TỬ XUÂN HÀM NGHI (1872 -1942),

vị vua  lưu đày thành nghệ sĩ

 

TS. Phạm Trọng Chánh
 

 

 

Năm 1926, để kỷ niệm 10 năm thành lập Viện Bảo tàng Auguste Rodin (1840-1917)  Hotel Biron 79 rue de Varenne, Paris 7è, năm 1916, Rodin nhà điêu khắc vĩ đại của thế kỷ 19, 20, “La Porte d’Enfer- Cửa Địa Ngục” tác phẩm vĩ đại của Rodin lấy cảm hứng từ Divine Comédie (Thần Khúc) của Dante Aligrierie và Fleur du Mal (Hoa Thương Đau) của Charles Baudelaire đă được đúc thành đồng cao 7m nặng 8 tấn. Cùng trong buổi kỷ niệm này các học tṛ, phụ tá, thân hữu của Rodin tham gia trưng bày triển lăm. Các cuộc triển lăm kỷ niệm Rodin từ Dépôt des Martres số 182 rue l’Université, Paris 7è, nơi xưởng điêu khắc nhà điêu khắc lúc sinh thời, đến trường Mỹ Thuật Paris 11 quai Malaquais Paris 6è nằm trên bờ sông Seine, đến các Galerie  Hội Họa, Điêu Khắc tại Paris, đến Villa des Bridarts số 19 Avenue Auguste Rodin, ngoại ô Meudon nơi Rodin sinh sống và chôn cất tại đây.
(Link:
https://en.wikipedia.org/wiki/Auguste_Rodin )

 Giữa các buổi triển lăm  tưởng niệm Rodin đó, người ta chú ư đến một nhà điêu khắc, họa sĩ  không phải người Âu Châu, mà mọi người đều thân mật gọi là « Hoàng Tử An Nam », người đó là  Tử Xuân Hàm Nghi triển lăm tại Galerie Mantelet,  phố La Boétie, Quận 8 Paris. Người giúp đỡ tổ chức buổi triễn lăm này là bà Suzanne Meyer Zundel (1882-1971) nghệ sĩ tạo h́nh, bạn nhà văn Judith Gauthier. Năm đó Vua Hàm Nghi 54 tuổi , bạn thân của Rodin, đă từng học Điêu Khắc với Rodin từ năm 1893, cứ mỗi hai năm mỗi lần nghỉ hè ông được mời sang Paris hàng tháng. Ngoài việc du lịch, ông bị theo dơi thường xuyên. Nhà cách mạng Kỳ Đồng có gặp được nhiều lần kín đáo, nhưng cuối cùng cũng bị trục xuất. V́ thế ông ít gặp ai trừ vài người như Bùi Quang Chiêu, Trần Văn Thông, Thân Trọng Huề... được phép của chính phủ Pháp, ngoài các viên chức thuộc địa bó buộc phải gặp, ông dành th́ giờ học điêu khắc với Rodin.

Rodin khi c̣n sống đă được mọi người công nhận là một tài năng lớn. Rodin được nhiều đơn đặt hàng khắp các nước. Nơi sáng tác điêu khắc của ông trở thành một  xưởng lớn luôn luôn có từ từ 5 đến 25 nhà điêu khắc phụ tá và hàng chục học tṛ, thi sĩ danh tiếng Rainer Maria Rilke cũng từng  là thư kư riêng của ông. Và nhiều người cộng tác với ông trở thành những nhà điêu khắc danh tiếng như Antoine Bourdelle, Camille Claudel, Jean Escoula, Bertrand-Jacques Barthélemy, Louis Mathet, Victor Péter, David Lasksine... Năm 1901 nhân L’Exposition Universelle de Paris, trong Hội Chợ Triển Lăm Hoàn Cầu tại Paris, người ta đă dành một  cung văn hóa riêng Pavillon Rodin tại gần cầu Alma, để chưng bày toàn tác phẩm của ông. Mối quan hệ giữa Rodin và Hàm Nghi được trân trọng ǵn giữ tại khu lưu niệm các kỷ vật Rodin có bức ảnh  le Prince d’Annam của chính nhà vua tặng Rodin, đó là bức ảnh chúng ta thường thấy nhà vua khoảng 30 tuổi mặc áo dài khăn đóng. Mỗi lần có thân hữu từ trong nước sang như nhà thơ Huy Cận, Xuân Diệu... sang chơi Paris, tôi thường đưa đến xem nơi này.

