TIẾC THƯƠNG NHẠC SĨ THIÊN TÀI

NGUYỄN THIÊN ĐẠO

(1940-2015)

 

TS. Phạm Trọng Chánh

 

 

            Sáng ngày 27-11-2015 tôi  đến nghĩa trang Père Lachaise để tiễn nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo đến nơi yên nghỉ cuối cùng; sau khi hỏa táng, anh sẽ nằm trong ngôi mộ gia đ́nh, đây cũng là nơi nhạc sĩ Chopin yên giấc ngàn thu nhưng trái tim th́ trở về quê hương Ba Lan. Nguyễn Thiên Đạo cũng thế, anh nằm ở Paris nhưng trái tim và tâm hồn anh từ lúc sống đến lúc chết luôn luôn hướng về Việt Nam.

            Buổi sáng Paris trời lạnh sương mù, nước Pháp đang để tang 130 nạn nhân bị tàn sát bởi khủng bố Nhà nước Hồi Giáo IS và nghi lễ tại điện Invalide. Nhưng Việt Kiều tại Pháp càng xúc động hơn trước sự ra đi của anh Nguyễn Thiên Đạo. Buổi  tang lễ anh với sự hiện diện của đông đảo mọi người, từ Đại Sứ Việt Nam đến các bạn bè thân hữu. Nhạc tiễn đưa anh là  ca khúc Khai Giác anh viết nhân Đại Lễ Phật Đản Liên Hiệp Quốc Vesak năm 2008 tại Việt Nam.

 

 

Chương tŕnh biểu diễn Nhạc giao hưởng “Khai giác” do tác giả nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo
điều khiển tại Đại lễ Phật đàn LHQ Vesak 2008 tại Hà Nội,

link: http://thuvienhoasen.org/p69a19167/le-be-mac-dai-le-phat-dan-lien-hiep-quoc-2008

  

            Nhạc sĩ thiên tài Nguyễn Thiên Đạo vừa qua đời tại Paris, ngày 20-11-2015 hưởng thọ 75 tuổi,  thêm một danh nhân người Việt Nam có tên trong tự điển Petit Larousse, Petit Robert « nhạc sĩ tài năng tác giả của ḍng nhạc hợp lưu Đông Tây »  ra đi. Hơn 45 năm gặp gỡ anh đồng hội, đồng thuyền, buổi sáng sớm tại vườn Luxembourg tôi gặp anh đều đặn chạy bộ mỗi ngày, buổi trưa ghé lại quán Monge nơi ḥ hẹn người Việt tại Paris, anh ngồi đó. Mỗi năm đi Tết Việt Nam dàn hợp xướng năm nào cũng do anh điều khiển. Giờ anh ra đi tôi không khỏi bùi ngùi cảm xúc.

            Sống trong một thành phố văn hóa, nghệ thuật, người tài trăm nước đổ về đây, nơi Unesco chọn làm trụ sở, anh vươn lên để đoạt giải thưởng André Caplet năm 1983 của Hàn Lâm Viện Mỹ Thuật Pháp, Giải thưởng Gian Carlo Menoti toàn bộ tác phẩm của ḿnh năm 1995, được mời trong các đại hội Âm Nhạc Quốc Tế, được huân chương Hiệp sĩ nước Pháp không phải là điều dễ dàng.

            Anh là một trong năm ba người những người hiếm có sống được nghề sáng tác âm nhạc đương đại, mà không phải đi dạy nhạc hay đánh đàn cho một thính pḥng nào khác. Anh được những đơn đặt hàng thường xuyên các bản ḥa tấu, giao hưởng hiện đại tầm cở quốc gia và quốc tế cho các Đại nhạc hội uy tín. Anh được một nhà xuất bản nhạc uy tín  Paris đặt mua hết những ǵ anh sáng tác, trả tác quyền đều đặn.  Nói theo ngôn ngữ của Tống Ngọc thời Xuân Thu Chiến Quốc, sáng tác anh thuộc loại Dương Xuân Bạch Tuyết của Sư Khoáng, là những sáng tác khi tŕnh diễn cả nước chỉ có 10 người khen, nhưng 10 người đó là bậc thầy âm nhạc thế giới hiện đại, th́ ta phải dựa cột mà nghe. Thế giới ngày nay mỗi ngành nghề khoa học, nghệ thuật đi rất xa, khi nghe hai vị giáo sư tranh luận nhau th́ sinh viên chỉ ngồi nghe lỏm bỏm, c̣n phải học rất nhiều mới hiểu hết được. Ở xă hội Tây Phương, ngoài chương tŕnh học phổ thông, trẻ em c̣n học thêm bên cạnh 12, 14 năm âm nhạc hay hội họa; học thêm một nhạc khí như đàn dương cầm, đàn vĩ cầm..., học nhạc lư; hệ thống học viện âm nhạc  có khắp thành phố, quận, huyện.., người b́nh thường cầm bản nhạc có thể hát được. Thật khó khăn cho anh, khi đem âm nhạc nghệ thuật ấy trở về quê hương.

