TƯỞNG NHỚ GIÁO SƯ TRẦN VĂN KHÊ

(1921-2015)

 

TS. Phạm Trọng Chánh

           

 

 

Thuở thư sinh lên đường du học Âu Châu  năm 1970, túi đàn cặp sách, tuổi hai mươi : «  cầm kỳ thi họa đủ mùi ca ngâm », hành trang tôi mang theo bên ḿnh là một cây đàn tranh tôi từng được học với nhạc sĩ Thúy Hoan, vừa để giải khuây , mua vui cùng bạn bè, giới thiệu văn hóa Việt Nam với bạn bè các nước trong các buổi văn nghệ.

 Đến Paris có nhiều bậc thầy, tôi học ngành Kinh Tế Giáo Dục với GS Michel Debauvais, lên đến Tiến Sĩ,  giáo sư lại giới thiệu tôi cho Gs Lê Thành Khôi, Khoa Trưởng Phân Khoa Khoa Học Giáo Dục, Viện Đại Học Paris V. Ở Paris, tôi không quên theo học đàn với GS Trần Văn Khê tại Trung Tâm Nghiên Cứu Nhạc Đông Phương. Tôi học được bản đàn Phong Xuy Trích Liễu, ngón đàn gia truyền do ông Nguyễn Tri Khương, cậu GS Khê sáng tác.  Học xong bản đàn này tôi có dịp tŕnh tấu ngay trong phim tài liệu về Cư Xá Sinh Viên Quốc Tế Paris, màn tŕnh diễn trong pḥng khách nhà Đông Nam Á, trang trí như một cung đ́nh Việt Nam, tôi đánh đàn tranh dây nam bài Phong Xuy Trích Liễu và chung quanh các bạn  trai gái các nước ngồi nghe. Hôm tŕnh chiếu phim đầu tiên, tôi được mời tham dự, có một cô gái Việt Nam thấy tôi mừng rỡ, « liếc mắt đưa t́nh » như thấy người từ trong phim bước ra. Và từ đó cô gái ấy trở thành người bạn đời của tôi, nàng cho tôi ba cô con gái thông minh xinh đẹp. Mối duyên  Bích Câu Kỳ Ngộ đời nay của tôi đến từ bản đàn Phong Xuy Trích Liễu của bác Khê. Và từ đó tôi chỉ c̣n đàn cho nàng nghe.

 

 

Tôi có khuôn mặt thế nào mà ai cũng bảo là giống  bác Khê, nhiều người gặp tôi nói chuyện cả buổi về  bác Trần Văn Khê, cuối cùng mới hỏi, anh có phải là em anh Hải, con bác Khê, tôi sung sướng : « tôi là học tṛ bác Khê, học tṛ giống thầy cũng được chứ ». Tôi có chân trong ban biên tập Tạp Chí Khoa Học Xă Hội và Hội Khoa Học Xă Hội Việt Nam tại Pháp, tuổi trẻ làm các công việc hầu trà bưng nước, xin bài đăng báo  các bậc thầy : Hoàng Xuân Hăn , Lê Thành Khôi, Trần Văn Khê, Thích Thiện Châu… học được thầy dăm ba chữ  làm vui.

Tôi có trong tay quyển La musique vietnamienne traditionelle của Giáo sư Trần Văn Khê, Musée Guimet và Presses Universitaires de France xb năm 1962, nguyên là luận án Tiến sĩ năm 1958,  từ ngày đầu tiên bước chân đến xứ người, do ông Jacques Baruch, Giám đốc nhà Xuất bản Thanh Long tại Bruxelles tặng. Tôi đọc thường xuyên quyển sách, nó giúp tôi những phương pháp cách thức viết một luận án khoa học nghiêm túc. Đọc Luận án Bác Khê,  tôi phấn khởi  ghi danh soạn luận án đề tài Hát Bội, Kịch nghệ Cổ truyền Việt Nam, sau một thời gian t́m kiếm tư liệu trong các kho lưu trử sách vở Việt Nam tại Paris, văn bản tuồng chữ Hán Nôm, văn bản Cải  lương là một kho tàng to lớn chưa ai khai thác. Các tác giả tuồng từ Đào Duy Từ đến Đào Tấn, Bùi Hữu Nghĩa, Nguyễn Hiển Dĩnh... là những tác gia lớn bị quên lăng. Tuồng cung đ́nh triều đ́nh Huế với Duyệt Thị Đường, một sân khấu đồ sộ không thua kém ai, từng diễn vỡ Quần Chương Hiến Thụy gồm 100 hồi trong hơn ba tháng liền, nghệ thuật Tuồng, Hát Bội đă từng đạt đến tầm vóc quy mô chưa từng thấy. Mở ra từng trang chữ tuồng 80 phần trăm chữ Hán, c̣n 20 phần trăm chữ Nôm, một kho tàng chữ nghĩa chưa ai khai thác.