Ảnh hưởng sự hưng thịnh của  các cuộc triển lăm điêu khắc, Pablo Picasso đang trong thời kỳ Tân Cổ điển (1919-1925) vẽ những người đàn bà mập tṛn, cũng bước vào lănh vực điêu khắc, năm 1926 ông dùng vải, dây nhợ, dây thừng nút áo, giấy b́a cứng cắt dán thành tác phẩm Cây đàn và hoàn thành một loạt các tác phẩm điêu khắc hiện đại khác… Năm 1926 cũng là năm Claude Monet (1840-1926) ráng sức tàn vẽ những nét cuối cùng bộ bích họa 22 bức Hoa súng, tặng cho Nhà Nước chưng bày tại Viện Bảo Tàng Orangerie, vườn Tuillerie.

Ngày 24-11-2010 một bức tranh Chiều tà kư tên Xuân Tử được bán đấu giá tại Paris, được báo chí Việt viết bài. Mọi người Việt Nam khám phá ra cuộc đời nghệ sĩ một vị vua lưu đày. Ngày 13-11-2015 cô Armendine Dabat sinh năm 1987 người cháu đời thứ năm tŕnh luận án Tiến sĩ tại Viện Đại Học Sorbonne Paris  về vua Hàm Nghi, và cô cũng đă từng về thăm Việt Nam ở lại 18 tháng, nhắc nhở chúng ta vị vua anh hùng trọn đời lưu vong, và cho ta những tài liệu hiếm có chỉ có gia đ́nh mới biết.

 

Vua Hàm Nghi

Link: https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0m_Nghi

 

Sách chép về vua Hàm Nghi cho ta biết : Đêm mùng 1 tháng 11 lúc 10 giờ đêm giữa rừng núi thâm u, Trương Quang Ngọc và Nguyễn Đ́nh T́nh dẫn 10 tên lính Mường bao vây túp lều tranh vách tre của vua Hàm Nghi bên bờ khe Tảo Bèo. Nghe phía ngoài có tiếng động, hai người thân cận nhà vua chạy ra, đó là :  Thống chế Nguyễn Thùy và con trai ông 45 tuổi, giữ chức Tham Biện Nội Các. Cả hai cha con đều bị tên Ngọc đâm chết liền tại chỗ. C̣n lại Tôn Thất Thiệp, 17 tuổi, con út đại thần Tôn Thất Thuyết, cận vệ nhà vua, cầm gươm nhảy ra,  cũng bị một tên lính Mường phóng một ngọn giáo đâm vào ngực chết. Nh́n thấy thảm cảnh ba người thân cận của ḿnh bị bọn phản tặc giết chết, vua Hàm Nghi, mặc dầu rất đau ḷng, vẫn cố gắng b́nh tĩnh, bước ra khỏi lều, cầm gươm chỉ vào mặt tên Trương Quang Ngọc mà nói : «Mi giết ta đi c̣n hơn là mang ta nộp cho Tây ». Vua Hàm Nghi nói chưa dứt lời th́ một tên lính Mường khác nhảy vào giật lấy gươm và ôm choàng ngang lưng, vác vua lên đặt vào vơng khiêng xuống thuyền. Thế là vua Hàm Nghi bị bắt lúc 17 tuổi. Ba ngày sau 14-11-1888, Vua nước Nam được đưa về Thuận Bài bằng thuyền ; Đồn này ở phía Bắc sông Gianh, bên kia phà Quảng Khê.

Khi nhà vua từ thuyền bước lên, quân đội Pháp do một thiếu tá chỉ huy, cử nhạc bồng súng chào mừng, th́ vua Hàm Nghi liền kéo khăn che mặt lại. Đến khi viên thiếu tá đọc lời chúc từ th́ vua nói : « Tôi không dám nhận lời chúc mừng của ông, v́ tôi chỉ là bề tôi của vua Hàm Nghi. Vua chúng tôi hiện ở trong rừng. Nếu tôi không bị ốm nặng, th́ tôi đă tẩu thoát với nhà vua rồi. » Ư nhà vua không tự nhận ḿnh là vua Hàm Nghi, các sĩ quan Pháp cũng hoang mang. Được tin vua Hàm Nghi đến Thuận Bài, các quan địa phương đến bái hạ, th́ nhà vua giả như không biết đến một ai. Nhưng lúc thấy ông Nguyễn Nhuận , thầy học cũ của ḿnh th́ nhà vua cúi đầu vái chào một cách hồn nhiên. Từ lúc ấy người Pháp hiện diện mới nắm chắc, đă bắt được trong tay ông vua bé nhỏ mà họ phải hao tổn bao nhiêu xương máu quân đội viễn chinh trong gần bốn năm trời. (Hương Giang Thái Văn Kiểm. Việt Nam Gấm Hoa. Làng Văn, Canada, 1997. Tr 203.)