            Tôi gặp anh Đạo từ những năm 1970, khi tôi mới du học mang tiếng hát Hát cho đồng bào tôi nghe của anh Tôn Thất Lập và phong trào sinh viên học sinh ra phổ biến tại hải ngoại. Tôi kính trọng anh một nhà soạn nhạc tôi khâm phục, và anh cũng trân trọng tôi một nhà thơ. Từ những tập thơ thời sinh viên, tập thơ Cánh chim từ vùng lửa đỏ, in chung với nhạc sĩ Tôn Thất Lập năm 1974; Công cha như núi Trường Sơn in năm 1975 đến bản dịch thơ lục bát hai truyện thơ Odyssée và Illiade của thi hào Homère tôi đều tặng anh, anh trân trọng, xem rất kỹ, anh trân trọng và khuyến kích. Được anh hiểu và cổ vơ một công tŕnh làm việc mười năm của ḿnh, không ǵ vui sướng hơn. Anh thường mời tôi đi dự những buổi ḥa nhạc của anh. Các vở nhạc kịch, hay ḥa tấu của anh thường được tŕnh diễn tại : Sall Favart, Opéra Comique de Paris, Espace Pierre Cardin ở Đại lộ Champs-Élysées… những nơi trang trọng nhất Paris. Được vào chương tŕnh tŕnh diễn các nơi này ít ai mơ tưởng đến.

 

Nguyễn Thiên Đạo

link:  https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%85n_Thi%C3%AAn_%C4%90%E1%BA%A1o

 

            Nghe nhạc anh, nhiều người ngỡ ngàng, anh dùng nhiều âm thanh bộ gơ, nhiều nhạc cụ tân kỳ, chưa từng thấy bao giờ, cả tiếng đàn vĩ cầm cũng đầy những âm thanh lạ tai, hoàn toàn khác lạ với khái niệm âm nhạc mà người ta thường có. Tại Đông phương chúng ta thường lập lại, một loại tranh thủy mặc, một điệu hát bộ, hát vọng cổ chúng ta cứ sáng tác lập đi lập lại. Tại Tây phương họ luôn luôn t́m cái mới, muốn vượt lên trên hàng chục ngàn người nghệ sĩ khác, sau khi học hỏi những cổ điển, người sáng tạo phải t́m ra cái mới mẻ của riêng ḿnh, không lập lại người khác, tạo nên những trường phái mới. Nhạc đương đại quan niệm tất cả âm thanh đều là âm nhạc, từ tiếng mưa, tiếng gió, tiếng suối reo, tiếng chim ca, tiếng thông reo, và cả sự im lặng… cũng là âm nhạc, người nhạc sĩ viết về mùa xuân phải tạo dựng lại những âm thanh mùa xuân, viết về mùa thu phải nghe được tiếng lá vàng rơi. Dùng các bộ gơ, nhiều khi phải sáng tạo ra các dụng cụ âm nhạc; nhạc đương đại gần gũi với âm thanh nhạc phim. Những sáng tác  Nguyễn Thiên Đạo trong đấu tranh,  tấu khúc  Thành đồng tổ quốc, ta nghe từ tiếng bi thương trong tù, tiếng đạn bom, đến những bước chân xuống đường… Vở ca nhạc kịch Trương Chi Mỵ Nương, họa sư Lê Bá Đảng vẽ kiểu áo quần, trang trí, Nguyễn Thiên Đạo đă đưa huyền thoại Việt Nam vào thế giới âm thanh đương đại.

