này chưa nấu cơm, rồi v.v...Không có càu nhàu khó chịu như những ngày b́nh thường. Thấy cái ǵ cũng nhỏ hết. Cảnh không quan trọng nữa, giữ tâm b́nh an rất quan trọng. Khi nào ḿnh tu tập tới mức ḿnh chỉ giữ tâm mà không giữ cảnh, là ḿnh đă đi những bước rất là xa rồi. Giữ năng lượng an lạc này về tới nhà luôn, không để cho ngoại cảnh xâm chiếm, không có v́ bất cứ lư do ǵ mà ḿnh phải bỏ tâm ḿnh để chạy theo cảnh hết, th́ tự nhiên những hành động ḿnh tỏa chiếu năng lượng an lạc như vậy th́ mùa sau ổng đi thôi. Ổng nói bà này tu hay quá, người này từ giỏi quá, mà ḿnh không cần phải động viên, không cần phải nhắc nhở, không cần phải nói lẻo nhẻo trong lỗ tai, không cần phải tụng kinh cho ổng nghe suốt ngày, là ổng có thể đi với ḿnh được. Cái này có tính tương tác, năng lượng tu tập ḿnh có thể kéo dẫn theo sự tu tập của những người khác. Tôi có viết 4 câu thơ trong cuốn sách "Hiểu về trái tim" như thế này:

Tùy thuận theo hoàn cảnh

Không buộc theo ư ḿnh

Giữ tâm không giữ cảnh

Tâm b́nh cảnh cũng b́nh

(vỗ tay)

Khi viết được những câu này th́ ḿnh cũng bầm dập lắm rồi, ḿnh cũng đă từng rượt đuổi theo cảnh, là bị cảnh quật tơi tả. Thấy không được ǵ hết, cuối cùng không có chỗ nương nhờ nữa, thôi chạy về tâm thôi. Nương tựa vào tâm cho chắc ăn. Đức Phật cũng đă từng nói: Các vị, thôi th́ hăy tự thấp đuốc lên mà đi, đừng chờ đợi vào Như Lai, chờ đợi những cái bên ngoài nữa. Khi ḿnh học được chữ tùy thuận theo hoàn cảnh, cảnh sao cũng được hết, người đó sao cũng được hết, ḿnh không cần ư kiến ǵ hết, không cần chen vô, không cần người đó phải như thế này như thế kia ḿnh mới chịu, th́ ḿnh cũng đă có những bước đi rất là xa trên sự tu tập. Tùy thuận là ḿnh hay mỉm cười, sao cũng được hết anh, em muốn quyết định làm sao tôi cũng đồng ư hết, mẹ dễ mà con, con cứ làm miễn đúng là được rồi, chớ không cần ḿnh phải bỏ vô ư kiến thứ hai, mà ư kiến thứ hai tệ hơn ư kiến thứ nhứt, ư kiến ḿnh chừng nào sáng hơn ư kiến người kia th́ ḿnh mới xin được cho ư kiến, chớ đâu mắc ǵ mà ḿnh người lớn là phải có ư kiến. Cho nên thôi kệ, tùy thuận.

Các vị biết một trong 4 tính chất của vô lượng tâm tính chất của tùy hỷ phải không? Tính chất của hỷ vô lương tâm, th́ hỷ có nghĩa là ḿnh nâng đỡ, ḿnh ủng hộ, theo những ư kiến của người khác. Tùy hỷ theo những việc làm, hành động của người khác nếu đó là những hành động đúng đưa tới sự an lạc thật sự . Vậy th́ tùy thuận theo hoàn cảnh, không buộc theo ư ḿnh. Tới đây là đă bớt giận hơn một nữa rồi. Một nửa sự giận hờn của chúng ta là do buộc theo ư của ḿnh, bây giờ không buộc nữa,  mở ra, sao cũng được, không có mất mạng đâu? Không cần phải tự vệ kinh khủng như vậy .