Vua Hàm Nghi là con thứ 5 của Kiên Thái Vương Nguyễn Phúc Hồng Cai (em vua Tự Đức- Hồng Nhậm) và bà Phan Thị Thanh Nhàn. Em ruột vua Kiến Phước và vua Đồng Khánh. Hiện nay Kiên Thái Vương Phủ nằm đường Phan Đ́nh Phùng, Huế. Lên ngôi ngày 2-8-1884 lúc 13 tuổi. Năm 1885 nhân sự việc quan Phụ chính Đại thần Tôn Thất Thuyết hạ lệnh tấn công Đồn Mang Cá, nơi Pháp đồn trú, nhưng cuộc tấn công thất bại, Tôn Thất Thuyết đem cả triều đ́nh chạy ra Tuyên Hóa, Quảng B́nh truyền chiếu Cần Vương. Năm 1888 nhà vua bị kẻ hầu là Trương Quang Ngọc làm phản bắt nộp cho Pháp.

Tháng giêng 1889 bị đày sang Algérie, trên chiếc tàu mang tên Biên Ḥa, đi cùng có một người thông dịch tên Trần B́nh Thanh và một đầu bếp.  Vua Hàm Nghi được đại úy Đại Úy Henri de Vialar, sĩ quan tùy tùng của Toàn quyền Algerie, Tirman thay mặt tiếp đón và lo liệu mọi việc, nhà vua ở cách thủ đô Alger vài cây số trên đồi Mustapha Supérieur, sống trong Villa des Pins (Biệt Thự Tùng Hiên), ngôi biệt thự xung quanh có vườn hoa, có sân, đường vào nhà có hai hàng thông. Ngôi nhà ngày nay trở thành Sứ quán Nga, số 7 chemin du Prince D’Annam- Alger.

Năm 1905 Biệt thự Gia Long được xây cất do Guiauchoun, kiến trúc sư tại Alger thiết kế, và từ đó vua Hàm Nghi cưới vợ và ở đó cho đến cuối đời. Trong ngôi vườn này  nhà vua đă tạc những bức tượng lớn, về sau tượng đă được đem về một viện bảo tàng. Lúc đầu nhà vua không chịu học tiếng Pháp chỉ thông qua người thông dịch, nhưng sau đó 6,7 tháng, sống lẽ loi, không tiếp xúc ǵ được với người Việt Nam, thư từ đều bị chận lại, bị theo dơi, vua Hàm Nghi đă học tiếng Pháp. So với vua Dục Đức, bị giam bỏ đói, không ăn không uống trong ngục kín, vua Hiệp Ḥa, vua Kiến Phước bị bức tử, ép uống thuốc độc bởi các quan đại thần Việt Nam chuyên quyền, vua Đồng Khánh cũng  bị đầu độc, « nôn mửa ra máu đen, hấp hối 10 ngày ». Vua Hàm Nghi có số phận may mắn hơn. Tuy xa nước nhưng được hưởng trợ cấp 25000 đồng một năm, số tiền ấy khá lớn so với tiền thời bấy giờ, lấy từ ngân sách Đông Dương. Được người  đến dạy học, tiếng Pháp, học đàn dương cầm, học nhiếp ảnh, học vẽ tranh sơn dầu, học điêu khắc, học đánh kiếm và chơi đánh Tenis, đi xem hát, đi săn. Vua Hàm Nghi được giáng xuống làm Hoàng tử Ưng Lịch, nhưng cả đời vẫn là ông Hoàng tử có thể trở lại ngôi vua. Nhiều lần nhà vua được nêu trong danh sách những người kế vị sau cái chết vua Đồng Khánh, rồi sau khi vua Duy Tân bị đi đày..  nhưng rồi vua Hàm Nghi bị chính phủ Pháp bác bỏ v́  sợ nguy hiểm, không nắm chắc được con cờ trong tay. Vua Hàm Nghi khéo tay, có tài nghệ thuật và trở thành một nghệ sĩ  trong hoàn cảnh đó.

Ngày 15-11-1889,  Đại Úy Henri de Vialar đưa họa sĩ Marius Reynaude, từng đoạt giải nhất giải Hội Họa Roma đến thăm vua Hàm Nghi, và hỏi nhà vua có thích hội họa không. Vua Hàm Nghi đồng ư, thế là Reynaud đến dạy mỗi tuần hai buổi, thứ hai và thứ sáu. Vua Hàm Nghi học tiến bộ nhanh chóng, ngày nào cũng say sưa vẽ cả buổi, bất chấp thời tiết, và bệnh sốt rét c̣n lại trong thời gian ở chiến khu. Từ đam mê hội họa nhà vua đă được Reynaude giới thiệu mời tham gia vào các buổi gặp mặt văn nghệ sĩ tại Alger. Từ năm 1893, mỗi mùa hè vua Hàm Nghi được đi sang Pháp, cứ hai năm một lần. Dĩ nhiên là có người đi kèm, nhà vua không được gặp gỡ bất cứ người Đông Dương nào. Ngoài việc đi thăm các thắng cảnh, nhà vua đă đến học điêu khắc với Auguste Rodin, bậc thầy điêu khắc danh tiếng thế giới tại xưởng 182 rue l’Université Paris, quận 7. Rodin đối xử chân t́nh, thường mời về dự tiệc gia đ́nh như một người bạn thân. Và  nghệ thuật điêu khắc của vua Hàm Nghi ảnh hưởng phong cách điêu khắc cổ điển của Rodin.