Tôi tŕnh bày cùng Bác Khê, những vấn đề to lớn tôi nhận thấy. Bác rất thích thú, nhưng bác cũng bó tay, không t́m ra một nguồn học bổng nào để trợ cấp cho sinh viên nghiên cứu và bác cũng không dám khuyến khích học tṛ đi theo con đường của bác, mỗi đời người một số phận may rũi, cơ hội, tùy nghị lực ư chí ḿnh, không ai có thể nắm chắc được tương lai ḿnh.. Cuộc đời bác khi  soạn luận án Tiến sĩ cũng phải sống qua ngày bằng việc đi đàn cho các quán ăn, đi  cát- tin đóng phim, lồng tiếng cho các phim. Anh Nguyễn Thuyết Phong  soạn luận án về Âm Nhạc Phật Giáo với Bác cũng sinh sống bằng nghề bán hàng cho một hiệu buôn. Tôi thường gặp anh tâm đắc đồng hội đồng thuyền, sau khi xong Tiến sĩ anh được đại học Kent ( Mỹ ) mời sang giảng dạy về Âm Nhạc.  Các ngành nghề Khoa Học Xă Hội  tại Pháp thú vị, nhưng thường không dẫn tới công ăn việc làm, rất nhiều người ghi danh rồi bỏ cuộc v́ «cơm áo không đùa với khách thơ ».  Tôi sinh sống bằng công việc đại diện thương mại bán đá quư nữ trang để soạn luận án Tiến sĩ, rồi thời cơ đưa đẩy trở thành Giám Đốc  chủ Công ty, trụ được cũng hơn ba mươi năm,  việc học hành, bằng cấp trở thành nghề chơi như cầm kỳ thi họa, điêu khắc.

Tôi thường tham dự những buổi nói chuyện của Bác về âm nhạc. GS Trần Văn Khê có tài diễn thuyết, có lẽ tôi chưa thấy một người Việt Nam nào có tài kể chuyện, sinh động lôi cuốn như bác, bác kể chuyện bằng tiếng Pháp cũng như tiếng Việt : trào phúng, sinh động, hấp dẫn, người nghe không biết chán. Bác Khê thật tài t́nh, cái bóng bác quá to lớn, có theo học bác cả đời cũng không theo nổi bác.  Có lần  bác đùa, bác giống như ông thầy tu đi giảng đạo, đạo của bác là đạo Âm Nhạc Việt Nam

Rời trung tâm Paris, tôi  mua nhà ở bên cạnh nhà bác, thành phố Vitry sur Seine. Tôi thường qua lại nhà bác, cũng như gặp bác suốt 2O năm cho đến khi bác về hưu ở  Sàigon. Tôi và bác c̣n tâm đắc với nhau về thi ca. Mỗi lần bác đọc một bài thơ tôi đăng trên báo Việt Kiều, bác đọc kỹ và phê b́nh khen ngợi.  Các tập thơ in ra tôi đều tặng bác, bác viết phê b́nh cẩn thận và bác tặng tôi những tạp chí quốc tế có bài bác viết. Bác tiếc tôi không theo học lâu dài với bác và bác cũng hiểu rằng con đường bác đi cũng đầy khó khăn chông gai không dễ ǵ kiếm ra việc làm. Gặp bác ngoài đường, trong bưu điện bác hỏi thăm nom gia đ́nh vợ con. Có lần nhà tôi bị trộm, bác ân cần hỏi thăm và  ứng tiền làm cửa sắt khóa cho chắc chắn.  Trước khi bác về hẳn Việt Nam, bác gọi  tôi đến tặng cho quyển Trần Văn Khê et le VietNam, La revue Musicale triple numéro 402, 403, 404. Paris 1987.