            Nói đến nhạc sĩ, người ta thường nghĩ đến một người có đời sống buông thả mọi bề từ bề ngoài đến đời sống đạo đức t́nh cảm, làm việc tùy hứng, nhưng ở gần một nhạc sĩ thiên tài như anh mới thấy điều đó là lầm. Anh luôn luôn chỉnh tề, làm việc tận tâm chính xác với âm thanh như một nhà toán học với con số, sai một ly đi một dậm. Khi điều khiển dàn nhạc thấy anh như một người lên đồng, âm thanh như tiếng động sao mai, sao chổi, khi như tiếng gió, tiếng mưa, tiếng chim trong bầu trời vũ trụ, thấy anh như đùa bởn với âm thanh, nhưng sự thật anh làm việc không ngừng, mỗi ngày anh làm việc giờ giấc  nghiêm chỉnh, chú tâm hết ḿnh, sức sáng tác lao động trí óc đáng kính phục.  96 tác phẩm giao hưởng, nhạc kịch được anh sáng tác, nhiều tác phẩm đoạt giải.

            Quê hương anh tại Hà Đông nhưng anh sống tại số 19 Tràng Tiền Hà Nội, sang Pháp từ năm 13 tuổi năm 1953, năm 1963 anh vào trường Quốc Gia Sư Phạm Âm Nhạc Paris, bốn năm sau anh ra trường anh được giải nhất Âm Nhạc, nhưng anh không chọn việc dạy nhạc mà đi theo con đường sáng tác.     Điều may mắn nhất trong đời là anh được học  sáng tác với Giáo sư Olivier Messiaen, là nhà soạn nhạc ảnh hưởng nhất âm nhạc hiện đại nửa thế kỷ sau thế kỷ XX tại Conservatoire National Supérieur de Musique et de Danse de Paris. Olivier Messiaen sinh năm 1908 tại Avignon và mất năm 1992 tại Clichy, vùng Paris. Ông c̣n là một nhạc sĩ dương cầm, nhà soạn nhạc phong cầm nhà thờ, ông đàn cho thánh đường Trinité Paris suốt 61 năm, những tác phẩm đầu tiên đưa ông lên vinh quang là nhạc thánh ca, nhưng rồi ông trở thành một nhà chim ca, đi kư âm tất cả tiếng hót các loài chim và soạn thành nhạc, ông trở thành một giáo sư nhạc học, âm nhạc điểu học danh tiếng thế giới. Giáo sư Olivier Messiaen, đào tạo nhiều thế hệ nhiều học tṛ trên thế giới, năm 2008 kỷ niệm 100 năm ngày sinh. Năm Messiean được cử hành bằng 600 buổi ḥa nhạc trên 27 quốc gia, tại 147 thành phố lớn. Trong đó có 175 buổi tại Pháp. Trong 5 học tṛ ưu tú  danh tiếng của Olivier Messiaen có Pierre Boulez (Pháp), Karlheinz Stockhausen (Đức), Iannis Xenakis (Hy Lạp), George Benjamin (Anh) và Nguyễn Thiên Đạo (Việt Nam). Olivier Messiaen ngợi ca Nguyễn Thiên Đạo là một nhà sáng tác âm nhạc kỳ tài, ưu tú.

 

Nhạc sư Olivier Messiaen

Link: http://wordpress.themusicpoint.net/?page_id=3084&lang=en ;
https://en.wikipedia.org/wiki/Olivier_Messiaen

 