Các tác phẩm điêu khắc của Tử Xuân Hàm Nghi trong bức ảnh chụp nhà vua ngồi phía trước, cho ta thấy những bức tượng bán thân phụ nữ, những thanh niên với thân h́nh tráng kiện, bắp thịt nổi cuộn như tượng Người suy tư của Rodin. Vua Hàm Nghi đă đi xem các buổi triển lăm các danh họa, điêu khắc gia đương thời như Gauguin năm 1899, Renoir, Monet, Boudelle… tại Grand Palais.  Nhà vua hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi các trường phái Lập thể, Da Da, Siêu Thực gây phong ba băo táp đầu thế kỷ 20. Vua Hàm Nghi và gia đ́nh cũng thường đến chơi nhà bà Judith Gauthier, nhà văn con gái văn hào Théophile Gauthier, người phụ nữ đầu tiên vào Hàn lâm Viện Goncourt, trong các tác phẩm bà có nói đến  Hoàng tử  Annam, và trên ngôi mộ bà mất năm 1917 tại Dinard, có hàng chữ viết bằng chữ Hán nét viết của vua Hàm Nghi.

Vua Hàm Nghi đă triển lăm lần đầu tiên tại Paris năm 1926, một năm trước Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương ra đời. Vua Hàm Nghi và họa sĩ Lê Văn Miến tốt nghiệp Trường Mỹ Thuật Paris năm 1894 là hai người Việt đầu tiên đi vào  Hội Họa Sơn Dầu.

 

Bức tranh Chiều tà của vua Hàm Nghi

 link: http://nhavantphcm.com.vn/doc-duong-van-hoc/buc-tranh-chieu-ta-cua-vua-ham-nghi-ai-mua.html ; http://www.sggp.org.vn/vanhoavannghe/2015/4/379930/

 

Vua Hàm Nghi vẽ nhiều tranh phong cảnh Algérie và Pháp bằng phong cách, kỹ thuật Hội Họa Tây Phương, nhưng với tâm hồn Việt Nam. Tranh của ông được đánh giá cao về hai mặt t́nh cảm và nghệ thuật. Theo cô Armandine Debat : « Tranh cấu trúc chặt chẽ, màu sắc chọn lọc, nội dung đi t́m cái đẹp của thiên nhiên, nhưng kín đáo, trầm buồn, u uẩn bởi nghệ thuật là phương tiện để thể hiện ḷng hoài nhớ quê hương. Ông sáng tác nhiều :  vẽ tranh sơn dầu, phấn tiên, điêu khắc đồng, thạch cao. Nếu như phần lớn chủ đề tranh của vua Hàm Nghi là phong cảnh, th́ trong điêu khắc, vua Hàm Nghi thể hiện những khuôn mặt phụ nữ hay con người qua những bức tượng bán thân. Vua Hàm Nghi luôn luôn thể hiện như “một nghệ sĩ phương tây, và một nghệ nhân Việt Nam”.

Trong những buổi tiếp tân tại gia đ́nh nam tước De Vialar tại Alger, vua Hàm Nghi quen biết ông Chánh Biện Lư toà Thượng Thẩm Alger François Laloë, ông góa vợ và có cô con gái  tên Marcelle Laloë, sang Alger cùng ông từ năm cô 16 tuổi. Hàm Nghi có cảm t́nh với cô gái, từ đó người ta thường thấy  hoàng  tử  luôn luôn mặc áo dài Việt Nam, khăn đóng, đi chơi với một cô đầm xinh đẹp áo đầm tây phương, trong một thành phố người Algérie ăn mặc áo dài và sắc phục của họ.

Ngày 4-11-1904, 15 năm sau ngày lưu đày,  vua Hàm  Nghi 32 tuổi, kết hôn cùng cô Marcelle Laloë (1884-1974), 20 tuổi tại Thánh đường toà Tổng Giám Mục Alger, do ông François đứng làm chủ hôn. Marcelle trở thành La princesse d’Annam, Vương phi An Nam..Vua Hàm Nghi được miễn không bó buộc phải theo đạo Thiên Chúa mới lấy vợ.  Vương phi v́ Hàm Nghi không c̣n là vua, và từ thời Gia Long có ba điều là không lập Hoàng Hậu, không phong Tể Tướng và không lấy Trạng Nguyên. Đến đời Bảo Đại là ngoại lệ, Nam Phương nhất định đ̣i tấn phong Hoàng Hậu và triều đ́nh Huế đă nhượng bộ. Hai ông bà sinh ra được ba người con :

Công chúa Như Mai (1905-1999)

Công chúa Như Lư (1908-2005)

Hoàng tử Minh Đức (1910-1990).