Năm 2011, tôi về Việt Nam, điện thoại cho bác, bác đang có phóng viên thu h́nh phỏng vấn, tôi đến bác bảo cứ tiếp tục thâu hai bác cháu đang nói chuyện với nhau.

 

                                                                            * * *

 

 

 

Sách gồm 12 câu chuyện, 1 bài phỏng vấn và phụ lục “GS.TS Trần Văn Khê - Một hồn thơ rộng mở”, được "chấp bút" bằng đúng chất giọng Nam Bộ mộc mạc của GS.TS Trần Văn Khê.12 câu chuyện là những trải nghiệm sinh động của GS.TS Trần Văn Khê, trải dài từ thưở ấu thơ ở làng Vĩnh Kim (tỉnh Tiền Giang), sớm mồ côi cha mẹ, đến tuổi thanh niên ấp ủ bao hoài băo, từ chuyến đi rời xa đất nước vào năm 1949 đến hành tŕnh khắp năm châu để giới thiệu âm nhạc truyền thống Việt Nam (Do chính Giáo Sư Trần Văn Khê diễn đọc kính mời nghe). Link: tuoitre.vn

 

 

Bác Khê ơi, giờ bác đă ra đi. Cuộc đời bác anh Trần Quang Hải đă viết hết, một cuộc đời bao phiêu lưu thăng trầm thú vị. Bốn quyển Hồi Kư của bác xuất bản tại Việt Nam thật là say mê và  đọc không chán. Ngôi nhà 32 đường Huỳnh Đ́nh Hai TP Hồ Chí Minh, sẽ là nơi lưu niệm, tàng tr những sưu tập nghiên cứu của bác cho mọi người đến tham khảo.

 Trong động Đôn Hoàng, trên con đường tơ lụa xuyên Trung Á, có điêu khắc tượng những bậc Thanh Văn, Bồ Tát thổi sáo đánh đàn mà đi đến gíác ngộ. Âm Nhạc là một trong 84 vạn Pháp Môn để đi vào cơi giác ngộ. Bác Khê mất rồi, tôi vẫn thấy bác hồn nhiên, trào phúng vui cười, giọng sang sảng :  bác đi giảng đạo phương xa,  tôi vẫn thấy bác, c̣n đó,  gần gũi như bậc Thanh Văn mở cánh cửa giác ngộ bằng âm nhạc Việt Nam.

  

Paris, 27-6-2015

PHẠM TRỌNG CHÁNH

           

Tác giả: Hồ Xuân Hương nàng là ai ? Khuê Văn 2000 ;  Nguyễn Du , Mười năm gió bụi và mối t́nh Hồ Xuân Hương,  Khuê Văn Paris 2010; Truyện Thơ Odyssée qua 12110 câu thơ lục bát, Khuê Văn 2005; Sử Thi Iliade qua 16933 câu thơ lục bát, Khuê Văn 2009; Tự điển t́nh yêu bằng thơ t́nh Xuân Diệu, Khuê Văn 201; Giáo Dục Việt Nam thời Pháp thuộc (1940-1945) Paris 1976; Giáo Dục Miền Nam Việt Nam 1954-1975, Paris 1980; Thơ t́nh Nhất Uyên (Huy Cận, Xuân Diệu đề tựa), Paris, 1996; Công cha như núi Trường Sơn 1975. Cánh chim từ vùng lửa đỏ (thơ nhạc với Tốn Thất Lập) HSVST 1974; Bóng thời gian, Thời gian ta măi măi c̣n xanh (với Nguyễn Đăng Hưng Liège 1972); Chiêm Bao Trắng, Thơ Sàigon 1969.