            Tuy sang Pháp từ năm 13 tuổi, nhưng anh Đạo lúc nào cũng hănh diện ḿnh là người Việt Nam. Mỗi lần anh đoạt giải anh  cho treo cờ, cất tiếng nhạc quốc ca Việt Nam, mời Đại Sứ Việt Nam đến tham dự, ngay từ lúc Việt Nam chỉ có Ban Tổng Đại Diện Việt Nam DCCH, chưa ai biết cờ Việt Nam ra sao. Anh đặt tên những bản ḥa tấu của anh là : Tuyến Lửa, Thành Đồng Tổ Quốc, Bà Mẹ Việt Nam, Mỵ Châu Trọng Thủy, Sóng nhạc Trương Chi, Sóng hồn, Khai Nhạc, Hồn thiêng sông núi, Rồng bay khai nhạc, Khai giác...  Tôi thường đùa với anh, một ḿnh anh là một Đoàn Văn Hóa Việt Nam chiếm lĩnh đỉnh cao Âm nhạc đương đại. Nhưng anh không chỉ một ḿnh, chiều thứ bảy nào anh cũng có mặt tập hợp xướng cho Ban hợp xướng Việt Kiều tại Pháp  từ năm chục có khi lên đến cả trăm người để hát vào dịp tết tại Paris  hay đi khắp các tỉnh tŕnh diễn. Những lúc này không thấy anh lên đồng với những âm thanh vũ trụ, mà là ông thầy nghiêm khắc từng giọng hát lời ca nghiêm chỉnh. Không ai dám đùa chuyện âm nhạc với anh, anh là một người làm cái ǵ cũng phải đến nơi đến chốn hoàn hảo. Anh bé nhỏ người nhưng gặp anh ai cũng thấy anh toát lên một sức sống, một ư chí mănh liệt.

            Anh tham gia phong trào Việt kiều từ khi BS Nguyễn Khắc Viện c̣n ở Paris trước năm 1963 khi c̣n thiếu niên. Anh sát cánh cùng các bác lính thợ, công nhân thời Đệ nhị thế chiến, gầy dựng phong trào từ lúc chưa được nhà nước Pháp công nhận là một hội đoàn, trải qua nhiều nhiệm vụ trong Chủ tịch đoàn Hội Người Việt Nam tại Pháp. Điều đáng phục là anh học trường Pháp từ năm 14 tuổi, nhưng cả kiến thức văn hóa Việt Nam và Đông Phương anh đều tự học, tự đọc sách t́m hiểu, khi anh nói chuyện anh không chỉ hiểu biết về âm nhạc, về văn hóa Tây Phương mà về Đông Phương anh cũng sâu rộng như một nhà hiền triết trong Lăo ngoài Khổng và cả Phật nữa.  Những năm cuối đời anh cho in trong nước quyển hồi kư Sống lửa, Nguyễn Thụy Kha đề tựa, Hội Nhà Văn Xuất bản.

 

Link: http://60giay.org/Van-Hoa/Nhac-sy-Nguyen-Thien-Dao-qua-doi-83797.html

 

            Những buổi trưa tại quán Monge của Hội Việt Kiều, tôi thường có dịp nói chuyện cùng anh, có lần anh kể chuyện, gia phả nhà anh gốc tích là một tù binh Chăm, trong 30 000 tù binh vua Lê Thánh Tông đem về cho định cư ở tỉnh Hà Đông. Tôi  nói với anh tôi gốc người B́nh Thuận, trong  gần 250  năm sông Gianh, Lũy Thầy làm biên giới, đi theo chúa Nguyễn Hoàng vào trấn đóng Thuận Hóa được 5000 người. Người Việt ở Thuận Hóa từ trước không quá trăm ngàn người, cộng với vài người chạy về Nam như Đào Duy Từ, Nguyễn Hữu Tiến... về sau chúa Nguyễn có bắt được 30 000 tù binh chúa Trịnh chia đều cho mỗi làng được 5 người, máu nguyên thủy chánh hiệu con rồng cháu tiên giống như xổ số. Thế mà các sử gia chép người Việt nam tiến, tưởng chừng như người Việt vào vùng không, đất trống  gây tội phạm diệt chủng mười triệu dân tộc Chăm rồi đem dân Việt thay thế (!)