 

Công chúa Như Mai, hay Nhu May Marcelle Suzanne Henriette Ưng Lịch Hàm Nghi  d’Annam, sinh tại Biệt thự Tùng Hiên, El Biar ngày 17-8-1905 và mất ngày 1-11-1999. Từng đổ Thủ khoa vào trường Kỹ Sư Nông Lâm, sau khi học xong bà về với vua cha một thời gian rồi sang Pháp làm việc vùng Dordonne, Corrèze, đưa kỹ thuật trồng trọt giúp dân nghèo và được mọi người quư trọng. Bà thường mặc quốc phục Việt Nam,  khi báo chí hỏi,  công chúa đáp : Ăn mặc như thế là theo ư muốn Vua Hàm Nghi. Bà không lập gia đ́nh cả đời nghiên cứu Nông Nghiệp và làm việc. Bà thường xuyên hoạt động từ thiện xă hội. Công chúa Như Mai mua lâu đài Cosse từ năm cô 25 tuổi. (link: https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_Nh%C6%B0_Mai )

Nhà vua mất ngày  14-1-1944 tại Alger v́ bệnh ung thư dạ dày. Trong lúc Đệ Nhị Thế Chiến, hai cô gái sống ở Pháp không về được. Hoàng Tử Minh Đức, lúc đó là  Thiếu Tá chỉ huy Chiến Xa về dự đám tang cha.

- Công chúa Như Lư, Nguyễn Phúc Như Lư sinh năm 1908. Học Dược, nhưng sau khi lập gia đ́nh ngày 20-4-1033 với François Barthomivat, Bá Tước de la Besse (1905-1987) Đại Tá Không Quân, bà ở nhà chăm sóc con cái. Hai ông bà ở lâu đài Château de la Nauche. Vigeois, Dordonne. Có 3 con, 1 trai, 2 gái.

-Philippe Barthomivat, bá tước de la Besse, sinh ngày 25-2-1937 tại Château de la Nauche (Vigeois) két hôn với Jane Boardman, không có con.

-Françoise Barthomivat de la Besse, kết hôn với ông Jacques Matis de Bisschop, có 2 trai, 1 gái : Marc Matis de Bischop sinh ngày 31-1-1960 kết hôn với Véronique Dupuis ; Luc Matis de Bischop ; Hélène Matis de Bischop

-Anne Alice Marie Barthomivat de la Besse kết hôn với Guy Dabat nên gọi là Anne Dabat, có 3 con trai, 1 con gái : Philippe Dabat, François Dabat, Jean Dabat, Maylid Dabat.

Những năm cuối đời Hoàng Hậu Nam Phương chuyển về sống gần Château de la Nauche của gia đ́nh công chúa Như Lư. Bà có dự đám tang Hoàng Hậu Nam Phương năm 1964. Mộ Nam Phương nằm trong phần mộ  ḍng họ bá tước de la Besse. Năm 1965 công chúa Như Lư cải táng mộ vua Hàm Nghi từ Alger về làng Thonac, chị em Như Mai, Minh Đức cũng nằm đây.

Năm 1987 Bá tước de la Besse qua đời. Ngày 9-7-2005 công chúa Như Lư qua đời tại Château de la Nauche (Vigeois) Dordonne thọ 96 tuổi. Bà được chôn cất tại Château de Losse làng Thonac. Sinh thời bà có về Việt Nam, nguyện đem hài cốt vua cha về Việt Nam nhưng ư nguyện chưa thành th́ bà mất.

- Hoàng Tử Minh Đức (1910-1990) Jean Ưng Lịch Hàm Nghi d’Annam, sinh tại biệt thự Gia Long El Biar ngày 6-7-1910. Kết hôn ngày 14-12-1945 với Renée Paule Bonnaud, tức Renée Paule Minh Đức sinh 8-10-1918. Học trường Vơ Bị Saint Cyr. Sau Đệ Nhị Thế Chiến (1939-1945) ở trong quân đội Pháp với cấp Thiếu tá chỉ huy chiến xa. Trong lúc ông đóng quân tại bờ bồ Constanz vùng chiếm đóng Pháp, sau khi Đức thua trận, ông được lệnh đưa sang  tái chiếm Việt Nam  trong quân đội Pháp. Ông tuyên bố với chính phủ Pháp rằng : « Ông không thể cầm súng bắn lại đồng bào ông. Nếu chính phủ Pháp muốn đưa ông ra ṭa án binh, th́ cứ đưa. Ông không chịu qua Việt Nam đánh giặc cho Pháp, chống lại Việt Nam ». Chuyện này do một sĩ quan người Pháp, đồng đội với ông Minh Đức lúc ấy, sau này vào giúp việc bộ Ngoại giao Pháp, lên cấp Đại sứ Jean de Latour Dejean bạn thân của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thọ kể cho ông nghe (Nguyễn Xuân Thọ. Bước đầu sự thiết lập hệ thống thuộc địa Pháp ở Việt Nam 1858-1897. TGXB. Paris. California 1995. tr 419).  Sau chính phủ  Pháp điều ông phục vụ một đơn vị lính Lê Dương tại Alger. Ông về hưu với quân hàm Đại Tá, mất năm 1990 thọ 80 tuổi.