 

 


 

 

Mời đọc những bài viết khác của cùng tác giả :

 

Mối t́nh “ông vua thơ Nôm” Lê Thánh Tông và Trường-Lạc hoàng hậu - TS.Phạm Trọng Chánh

Phạm Đ́nh Hổ trong Tang thương ngẫu lục quyển II,  tr 232 có chép chuyện vua Lê Thánh Tông và Trường Lạc Hoàng Hậu, một chuyện t́nh tuyệt đẹp, giữa ...

 

 Kỷ niệm với Họa Sư LÊ BÁ ĐẢNG (1921-2015) - Ts Phạm Trọng Chánh

Những năm 1973-1976, đến Paris  tôi bắt đầu công việc sinh viên, vừa làm vừa học, là kư tên và đánh số giùm tranh litho cho  Họa sĩ Lê Bá ...

 

 Hồ Sĩ Đống (1739-1785) - bậc thầy thi ca thời Lê trung hưng - TS. Phạm Trọng Chánh

Hồ Sĩ Đống được Phạm Đ́nh Hổ trong Vũ Trung tùy bút, bài Thi ca kể tên cùng Nguyễn Tông Khuê, Nguyễn Huy Oánh là ba bậc thầy phục hưng ...

 

 Đọc bài “Về cuốn sách Lịch Sử Việt Nam được cho là kiệt tác sử học” - TS Phạm Trọng Chánh.

Nhân đọc bài : Về cuốn sách được cho là kiệt tác sử học của ông Tiến Anh Hồng Quang đăng trên Nhân Dân Điện tử thứ năm 27-1-2014. Bài viết có nhiều hiểu lầm; Giáo sư Lê Thành Khôi nay đă lớn tuổi 93 tuổi, chẳng phải bận rộn với bài viết nhỏ mọn này, là môn sinh Giáo sư Lê Thành Khôi tôi xin thay mặt Giáo sư trả lời các điểm thắc mắc của ông Tiến Anh Hồng Quang.

 

 Nguyễn Tông Khuê - bậc thầy thi ca đời Lê Trung Hưng - TS. Phạm Trọng Chánh

Phạm Đ́nh Hổ trong Vũ Trung Tùy Bút có nói đến ba nhà thơ lớn, ba bậc thầy thi ca thời Lê Trung Hưng : Nguyễn Tông Khuê (1693-1767), Nguyễn Huy ...

GS.Lê Thành Khôi & lịch sử Việt Nam - TS.Phạm Trọng Chánh

Cuối tháng 8-2014  Nhà Xuất bản Thế Giới Hà Nội cho ra mắt quyển  « Lịch Sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XX » của Giáo Sư Lê Thành ...

Đọc sách : "Đạo Cao Đài và Victor Hugo" của TS.Trần Thu Dung - TS.Phạm Trọng Chánh

Victor Hugo là một nhà văn lớn, nhà chính trị Cộng ḥa  Pháp, chống lại Đế Chế Napoléon III, từng phải lưu vong xa nước 17 năm. Ông qua đời ...

Patrick Modiano giải Nobel văn chương 2014 - TS.Phạm Trọng Chánh

Sinh ngày 30-7-1945 tại Boulogne Billancourt, ngoại ô Paris, tác giả hơn 30 quyển tiểu thuyết, truyện phim, giải thưởng Văn Chương Hàn Lâm Viện Pháp, giải thưởng Goncourt, tác ...

Hồ Xuân Hương đi buôn (1807-1811) : “mẹ già nhà túng, ăn ở không yên ổn” - TS. Phạm Trọng Chánh

Trong bài tựa Lưu Hương Kư, Tốn Phong viết:  “ Từ đó  (sau lần đến thăm xuân 1807) có những lúc tôi phải vào Nam, ra Bắc, không thể cùng ...

Nguyễn Du : Ra Bắc 1796, t́nh duyên tan vỡ - Ts.Phạm Ttrọng Chánh

Nguyễn Du cho rằng việc vào Nam từ năm 1794 đến 1796 là hoài công, vô ích. Và mong rằng việc ra Bắc năm 1796 sẽ làm nên việc.  Sau ...