            Sử gia Việt Nam phần lớn lấy nguồn tư liệu từ phương Bắc Trung Quốc, mà không biết ǵ đến phương Nam, không hề biết phía Nam có các vương quốc rất hùng mạnh : Phù Nam từ trước công nguyên đă có thương thuyền giao thiệp với La Mă;  Kinh thành Angkor bấy giờ khoảng một triệu dân c̣n đông hơn cả Trường An, Trung Quốc, đ́nh đài chạm vàng đá quư óng ánh, hệ thống kính đào quy mô, văn hóa chạm trổ trên đá các sử thi dài hằng cây số  mỗi bốn mặt cung thành. Người Việt Nam trong khi c̣n ở vùng núi Phú Thọ, th́ Chiêm Thành đă có những chiếc ghe bầu trọng tải  5 tấn đi khắp nơi. Nước Chiêm v́ đánh vương quốc  Chân Lạp quá hùng mạnh này nên kiệt lực, suy yếu. Các sử gia cũng không lưu ư Champa là một quốc gia Phật Giáo, vua Lư Thánh Tông từng rước về nhà sư Thảo Đường lập nên một phái thiền Việt Nam. Khi trào lưu Hồi Giáo thánh chiến chiếm cả Indonésia, Mă Lai, một phần Phi Luật Tân,  lan đến Champa, triều đ́nh Champa bỗng trở nên hung hăn. Các sử gia Việt Nam cũng không hay biết ảnh hưởng Hồi Giáo,  đế quốc Ottoman, khi Chế Bồng Nga đem quân ba lần đánh Đại Việt, các vua Chiêm tàn phá Angkor. Hồi Giáo mới du nhập mà người Champa theo Phật Giáo bỗng dưng biến mất. Nếu các chúa Nguyễn diệt chủng người Chăm tại sao được xưng tụng là chúa Hiền, chúa Săi…

             Hơn hai trăm năm mươi năm ngăn chia sông Gianh lấy đâu ra người Việt để Nam tiến, người Việt ở Nam Kỳ lục tỉnh đều gốc Nam, Ngăi, B́nh, Phú, cộng với dân bản địa và vài ngàn người Minh Hương, bỏ nước chọn nơi đất lành chim đậu v́ không muốn bị Măn Thanh thống trị . Các ngôi chùa cổ miền Nam đều do các nhà sư gốc từ B́nh Định, Phú Yên lập nên. Yếu tố thống nhất  và thành công dễ dàng của các chúa Nguyễn: không phải người Việt Nam diệt chủng Champa, mà là Phật Giáo đă kết hợp hai dân tộc trước sự tàn bạo của Hồi Giáo thánh chiến. Hồi Giáo từ lúc khởi đầu đă dùng chiến tranh để bành trướng, người nào không theo th́ rơi đầu trước lưỡi gươm tàn bạo, ngày nay người Hồi giáo cực đoan c̣n như thế này th́ thời Trung Cổ ra sao ? Nếu không được người Chăm Phật Giáo ủng hộ, chúa Nguyễn không thể đứng vững được. Phải sang Ấn Độ nh́n sự hủy hoại của Hồi Giáo đối với các thánh địa Phật Giáo, mới hiểu rơ sự tàn phá của Đồng Dương, trung tâm Phật Giáo của Champa, hiểu v́ đâu nông dân các tỉnh miền Trung khi đào đất thường gặp những tượng Phật chôn dấu. Hiểu người Chăm Phật Giáo xem chúa Nguyễn là chúa của ḿnh, gọi bằng cái tên thân mật Săi Vương, tương đương với cái tên Phật Hoàng của người Việt đối với vua Trần Nhân Tông. Tại sao mọi người đều nói tiếng Việt là do tiếng Việt đơn âm dễ nói, do mấy ông đồ Nghệ, làng xóm nào cả nước cũng có các ông đến dạy học, làm thuốc chữa bệnh. Việt Nam không phải là một ṇi giống nguyên si chánh hiệu « con nai vàng » từ con ông Lạc Long Quân và bà Âu Cơ. Tôi nói anh Đạo không phải là gốc tù binh Chăm, mà là những người Chăm Phật Giáo quy thuận được vua Lê che ch đưa về đất Việt. Nếu không th́ Hà Đông sẽ có nhà thờ Hồi Giáo, dân chúng mỗi ngày lạy A - lah năm lần.

            Nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo đă ra đi. Từ năm 1995 anh thường trở về Việt Nam, anh đă mua một căn nhà nhỏ ba tầng nh́n ra hồ Hoàng Cầu ở Hà Nội khi về hưu trí, mỗi năm anh về vài tháng, anh giảng dạy sáng tác tại Học Viện Quốc Gia Âm Nhạc Hà Nội, đào tạo một thế hệ nhạc sĩ trẻ và  đem những sáng tác tiên phong của anh trong âm nhạc truyền bá qua dàn nhạc  Học Viện Quốc Gia Âm Nhạc Việt Nam, Nhà Hát Vũ Kịch Việt Nam, nhà hát giao hưởng nhạc vũ kịch thành phố Hồ Chí Minh. Anh hiện diện với Rồng bay khai nhạc, nhân Đại Lễ Thăng Long 2010; Khai Giác, nhân Đại Lễ Phật Đản Vesak Liên Hiệp Quốc tại Việt Nam 2008 và Hồn Thiêng sông núi  năm 2005 nhân 40 năm thống nhất đất nước.