Đă 130  năm qua, nhân dân Việt Nam vẫn nhớ đến vị vua anh hùng. Ước mơ di hài nhà vua một ngày nào đó trở về quê hương trong khu lăng tẩm và tại Huế có được một Viện Bảo Tàng vua Hàm Nghi chưng bày các tác phẩm và di vật nhà vua. Đây là một việc làm mang tầm vóc quốc gia, nếu Bộ Văn Hóa và Du Lịch, và Thành phố Huế nhận lănh trách nhiệm với những dự án tốt, hoàn hảo mới có thể thuyết phục được gia đ́nh nhà vua. Không ai có thể tặng những di sản quư báu, nếu nơi tiếp nhận không có những cơ sở xứng đáng, việc bảo quản tổ chức không chu đáo.

 

Paris ngày 21-12-2015

PHẠM TRỌNG CHÁNH

Tiến sĩ Khoa Học Giáo Dục Viện Đại Học Paris V; nhà điêu khắc.

 

 

Tác giả: Hồ Xuân Hương nàng là ai ? Khuê Văn 2000 ;  Nguyễn Du , Mười năm gió bụi và mối t́nh Hồ Xuân Hương,  Khuê Văn Paris 2010; Truyện Thơ Odyssée qua 12110 câu thơ lục bát, Khuê Văn 2005; Sử Thi Iliade qua 16933 câu thơ lục bát, Khuê Văn 2009; Tự điển t́nh yêu bằng thơ t́nh Xuân Diệu, Khuê Văn 201; Giáo Dục Việt Nam thời Pháp thuộc (1940-1945) Paris 1976; Giáo Dục Miền Nam Việt Nam 1954-1975, Paris 1980; Thơ t́nh Nhất Uyên (Huy Cận, Xuân Diệu đề tựa), Paris, 1996; Công cha như núi Trường Sơn 1975. Cánh chim từ vùng lửa đỏ (thơ nhạc với Tốn Thất Lập) HSVST 1974; Bóng thời gian, Thời gian ta măi măi c̣n xanh (với Nguyễn Đăng Hưng Liège 1972); Chiêm Bao Trắng, Thơ Sàigon 1969

 

 

 


 

 

Mời đọc những bài viết khác của cùng tác giả :

 

Nguyễn Du qua sông hoài nhớ Văn Thiên Tường - TS. Phạm Trọng Chánh

Đầu thế kỷ 20, những người Việt Nam đi làm cách mạng thuộc ḷng hai câu thơ :  Nhân sinh tự cổ thùy vô tử. Lưu thủ đan tâm chiếu hăn ...

 

Tiểu sử Nguyễn Du qua những phát hiện mới - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du có quyển Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân không phải lúc đi sứ năm 1813 mà có từ năm 1790 tại Hàng Châu. Giáo Sư ...

 

 

Đi t́m Cổ Nguyệt Đường và mối t́nh Hồ Xuân Hương và Nguyễn Du - TS.Phạm Trọng Chánh

Mùa hè 2011, sau một chuyến du hành khắp nước, tôi dành 5 ngày về ở tại Làng Nghi Tàm trên đường Xuân Diệu. Suốt năm ngày dù trời mưa ...

 

Tiếc thương Nhạc sĩ thiên tài Nguyễn Thiên Đạo (1940-2015) - TS.Phạm Trọng Chánh

Sáng ngày 27-11-2015 tôi  đến nghĩa trang Père Lachaise để tiễn nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo đến nơi yên nghỉ cuối cùng; sau khi hỏa táng, anh sẽ nằm trong ...

Hoàng Hạc Lâu qua thi ca các sứ thần nước Nam - Phạm Trọng Chánh

Hoàng Hạc Lâu  được xây dựng tại Vũ Hán từ năm 223  do Tôn Quyền thời Tam Quốc : khi xây cổ thành Hạ Khẩu, phía Tây giáp Trường Giang, góc ...

 

Nguyễn Du qua đ́nh Tô Tần - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du có hai bài thơ viết về   đ́nh Tô Tần  khi đi qua cố kinh  Lạc Dương, nơi quê hương Tô Tần. Lạc Dương là một trong 4 kinh ...