Đọc sách : Nguyễn Du trên đường gió bụi của Hoàng Khôi - Nhà Xuất bản Văn Học. Hà Nội- 2013 - Ts.Phạm Trọng Chánh

Có ǵ vui hơn, khi những thành quả nghiên cứu văn học của ḿnh được bè bạn Hội Kiều Học trong nước hưởng ứng viết thành tiểu thuyết.  Nhận được ...

 Hồ Xuân Hương cô hàng bán sách phố Nam thành Thăng Long (1804-1807) - TS. Phạm Trọng Chánh

Khoảng 10 năm trước năm 1813 Tốn Phong đă đến thăm  Xuân Hương Hồ Phi Mai tại hiệu sách Xuân Hương, Phố Nam thành Thăng Long, thuở ấy nàng ở ...

Nguyễn Du : những mỹ nhân trên đường mười năm gió bụi (1786-1796) - TS. Phạm Trọng Chánh

Sau ba năm đi giang hồ Trung Quốc, Nguyễn Du trở về ở tại Thăng Long từ cuối năm 1790 cho đến năm 1794. Đó là ba năm « Chữ t́nh ... 

Nguyễn Du gặp Đoàn Nguyễn Tuấn, sứ đoàn Tây Sơn tại Hoàng Châu 1790 - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du sau khi đậu Tam Trường (1783) ở Trường thi Sơn Nam lúc 17 tuổi, được anh là Nguyễn Khản, Thượng Thư Bộ Lại kiêm Trấn thủ Hưng Hóa, ...

Nguyễn Du : nhà sư Chí Hiên “Giang Bắc, Giang Nam túi tiền không” (1788-1790) 
TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du, mang danh hiệu Chí Hiên, danh hiệu Nguyễn Du dùng cho đến năm 1796, kư tên hai bài thơ  tặng Hồ Xuân Hương, lưu lại trong Lưu Hương ...

Nguyễn Du chia tay Nguyễn Đại Lang, Nguyễn Sĩ Hữu tại Liễu Châu 1788 - TS. Phạm Trọng Chánh

Nguyễn Du gọi cuộc đời từ 20 đến 30 tuổi của ḿnh là « 10 năm gió bụi » (1786-1796), gia phả và sách vở giáo khoa trăm năm qua  lại viết ...

Nguyễn Du từ Thái Nguyên sang Vân Nam cuối năm 1787 - TS. Phạm Trọng Chánh

Bao nhiêu năm nghiên cứu về Nguyễn Du, chúng ta đă biết hết cuộc đời Nguyễn Du chưa ?  Nguyễn Du có quyển Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm .

Dịch chương “Nhă Ca”, một dâm thơ trong Cựu ước - TS. Phạm Trọng Chánh

“Nhă Ca”  (CANTIQUES) là một tác phẩm văn chương cổ đại của dân tộc Do Thái, cách chúng ta khoảng 630 năm trước Tây lịch. Một áng văn chương trữ ...

Đọc Lưu Hương Kư của Hồ Xuân Hương - TS. Phạm Trọng Chánh

Giữa thời điểm các nhà sách hải ngoại thi nhau đóng cửa, người đọc tiếng Việt ngày càng thưa thớt, tác giả gửi sách đi cho các nhà sách, không

Hồ Xuân Hương và quan Hiệp Trấn Sơn Nam Thượng Trần Ngọc Quán - Phạm Trọng Chánh

Trần Ngọc Quán quê Nghệ An, trước làm quan Cai Bạ doanh Quảng Đức (Chức vụ đứng đầu một doanh, tỉnh Thừa Thiên ngày sau). Tháng 2 năm Ất ..

Hồ Xuân Hương và Phật giáo - TS. Phạm Trọng Chánh

Điều nghịch lư trong thơ truyền khẩu gán cho Hồ Xuân Hương là Xuân Hương thường đi chùa, cuối đời có đi tu một thời gian, nhưng trong thơ lại ...

* Đối thoại: Sở tri chướng và kinh tế thị trường – Phạm Trọng Chánh, Ph.D., Paris, Pháp,  
              Link :
http://giaodiemonline.com/baiup/DTGH(3).htm