            Xong tang lễ, tôi đến chào chị Hiền, người vợ thân yêu của anh. Nhớ ngày nào anh chị đến dự đám cưới của tôi năm 1976. Thời gian qua nhanh, một thoáng đă mấy mươi năm, những người lớn tuổi trong Hội ngày xưa lần lượt ra đi, c̣n lại những kỷ niệm, những tác phẩm để lại cho đời, nơi xứ người, nơi quê hương. Hiện diện trong buổi tang anh c̣n những lớp cháu con, và những cháu sinh viên mới sang du học. Ḍng đời vẫn tiếp nối, nhạc sĩ Nguyễn Thiện Đạo đă  ra đi c̣n để lại tiếc thương, niềm hănh diện cho cộng đồng người Việt Nam tại Pháp, cho dân tộc.

 

Paris. 29-11-2015

TS PHẠM TRỌNG CHÁNH

             

Tác giả: Hồ Xuân Hương nàng là ai ? Khuê Văn 2000 ;  Nguyễn Du , Mười năm gió bụi và mối t́nh Hồ Xuân Hương,  Khuê Văn Paris 2010; Truyện Thơ Odyssée qua 12110 câu thơ lục bát, Khuê Văn 2005; Sử Thi Iliade qua 16933 câu thơ lục bát, Khuê Văn 2009; Tự điển t́nh yêu bằng thơ t́nh Xuân Diệu, Khuê Văn 201; Giáo Dục Việt Nam thời Pháp thuộc (1940-1945) Paris 1976; Giáo Dục Miền Nam Việt Nam 1954-1975, Paris 1980; Thơ t́nh Nhất Uyên (Huy Cận, Xuân Diệu đề tựa), Paris, 1996; Công cha như núi Trường Sơn 1975. Cánh chim từ vùng lửa đỏ (thơ nhạc với Tốn Thất Lập) HSVST 1974; Bóng thời gian, Thời gian ta măi măi c̣n xanh (với Nguyễn Đăng Hưng Liège 1972); Chiêm Bao Trắng, Thơ Sàigon 1969

 

 


 

 


 

 

Mời đọc những bài viết khác của cùng tác giả :

 

 Hoàng Hạc Lâu qua thi ca các sứ thần nước Nam - Phạm Trọng Chánh

Hoàng Hạc Lâu  được xây dựng tại Vũ Hán từ năm 223  do Tôn Quyền thời Tam Quốc : khi xây cổ thành Hạ Khẩu, phía Tây giáp Trường Giang, góc ...

 

Nguyễn Du qua đ́nh Tô Tần - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du có hai bài thơ viết về   đ́nh Tô Tần  khi đi qua cố kinh  Lạc Dương, nơi quê hương Tô Tần. Lạc Dương là một trong 4 kinh ...

 

 

Nguyễn Du trên quê hương Khuất Nguyên - TS.Phạm Trọng Chánh

Khi đi qua Trung quốc, Nguyễn Du đă nhiều lần đến nước Sở, quê hương  Khuất Nguyên:  Năm 1788- 1790 trong thời  tuổi trẻ đi giang hồ Trung Quốc  lượt ...

 

Nguyễn Du trên quê hương Đỗ Phủ - TS.Phạm Trọng Chánh

Đỗ Phủ (712-770)  thời nhà Đường, sống trong thời đại loạn An Lộc Sơn  trong 8 năm, làm tiêu hao 2/3 dân số Trung Quốc. Năm 755 nước này có ...

 

Nguyễn Du đi sứ trên quê hương Lư Bạch - TS.Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du lấy bút hiệu là Thanh Hiên, kết hợp từ chữ Thanh, bút hiệu Thanh Liên của thi hào Lư Bạch (701-762), và chữ Hiên thường dùng của gia ...

 

Đi theo hành tŕnh “Bắc hành tạp lục” của Nguyễn Du - TS.Phạm Trọng Chánh

Đọc “Bắc Hành Tạp Lục” nhiều nhà nghiên cứu có cảm giác Nguyễn Du rất cô đơn trước cảnh sắc và  con người tại Trung Quốc. TS Nguyễn Thị Nương ...