 

 

Nguyễn Du trên quê hương Khuất Nguyên - TS.Phạm Trọng Chánh

Khi đi qua Trung quốc, Nguyễn Du đă nhiều lần đến nước Sở, quê hương  Khuất Nguyên:  Năm 1788- 1790 trong thời  tuổi trẻ đi giang hồ Trung Quốc  lượt ...

 

Nguyễn Du trên quê hương Đỗ Phủ - TS.Phạm Trọng Chánh

Đỗ Phủ (712-770)  thời nhà Đường, sống trong thời đại loạn An Lộc Sơn  trong 8 năm, làm tiêu hao 2/3 dân số Trung Quốc. Năm 755 nước này có ...

 

Nguyễn Du đi sứ trên quê hương Lư Bạch - TS.Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du lấy bút hiệu là Thanh Hiên, kết hợp từ chữ Thanh, bút hiệu Thanh Liên của thi hào Lư Bạch (701-762), và chữ Hiên thường dùng của gia ...

 

Đi theo hành tŕnh “Bắc hành tạp lục” của Nguyễn Du - TS.Phạm Trọng Chánh

Đọc “Bắc Hành Tạp Lục” nhiều nhà nghiên cứu có cảm giác Nguyễn Du rất cô đơn trước cảnh sắc và  con người tại Trung Quốc. TS Nguyễn Thị Nương ...

Tưởng nhớ Giáo sư Trần Văn Khê - TS.Phạm Trọng Chánh

Thuở thư sinh lên đường du học Âu Châu  năm 1970, túi đàn cặp sách, tuổi hai mươi : «  cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm », hành trang tôi ...

Mối t́nh “ông vua thơ Nôm” Lê Thánh Tông và Trường-Lạc hoàng hậu - TS.Phạm Trọng Chánh

Phạm Đ́nh Hổ trong Tang thương ngẫu lục quyển II,  tr 232 có chép chuyện vua Lê Thánh Tông và Trường Lạc Hoàng Hậu, một chuyện t́nh tuyệt đẹp, giữa ...

Kỷ niệm với Họa Sư LÊ BÁ ĐẢNG (1921-2015) - Ts Phạm Trọng Chánh

Những năm 1973-1976, đến Paris  tôi bắt đầu công việc sinh viên, vừa làm vừa học, là kư tên và đánh số giùm tranh litho cho  Họa sĩ Lê Bá ...

Hồ Sĩ Đống (1739-1785) - bậc thầy thi ca thời Lê trung hưng - TS. Phạm Trọng Chánh

Hồ Sĩ Đống được Phạm Đ́nh Hổ trong Vũ Trung tùy bút, bài Thi ca kể tên cùng Nguyễn Tông Khuê, Nguyễn Huy Oánh là ba bậc thầy phục hưng ...

 Đọc bài “Về cuốn sách Lịch Sử Việt Nam được cho là kiệt tác sử học” - TS Phạm Trọng Chánh.

Nhân đọc bài : Về cuốn sách được cho là kiệt tác sử học của ông Tiến Anh Hồng Quang đăng trên Nhân Dân Điện tử thứ năm 27-1-2014. Bài viết có nhiều hiểu lầm; Giáo sư Lê Thành Khôi nay đă lớn tuổi 93 tuổi, chẳng phải bận rộn với bài viết nhỏ mọn này, là môn sinh Giáo sư Lê Thành Khôi tôi xin thay mặt Giáo sư trả lời các điểm thắc mắc của ông Tiến Anh Hồng Quang.

Nguyễn Tông Khuê - bậc thầy thi ca đời Lê Trung Hưng - TS. Phạm Trọng Chánh

Phạm Đ́nh Hổ trong Vũ Trung Tùy Bút có nói đến ba nhà thơ lớn, ba bậc thầy thi ca thời Lê Trung Hưng : Nguyễn Tông Khuê (1693-1767), Nguyễn Huy ...

GS.Lê Thành Khôi & lịch sử Việt Nam - TS.Phạm Trọng Chánh

Cuối tháng 8-2014  Nhà Xuất bản Thế Giới Hà Nội cho ra mắt quyển  « Lịch Sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XX » của Giáo Sư Lê Thành ...

Đọc sách : "Đạo Cao Đài và Victor Hugo" của TS.Trần Thu Dung - TS.Phạm Trọng Chánh

Victor Hugo là một nhà văn lớn, nhà chính trị Cộng ḥa  Pháp, chống lại Đế Chế Napoléon III, từng phải lưu vong xa nước 17 năm. Ông qua đời ...

Patrick Modiano giải Nobel văn chương 2014 - TS.Phạm Trọng Chánh

Sinh ngày 30-7-1945 tại Boulogne Billancourt, ngoại ô Paris, tác giả hơn 30 quyển tiểu thuyết, truyện phim, giải thưởng Văn Chương Hàn Lâm Viện Pháp, giải thưởng Goncourt, tác ...