Giữ tâm không giữ cảnh: hồi đó tôi nhớ Ḥa thượng Minh Tâm trên chùa Huệ Nghiêm HT  nói mỗi lần đi một chuyến từ thiện về mất 2, 3 tuần lễ mới lấy lại tâm ban đầu. Trước khi làm từ thiện tâm ḿnh ổn, b́nh thản,  tiếp xúc với mọi thứ rất nhẹ nhàng, làm một chuyến từ thiện cũng giúp đời giúp người nhưng tâm ḿnh rộn ràng, c̣n có những bực bội, có những cái không hài ḷng nữa, rồi phải bắt đầu thực tập 2 tuần sau mới lấy lại tâm ban đầu. Các vị biết rất là khó giữ tâm b́nh an. Phải niệm Phật nhiều lắm, phải tŕ chú nhiều lắm, phải lạy sám hối nhiều lắm, phải thiền định nhiều lắm mới kiếm được tâm b́nh an, vậy mà những chuyện cỏn con làm phá vỡ tâm b́nh an th́ thiệt là uổng. Cho nên phải ư thức, tức là phải có ư niệm hứa trong ḷng là cố gắng bảo vệ tâm b́nh an của ḿnh. C̣n hoàn cảnh không quan trọng. Tại v́ sao? Tại v́ tâm b́nh th́ cảnh cũng b́nh. Câu này là diễn giải câu của Đức Phậttâm b́nh thế giới b́nh. Khi tâm ḿnh ổn rồi, lo cái bên trong đi, th́ ḿnh thấy cái ǵ cũng được hết, dù bên ngoài có c̣n bất ổn nhưng ḿnh vẫn thấy ổn như thường, không có hại ǵ tới ḿnh hết, không có khó chịu nữa, cho nên phải ráng lo giữ tâm ḿnh. Thành ra ḿnh lo giữ tâm, rồi ḿnh không để ư cái bên ngoài lắm. Nấu ăn dỡ một chút cũng không sao, người đó hơi ồn một chút cũng không sao, đừng v́ chuyện thức ăn không ngon hay người đó làm ồn mà tâm ḿnh nổi sóng gió. Nổi sóng gió rồi rất khó để đưa trở lại vị trí ban đầu. Thành ra cố gắng học giữ tâm. Chúng ta đang  tu tập chúng ta học cách để chăng tâm để giữ tâm, giữ tâm quân b́nh. Và tôi xin cam đoan với các vị rằng nếu các vị thật sự đă quay vào bên trong, thường trực nghĩ về tâm, quan sát tâm, giữ lấy được tâm của ḿnh th́ phiền năo rơi rụng rất là nhanh, trong đó có cơn giận. Cơn giận sở dĩ lộng hành như vậy là v́ chúng ta không quan sát nó, không để ư tới nó, cứ quan sát để ư người khác, cái bên ngoài không à, cho nên bây giờ chúng ta học cách để quay vào bên trong, mà phải quan sát cơn giận ở những trạng thái nhỏ nhặt nhứt, ở những trạng thái dây mơ rễ má của nó như là sự bực bội,thí dụ như khi ḿnh mở  khoá mà mở nhầm ch́a khoá chính ḿnh chớ không ai khác, ḿnh cũng bực, uống nhầm ly nước c̣n nóng bỏng  miệng cũng bực, bước xuống cầu thang mà c̣n một bậc nửa mà tưởng hết, rồi bước hụt chân cũng giận, mở đèn lên, mở hoài không sáng, đứt hồi nào mà không ai nói cho ḿnh biết cũng giận, gọi điện thoại không bắt máy cũng giận, mà đèn đỏ cũng giận luôn tại v́ 8 giờ có pháp luật thoại rồi mà bay giờ c̣n đèn đỏ nữa, những cái đó dư thừa, rất là dư thừa. Nếu ḿnh có đời sống bên trong, tâm ḿnh lúc nào cũng có công việc của nó làm, quan sát, không để ư bên ngoài nhiều lắm th́ những cái nhỏ nhặt như vậy nó lướt qua rất dễ dàng. Cho nên các vị tu tập th́ đừng bỏ qua những phiền năo nhỏ nhỏ đó, đừng xem thường nó, tại v́ nó sẽ đóng góp nên những cơn giận lớn của ḿnh, nó gặm nhấm tâm hồn minh.

Chúc các vị có một ngày tất nhiên an lạcmục đích cuối cùng, nhưng để có được an lạc th́ chúc các vị có một ngày có nhiều cơ hội để nh́n vào bên trong. Ở nhà ḿnh th́ ḿnh bận rộn,  ḿnh phải lo những cái bên ngoài, c̣n bâyggiờ ḿnh đi tới đây rồi, người ta lo hết rồi, mà tới đây ban tổ chức cũng đă lo hết rồi th́ bây giờ ḿnh không cần phải lo cái bên ngoài nữa, ḿnh phải lo cái bên trong của ḿnh thôi. Một ngày ở đây các vị dành thời gian để ngồi yên xuống  nh́n vào tâm hồn ḿnh để thấy căn nhà ḿnh bây giờ nó làm sao rồi, nó đang thiếu cái ǵ, và nó đang dư cái ǵ để t́m cách giúp đỡ, cố gắng thường xuyên quan sát lấy những cái tâm bực bội, những cái tâm khó chịu, cái tâm hay cằn nhằn, cái tâm hay kháng cự, hay loại trừ, để ư cái tâm đó. Mà như đă nói, muốn bớt đi những sự chống cự, th́ bớt đi những sự mong cầu, bớt tham th́ sẽ bớt sân, tại v́ sân là do tham mà ra, tham mà không được th́ sân thôi, thành ra bớt tham th́ sẽ bớt sân. Chúc các vị có thật nhiều cơ hội để nh́n vào bên trong, để thấu hiểu bản thân ḿnh để làm chủ lấy tâm hồn ḿnh, để rồi cuối cùng các vị có những cái an lạc đích thực. 

Xin cảm ơn các vị đă lắng nghe

 

Source : http://thuvienhoasen.org/a26552/chuyen-hoa-con-gian-bang-suc-manh-ben-trong