Tưởng nhớ Giáo sư Trần Văn Khê - TS.Phạm Trọng Chánh

Thuở thư sinh lên đường du học Âu Châu  năm 1970, túi đàn cặp sách, tuổi hai mươi : «  cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm », hành trang tôi ...

Mối t́nh “ông vua thơ Nôm” Lê Thánh Tông và Trường-Lạc hoàng hậu - TS.Phạm Trọng Chánh

Phạm Đ́nh Hổ trong Tang thương ngẫu lục quyển II,  tr 232 có chép chuyện vua Lê Thánh Tông và Trường Lạc Hoàng Hậu, một chuyện t́nh tuyệt đẹp, giữa ...

Kỷ niệm với Họa Sư LÊ BÁ ĐẢNG (1921-2015) - Ts Phạm Trọng Chánh

Những năm 1973-1976, đến Paris  tôi bắt đầu công việc sinh viên, vừa làm vừa học, là kư tên và đánh số giùm tranh litho cho  Họa sĩ Lê Bá ...

Hồ Sĩ Đống (1739-1785) - bậc thầy thi ca thời Lê trung hưng - TS. Phạm Trọng Chánh

Hồ Sĩ Đống được Phạm Đ́nh Hổ trong Vũ Trung tùy bút, bài Thi ca kể tên cùng Nguyễn Tông Khuê, Nguyễn Huy Oánh là ba bậc thầy phục hưng ...

 Đọc bài “Về cuốn sách Lịch Sử Việt Nam được cho là kiệt tác sử học” - TS Phạm Trọng Chánh.

Nhân đọc bài : Về cuốn sách được cho là kiệt tác sử học của ông Tiến Anh Hồng Quang đăng trên Nhân Dân Điện tử thứ năm 27-1-2014. Bài viết có nhiều hiểu lầm; Giáo sư Lê Thành Khôi nay đă lớn tuổi 93 tuổi, chẳng phải bận rộn với bài viết nhỏ mọn này, là môn sinh Giáo sư Lê Thành Khôi tôi xin thay mặt Giáo sư trả lời các điểm thắc mắc của ông Tiến Anh Hồng Quang.

Nguyễn Tông Khuê - bậc thầy thi ca đời Lê Trung Hưng - TS. Phạm Trọng Chánh

Phạm Đ́nh Hổ trong Vũ Trung Tùy Bút có nói đến ba nhà thơ lớn, ba bậc thầy thi ca thời Lê Trung Hưng : Nguyễn Tông Khuê (1693-1767), Nguyễn Huy ...

GS.Lê Thành Khôi & lịch sử Việt Nam - TS.Phạm Trọng Chánh

Cuối tháng 8-2014  Nhà Xuất bản Thế Giới Hà Nội cho ra mắt quyển  « Lịch Sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XX » của Giáo Sư Lê Thành ...

Đọc sách : "Đạo Cao Đài và Victor Hugo" của TS.Trần Thu Dung - TS.Phạm Trọng Chánh

Victor Hugo là một nhà văn lớn, nhà chính trị Cộng ḥa  Pháp, chống lại Đế Chế Napoléon III, từng phải lưu vong xa nước 17 năm. Ông qua đời ...

Patrick Modiano giải Nobel văn chương 2014 - TS.Phạm Trọng Chánh

Sinh ngày 30-7-1945 tại Boulogne Billancourt, ngoại ô Paris, tác giả hơn 30 quyển tiểu thuyết, truyện phim, giải thưởng Văn Chương Hàn Lâm Viện Pháp, giải thưởng Goncourt, tác ...

Hồ Xuân Hương đi buôn (1807-1811) : “mẹ già nhà túng, ăn ở không yên ổn” - TS. Phạm Trọng Chánh

Trong bài tựa Lưu Hương Kư, Tốn Phong viết:  “ Từ đó  (sau lần đến thăm xuân 1807) có những lúc tôi phải vào Nam, ra Bắc, không thể cùng ...