Hồ Xuân Hương đi buôn (1807-1811) : “mẹ già nhà túng, ăn ở không yên ổn” - TS. Phạm Trọng Chánh

Trong bài tựa Lưu Hương Kư, Tốn Phong viết:  “ Từ đó  (sau lần đến thăm xuân 1807) có những lúc tôi phải vào Nam, ra Bắc, không thể cùng ...

Nguyễn Du : Ra Bắc 1796, t́nh duyên tan vỡ - Ts.Phạm Ttrọng Chánh

Nguyễn Du cho rằng việc vào Nam từ năm 1794 đến 1796 là hoài công, vô ích. Và mong rằng việc ra Bắc năm 1796 sẽ làm nên việc.  Sau ...

Đọc sách : Nguyễn Du trên đường gió bụi của Hoàng Khôi - Nhà Xuất bản Văn Học. Hà Nội- 2013 - Ts.Phạm Trọng Chánh

Có ǵ vui hơn, khi những thành quả nghiên cứu văn học của ḿnh được bè bạn Hội Kiều Học trong nước hưởng ứng viết thành tiểu thuyết.  Nhận được ...

 Hồ Xuân Hương cô hàng bán sách phố Nam thành Thăng Long (1804-1807) - TS. Phạm Trọng Chánh

Khoảng 10 năm trước năm 1813 Tốn Phong đă đến thăm  Xuân Hương Hồ Phi Mai tại hiệu sách Xuân Hương, Phố Nam thành Thăng Long, thuở ấy nàng ở ...

Nguyễn Du : những mỹ nhân trên đường mười năm gió bụi (1786-1796) - TS. Phạm Trọng Chánh

Sau ba năm đi giang hồ Trung Quốc, Nguyễn Du trở về ở tại Thăng Long từ cuối năm 1790 cho đến năm 1794. Đó là ba năm « Chữ t́nh ... 

Nguyễn Du gặp Đoàn Nguyễn Tuấn, sứ đoàn Tây Sơn tại Hoàng Châu 1790 - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du sau khi đậu Tam Trường (1783) ở Trường thi Sơn Nam lúc 17 tuổi, được anh là Nguyễn Khản, Thượng Thư Bộ Lại kiêm Trấn thủ Hưng Hóa, ...

Nguyễn Du : nhà sư Chí Hiên “Giang Bắc, Giang Nam túi tiền không” (1788-1790) 
TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du, mang danh hiệu Chí Hiên, danh hiệu Nguyễn Du dùng cho đến năm 1796, kư tên hai bài thơ  tặng Hồ Xuân Hương, lưu lại trong Lưu Hương ...

Nguyễn Du chia tay Nguyễn Đại Lang, Nguyễn Sĩ Hữu tại Liễu Châu 1788 - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du gọi cuộc đời từ 20 đến 30 tuổi của ḿnh là « 10 năm gió bụi » (1786-1796), gia phả và sách vở giáo khoa trăm năm qua  lại viết ...

Nguyễn Du từ Thái Nguyên sang Vân Nam cuối năm 1787 - TS. Phạm Trọng Chánh

Bao nhiêu năm nghiên cứu về Nguyễn Du, chúng ta đă biết hết cuộc đời Nguyễn Du chưa ?  Nguyễn Du có quyển Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm .

Dịch chương “Nhă Ca”, một dâm thơ trong Cựu ước - TS. Phạm Trọng Chánh

“Nhă Ca”  (CANTIQUES) là một tác phẩm văn chương cổ đại của dân tộc Do Thái, cách chúng ta khoảng 630 năm trước Tây lịch. Một áng văn chương trữ ...

Đọc Lưu Hương Kư của Hồ Xuân Hương - TS. Phạm Trọng Chánh

Giữa thời điểm các nhà sách hải ngoại thi nhau đóng cửa, người đọc tiếng Việt ngày càng thưa thớt, tác giả gửi sách đi cho các nhà sách, không

Hồ Xuân Hương và quan Hiệp Trấn Sơn Nam Thượng Trần Ngọc Quán - Phạm Trọng Chánh

Trần Ngọc Quán quê Nghệ An, trước làm quan Cai Bạ doanh Quảng Đức (Chức vụ đứng đầu một doanh, tỉnh Thừa Thiên ngày sau). Tháng 2 năm Ất ..

Hồ Xuân Hương và Phật giáo - TS. Phạm Trọng Chánh

Điều nghịch lư trong thơ truyền khẩu gán cho Hồ Xuân Hương là Xuân Hương thường đi chùa, cuối đời có đi tu một thời gian, nhưng trong thơ lại ...

* Đối thoại: Sở tri chướng và kinh tế thị trường – Phạm Trọng Chánh, Ph.D., Paris, Pháp,  
              Link :
http://giaodiemonline.com/baiup/DTGH(3).htm