Nguyễn Du : Ra Bắc 1796, t́nh duyên tan vỡ - Ts.Phạm Ttrọng Chánh

Nguyễn Du cho rằng việc vào Nam từ năm 1794 đến 1796 là hoài công, vô ích. Và mong rằng việc ra Bắc năm 1796 sẽ làm nên việc.  Sau ...

Đọc sách : Nguyễn Du trên đường gió bụi của Hoàng Khôi - Nhà Xuất bản Văn Học. Hà Nội- 2013 - Ts.Phạm Trọng Chánh

Có ǵ vui hơn, khi những thành quả nghiên cứu văn học của ḿnh được bè bạn Hội Kiều Học trong nước hưởng ứng viết thành tiểu thuyết.  Nhận được ...

 Hồ Xuân Hương cô hàng bán sách phố Nam thành Thăng Long (1804-1807) - TS. Phạm Trọng Chánh

Khoảng 10 năm trước năm 1813 Tốn Phong đă đến thăm  Xuân Hương Hồ Phi Mai tại hiệu sách Xuân Hương, Phố Nam thành Thăng Long, thuở ấy nàng ở ...

Nguyễn Du : những mỹ nhân trên đường mười năm gió bụi (1786-1796) - TS. Phạm Trọng Chánh

Sau ba năm đi giang hồ Trung Quốc, Nguyễn Du trở về ở tại Thăng Long từ cuối năm 1790 cho đến năm 1794. Đó là ba năm « Chữ t́nh ... 

Nguyễn Du gặp Đoàn Nguyễn Tuấn, sứ đoàn Tây Sơn tại Hoàng Châu 1790 - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du sau khi đậu Tam Trường (1783) ở Trường thi Sơn Nam lúc 17 tuổi, được anh là Nguyễn Khản, Thượng Thư Bộ Lại kiêm Trấn thủ Hưng Hóa, ...

Nguyễn Du : nhà sư Chí Hiên “Giang Bắc, Giang Nam túi tiền không” (1788-1790) 
TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du, mang danh hiệu Chí Hiên, danh hiệu Nguyễn Du dùng cho đến năm 1796, kư tên hai bài thơ  tặng Hồ Xuân Hương, lưu lại trong Lưu Hương ...

Nguyễn Du chia tay Nguyễn Đại Lang, Nguyễn Sĩ Hữu tại Liễu Châu 1788 - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du gọi cuộc đời từ 20 đến 30 tuổi của ḿnh là « 10 năm gió bụi » (1786-1796), gia phả và sách vở giáo khoa trăm năm qua  lại viết ...

Nguyễn Du từ Thái Nguyên sang Vân Nam cuối năm 1787 - TS. Phạm Trọng Chánh

Bao nhiêu năm nghiên cứu về Nguyễn Du, chúng ta đă biết hết cuộc đời Nguyễn Du chưa ?  Nguyễn Du có quyển Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm .

Dịch chương “Nhă Ca”, một dâm thơ trong Cựu ước - TS. Phạm Trọng Chánh

“Nhă Ca”  (CANTIQUES) là một tác phẩm văn chương cổ đại của dân tộc Do Thái, cách chúng ta khoảng 630 năm trước Tây lịch. Một áng văn chương trữ ...

Đọc Lưu Hương Kư của Hồ Xuân Hương - TS. Phạm Trọng Chánh

Giữa thời điểm các nhà sách hải ngoại thi nhau đóng cửa, người đọc tiếng Việt ngày càng thưa thớt, tác giả gửi sách đi cho các nhà sách, không

Hồ Xuân Hương và quan Hiệp Trấn Sơn Nam Thượng Trần Ngọc Quán - Phạm Trọng Chánh

Trần Ngọc Quán quê Nghệ An, trước làm quan Cai Bạ doanh Quảng Đức (Chức vụ đứng đầu một doanh, tỉnh Thừa Thiên ngày sau). Tháng 2 năm Ất ..

Hồ Xuân Hương và Phật giáo - TS. Phạm Trọng Chánh

Điều nghịch lư trong thơ truyền khẩu gán cho Hồ Xuân Hương là Xuân Hương thường đi chùa, cuối đời có đi tu một thời gian, nhưng trong thơ lại ...

* Đối thoại: Sở tri chướng và kinh tế thị trường – Phạm Trọng Chánh, Ph.D., Paris, Pháp,  
              Link :
http://giaodiemonline.com/baiup/DTGH(3).htm